Thiên Tài Bên Trái, Kẻ Điên Bên Phải - Cao Minh - Vấn đề góc độ

Cô: “Vấn đề ở chỗ chúng ta sau khi trưởng thành đều nghĩ phức tạp hơn”

Tôi: “Rất bình thường mà.”

Cô: “Không, đó là một nghịch lý. Anh xem, người trưởng thành dùng quan điểm của bản thân để giáo dục con cái, nhưng giáo dục con cái điều gì? Những việc sau khi lớn lên, đúng không? Vậy trẻ con có thể tiếp nhận không? Người lớn lúc biểu đạt có thể nói rõ ràng dễ hiểu không? Nhỡ biểu đạt sai thì sao? Nhỡ lý giải sai thì sao? Vậy thì đứa trẻ tiếp nhận kiến thức sẽ bị ảnh hưởng cả đời. Nhưng rốt cuộc điều gì mới là đúng?”

Tôi: “Bây giờ có rất nhiều cơ sở giáo dục trẻ em…”

Cô: “Đợi chút, để tôi nói quan điểm của bản thân trước đã”

Tôi: “Ừm.”

Cô: “Đa số những người làm nghề giáo dục trẻ em thực chất đều không hiểu trẻ em. Cần lấy ví dụ không?”

Tôi: “Rất cần”

Cô: “Được, chúng ta lấy ví dụ. Tôi đọc qua sách truyện dành cho trẻ em, rồi giả thuyết mình là trẻ em, buổi sáng ra khỏi nhà, tôi sẽ dùng ngữ khí của trẻ em để nói: bầu trời rất xanh, ánh nắng rất đẹp, cây cối xanh mướt, không khí trong lành… đại loại như vậy, đúng không?”

Tôi: “Đó là biểu thị sự thuần khiết của trẻ em.”

Cô ấy mỉm cười: “Vậy tôi nói cho anh nghe những gì tôi biết nhé. Chính là những gì tôi đã chứng kiến trong một buổi sáng khi ra khỏi nhà. Tôi đã hỏi không dưới 100 đứa trẻ, anh biết bọn trẻ nhìn thứ gì không?”

Tôi: “Không phải những thứ vừa rồi sao?”

Cô: “Tuyệt nhiên không phải. Chiều cao của chúng không như chúng ta, chúng cũng không có hứng thú nhận nhiều thứ cao lớn vĩ đại như vậy. Chúng gần với mặt đất hơn chúng ta, mặt đất mới là nơi hấp dẫn chúng nhất. Chúng sẽ nhìn những con sâu, chú ý đến viên đá chúng đụng phải lúc đi đường, để ý đến hình ảnh phản chiếu của mình trong các vùng nước đọng, thấy đồng xu bị vùi một nửa dưới đất, chăm chú nghiên cứu lúc nào giẫm xuống tuyết mới có thể tạo ra thanh âm lạo xạo, quan sát hoa văn của viên gạch vuông dưới chân… Những thứ thu hút chúng quá nhiều, nhưng không có mấy đứa ngửa đầu nhìn trời, nhìn ánh nắng, nói không khí trong lành đâu.”

Tôi: “Ý cô là rất nhiều sách truyện dành cho trẻ em thực chất đều nhìn từ góc độ người lớn?”

Cô: “Đúng vậy, chúng ta đọc cách hành văn đó sẽ cảm thấy mới mẻ, nhưng trẻ em đọc lại thấy vô vị. Trẻ em rất thông minh, nhưng chúng không biết cách biểu đạt, chúng chỉ có thể phản ứng ngay lập tức: Không hứng thú”

Tôi: “Từ bao giờ cô bắt đầu để ý đến thái độ của trẻ em?”

Cô: “Bốn năm trước, hình như vậy. Lần đó tôi đi chợ cùng anh trai và chị dâu, cháu trai tôi cứ quấy nhiễu không muốn vào chợ. Ban đầu tôi nghĩ nó muốn làm việc khác, nhưng rồi lại phát hiện ra không phải. Khi tôi ngồi xổm xuống buộc dây giày cho nó, tôi nhìn xung quanh bốn phía, trong mắt trẻ em, chợ hoàn toàn không có gì thú vị. Xung quanh toàn các loại chân, giày, quần, rất buồn chán.”

Tôi: “Vì vậy…”

Cô: “Vì vậy tôi nhận ra bản thân nhìn, mình đã quên mất cách mọi thứ khi còn nhỏ rồi”

Tôi: “Nên cô lựa chọn cách sống như hiện tại?”

Cô ấy gật đầu.

Nhà cô ấy được bày biện như căn phòng của một đứa trẻ, khắp nơi trang trí toàn màu sắc rực rỡ, đồ dùng trong nhà đều có viền tròn góc tròn, trên trần nhà treo đèn huỳnh quang, nếu tắt đèn sẽ hiện lên một dải ngân hà – cái này cô ấy đã cho tôi xem rồi. Đến cái cốc cô ấy đưa tôi uống nước cũng in hình nhân vật hoạt hình. Thú vị nhất là bàn máy tính của cô ấy, trong một túp lều, bên ngoài lều trang trí cây cỏ núi non, bên trên còn có động vật hoang dã.

Cô: “Thật ra có rất nhiều thứ chúng ta nhìn mãi thành quen, bản thân đã có chút vấn đề nhưng không ai phát hiện ra”

Tôi: “Vẫn cần ví dụ.”

Cô ấy cười: “Anh để ý đến thịt bò khô hoặc xúc Xích đóng gói chân không trong siêu thị không? Còn cổ vịt rất cay gì đó bản ngoài chợ nữa.”

Tôi: “Biết, cái đó có gì không bình thường?”

Cô: “Có lần tôi mua đồ trong siêu thị, thấy một cậu bé đứng trước kệ hàng nhìn thịt bò khô đầy sợ hãi. Tôi thấy biểu cảm của cậu bé rất thú vị, nên lại gần hỏi xem có thèm ăn không. Cậu bé đó nói con bò rất dũng cảm. Tôi hiếu kỳ, hỏi vì sao biết bò rất dũng cảm. Cậu bé chỉ gói thịt bò khô to trên kệ hàng nói: cô xem này, con bò giơ thịt của nó lên bảo với mọi người cái này rất ngon! Tôi lúc đó không nhịn được cười, đúng như vậy thật. Sau đó tôi mới để ý rất nhiều gói thịt cũng kiểu như vậy, đều có một hoặc vài con vịt cầm cái cổ vịt giơ lên, một con lợn cầm miếng thịt lợn thăn khen ngon, một con bò vui vẻ giới thiệu thịt bò rất hấp dẫn, vài con cá mừng rỡ nâng đĩa cá hộp… rất nhiều.”

Tôi gãi gãi đầu: “Nhưng đều vậy cả mà? Lẽ nào để con sói xám cầm xúc xích quảng cáo?”

Cô ấy khẽ cười nhìn tôi: “Tôi chỉ lấy ví dụ thôi, những bao bì đó chẳng có gì không ổn cả. Khi chúng ta đã quen rồi sẽ chẳng thấy lạ nữa, nhưng trẻ em không thấy như vậy, chúng phát hiện ra vấn đề, chúng cảm thấy không bình thường và nghi ngờ những điều này, chúng sẽ có ý tưởng mới. Nhưng, chúng ta thì không, chỉ vì… quen rồi”

Tôi: “Nghề của cô là đồ họa, cô có thể dùng quan điểm đó để cư xử, nhưng những người khác còn phải mưu sinh, phải sống, không thể có cách nhìn như vậy được.”

Cô: “Không, anh sai rồi, lúc tôi làm việc thì là làm việc, từ thái độ đến phương thức đều trong trạng thái làm việc vì tôi đang mưu sinh. Đó cũng là nguyên nhân vì sao công việc chỉ giao cho người lớn. Nhưng khi bỏ công việc sang một bên, tôi lại là một đứa trẻ, vì tôi thích thế giới mới mẻ đó, chứ không phải thế giới đã quen thuộc. Mỗi người đều có quyền lựa chọn sở thích của mình, không bắt buộc phải có quan điểm giống người khác.”

Tôi: “Ừm… có lý, điểm này tôi đồng ý”

Cô: “Vì vậy, tôi sống như thế này cũng không có gì kỳ lạ cả. Còn việc tôi có cần nói với tất cả mọi người về suy nghĩ này hay không, đó là quyền của tôi, nếu tôi không muốn nói, tôi sẽ không nói, người khác nghĩ tôi thế nào không phải vấn đề của tôi, mà là vấn đề của họ. Giống như người bạn kia cảm thấy tôi rất kỳ quái, không bình thường, nhờ anh đến nói chuyện với tôi vậy, đúng không? Tôi cảm thấy cô ấy mới là người không bình thường, chứ chẳng phải tôi”

Tôi: “Rất vui vì cô có thể nói cho tôi biết những điều này”

Cô: “Không, anh nên vui vì bản thân anh cũng là người có quan điểm yêu thích thế giới mới mẻ, nếu anh không phải người như vậy, tôi sẽ không nói cho anh biết đâu, vì tôi có nói anh cũng sẽ không hiểu, hoặc nghĩ sai lệch đi, đúng không? Giống như tôi không có hứng thú nói những điều này với bạn tôi vậy. Cô ấy rất tốt, rất quan tâm tôi, nhưng cô ấy không lý giải được quan điểm của tôi, vì vậy tôi sẽ không nói cho cô ấy biết về những điều này”

Tôi: “Ừm… Vậy tôi có nên nói cho cô ấy biết không?”

Cô: “Cái này tùy anh, do anh quyết định”

Tôi: “Ừm, đến lúc đó tôi sẽ quyết định”

Cô: “Được.”

Tôi: “Vậy cô làm thế này có mệt không?”

Cô: “Mệt? Không thể nói vậy được. Đây là việc tôi thích làm, tôi không cảm thấy mệt. Con người khi được làm những việc mình thích sẽ rất nhập tâm, cuồng nhiệt, sẽ tự mình tìm vấn đề rồi lại tìm cách giải quyết.”

Tôi: “Cái này tôi thừa nhận”

Cô: “Sinh tồn và hứng thú mãi mãi là động lực tốt nhất. Đương nhiên giờ mọi người đều đang theo đuổi cuộc sống vật chất, lấy nó làm động lực, cũng không có gì là không được. Nhiều người dùng rất nhiều cách thức khác nhau, làm rất nhiều việc khác nhau. Ví như anh muốn có một căn nhà lớn, có xe tốt, có vợ đẹp… vậy anh phải nỗ lực kiếm tiền. Người khác muốn có cuộc sống tự do, không muốn liên quan nhiều đến tiền, hy vọng có thể sống hoang dại như một con sói, có người một lòng một dạ chỉ nghĩ đến du lịch vòng quanh thế giới, kiếm được chút tiền là chạy đi chơi… Vậy anh đứng ở góc độ của mình mà nói: “Các người đều là kẻ ngốc, đều có bệnh… không phải vì tiền thì vất vả làm gì!” thì họ cũng sẽ cười nói anh bị tiền làm cho phát điên, hoặc coi thường anh. Đó chính là vấn đề về giá trị quan điểm, nói trắng ra thì là vấn đề địa vị. Thêm một chuyện nữa, anh cho rằng các bậc đế vương theo đuổi trường sinh bất lão là vì lý do gì? Họ đã là đế vương rồi, còn có thể theo đuổi thứ gì nữa? Thiên hạ đã là của mình, thời xưa lĩnh vực sinh vật ngoài hành tinh vẫn còn chưa được khám phá, nên họ cũng không nghĩ đến việc đi chinh phạt, hơn nữa nhận thức về duy vật tự nhiên lại ít hơn hiện nay nhiều. Thế nhưng họ muốn đứng ở địa vị cao hơn, vì vậy chỉ có…”

Tôi: “Chỉ có cầu tiên vấn đạo, luyện đơn uống thuốc”

Cô: “Đúng vậy. Mà anh có phát hiện ra không, trẻ em có sự tôn trọng và kinh sợ đối với thiên nhiên hơn người lớn”

Tôi: “Tư duy của cô đúng là lộn xộn… Đó là do nhận thức vật chất của trẻ em chưa đủ, đúng không?”

Cô: “Tư duy của tôi không lộn xộn, chúng ta vừa nói lạc đề một chút nhưng tôi sẽ quay lại vấn đề chính. Cái tôi vừa nói không phải vấn đề nhận thức, đôi khi trẻ em có thể nhìn thấy bản chất qua một ánh mắt.”

Tôi: “Ý, cái này hơi khó tin, kinh nghiệm và kiến thức của trẻ em không đủ mà.”

Cô: “Chính vì không đủ nên bản năng của trẻ em càng thêm mãnh liệt. Nhiều đứa trẻ có xu hướng gần gũi với những người thích trẻ em và xa cách những người không thích chúng mà không cần phải giao lưu và dò hỏi trước, vì sao? Tuy chưa từng giao lưu nhưng trẻ em có thể nắm bắt được một số dấu hiệu, trực tiếp phản hồi lại cho bản thân, hình thành bản năng, hơn nữa còn trong tình trạng đại não không ý thức”

Tôi: “Ừm, hình như có hiện tượng này”

Cô: “Tóm lại, khi chúng ta nhìn nhận sự việc, thường dùng các nhận thức khách quan để lý giải. Nhưng rất nhiều nhận thức khách quan chỉ là giả định, nhiều sự việc không thể giải thích rõ ràng rốt cuộc vì sao”

Tôi: “Cứ lấy ví dụ đi.”

Cô ấy cười: “Vậy nói về cây cối đi, trẻ em cho rằng cây cối có suy nghĩ, chỉ là đứng đó không động đậy, không nói chuyện mà thôi. Chúng ta sẽ nói điều đó là không thể, nếu cây cối có thể nói chuyện, vì sao tôi chưa từng nghe thấy?”

Tôi: “Hiểu ý cô rồi. Giao lưu không nhất thiết phải nói chuyện? Như cây cối nói chuyện không để cho con người nghe thấy và hiểu được, đúng không?”

Cô ấy cười lớn: “Đúng, chính là như vậy. Hơn nữa nếu có người lớn nào tìm cách nghiên cứu, nhất định sẽ bị nói: ‘có phải bị bệnh không? Ăn no rỗi việc? Biết cây cối có thể nói chuyện thì có tác dụng gì? có thể kiếm tiền không?’ Hay những câu tương tự vậy.”

Tôi: “Ừm, dùng một giá trị đo lường tất cả mọi việc”

Cô: “Không sai! Có điều… đôi khi tôi nghĩ, không chừng rễ cây đâm rất sâu thật sự biết nơi nào chôn kho báu hoặc đồ vật có giá trị đấy. Vậy nếu có một trường hợp thành công, mọi người sẽ điên cuồng nghiên cứu rốt cuộc cây cối nói những gì, đúng chứ? Vì nó đem lại thành quả kinh tế mà”

Tôi: “Ừm, đúng vậy! Đột nhiên tôi rất muốn phát triển theo hướng này”

Cô ấy vẫn cười: “Anh có con mắt rất kinh tế, ha ha. Được rồi, quay lại chủ đề chính nhé”

Tôi: “Không, tôi cảm thấy chủ đề trước rất quan trọng!”

Cô ấy cười đến rung cả người: “Đừng đùa nữa, quay lại chủ đề chính. Anh xem, chúng ta cần nhiều tính khả thi như vậy mới muốn tìm hiểu cây cối có thể giao lưu hay không, nhưng trẻ em thì không, chúng thẳng thắn cho rằng cây cối có thể nói chuyện, có suy nghĩ!”

Tôi: “Chính là như vậy, người lớn thì sẽ cần phải có chứng cứ.”

Cô: “Đúng, lại nói về chứng cứ. Chứng cứ rất thú vị. Ví dụ nhé, vào 1000 năm trước, anh nói trái đất quay quanh mặt trời, hệ mặt trời là một hệ hành tinh rất nhỏ trong dải ngân hà. Người khác nói: Được! Anh chứng minh cho tôi xem, tôi sẽ tin: Anh làm thế nào?”

Tôi:…

Cô: “Còn bây giờ, nếu anh bảo người khác chứng minh, người ta sẽ không thèm để ý đến anh. Nhưng thú vị là, cảái người không thèm để ý đến anh đó có thật sự nhìn thấy vị trí của hệ mặt trời trong dải ngân hà không? Thật sự có thể giải thích vì sao trải đất quay xung quanh mặt trời không? Chắc chắn không thể giải thích rõ ràng, nhưng lúc đi học anh ta được dạy như vậy, dù tiết học đó anh ta ngủ gật nhưng mọi người đều cho là như vậy anh ta cũng cho là như vậy.”

Tôi: “Nhưng dùng công thức toán học và một số phép tính…”

Cô: “Cái đó cần rất nhiều kiến thức cơ bản, đúng chứ? Đa số mọi người đều không làm được, chỉ biết đại khái vậy thôi.”

Tôi: “Ừm, có lý. Trước đây tôi từng đọc một cuốn tiểu thuyết, kể về một người quay lại quá khứ, làm việc này việc kia thể hiện được bản lĩnh và tài năng. Thật ra điều đó là không thể, dù có quay về quá khứ cũng chẳng làm được việc gì đâu, chỉ là một người bình thường hoặc một kẻ điên thôi.”

Cô: “Ừm! Đúng vậy. Chúng ta thường dựa trên thuộc tính bầy đàn để đối diện với quan điểm đương đại, rất nhiều thứ đã thành hiện thực và được công nhận mà không cần phải khám phá hoặc đã bị coi nhẹ đi, chúng không thể lôi kéo được sự chú ý của chúng ta. Nhưng trẻ em không biết những điều đó, chúng rất hiếu kỳ, việc gì cũng đào sâu gốc rễ hỏi cho bằng được. Anh nói với chúng về tác dụng quang hợp, chúng sẽ yêu cầu anh giải thích tường tận hơn, anh phát hiện ra mình không hề biết nguyên nhân căn bản nhất. Rất nhiều nhà khoa học của nhiều chuyên ngành khác nhau cũng không biết nguyên nhân hình thành, họ chỉ có thể đại khái nói với anh: Do tiến hóa mà thành, cụ thể thì cần chứng cứ khảo cổ, hiểu chứ? Trọng tâm câu chuyện lại một lần nữa bị thay đổi.”

Tôi: “Hình như là vậy…”

Cô: “Chính là như vậy đấy, vì vậy tôi cho rằng sự tồn tại của tôn giáo rất cần thiết, nó đơn giản hóa nhiều sự việc. Vì sao lại có loài người? Thượng đế tạo ra đấy. Tạo ra như thế nào vậy? Anh quan tâm làm gì, Thượng đế không gì là không thể, muốn tạo là tạo.”

Tôi cười: “Rất thú vị”

Cô: “Thật ra có thể nói thế này, tôn giáo luôn có thể giải thích những sự việc cổ quái, ly kỳ và vô lý nhất. Anh nghiên cứu tôn giáo sẽ phát hiện ra, thời nay tất cả mọi việc đều có thể dùng tôn giáo để giải thích. Thần là vạn năng, những việc khó tin nhất cũng có thể nói ra, về sau sự việc trùng khớp là do thần nhìn thấy trước mà thôi. Nhưng nếu không khớp cũng chẳng sao, do chưa phát triển đến mức như vậy mà thôi. Từng đời từng đời truyền lại, chết không đối chứng, vĩnh viễn đều là thần vĩ đại nhất.”

Tôi: “Hóa ra là vậy!”

Cô: “Tôi cảm thấy một số tôn giáo cũng khá tốt, ít nhất giúp người ta hướng thiện. Tà giáo thì rất xấu, nói chung có nhiều giáo chủ ngu ngốc, họ có một ý tưởng: Cùng tin, cùng tin! Tin rồi chúng ta cùng thăng tiên. Trước khi thăng tiên, anh cần tiền bạc làm gì chứ? Đưa tôi, tôi nguyện làm kẻ thấp kém nhất”

Tôi: “Tôi nghĩ cô không bị bệnh, còn rất thú vị, tư duy linh hoạt.”

Cô: “Vẫn là vấn đề quan điểm, nếu chúng ta không nói chuyện cả buổi chiều như thế này, khó có thể biết anh sẽ suy nghĩ thế nào. Chúng ta từng nói chuyện rồi, anh hiểu được quan điểm của tôi, cũng tiếp nhận hành vi của tôi. Đơn giản vậy thôi.”

Tôi: “Đột nhiên tôi nghĩ đến một việc đáng sợ: Nếu cô thật sự điên, tôi lại bị cô làm cho phát điên theo, vậy phải làm sao?”

Chúng tôi đều ngẩn người một lúc, sau đó cùng bật cười.

Hôm ấy lúc rời đi, tôi cảm thấy rất có sức sống, sảng khoái, vui vẻ. Thật sự không hiểu vì sao lại có người cho rằng cô ấy có vấn đề về thần kinh. Hay chính người nghĩ cô ấy không bình thường mới là người chẳng bình thường?

Nghĩ kỹ thấy rất thú vị. Ừm, đúng vậy, vấn đề quan điểm.