Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 2.1

Trong ngắn hạn, đôi khi làm kẻ xấu coi vậy mà lại tốt hơn.

“Làm việc chăm chỉ, chơi đẹp, và bạn sẽ vượt lên phía trước, đó là câu người ta thường chém. Ờ, xin lỗi, nhưng có rất nhiều bằng chứng cho thấy điều này không đúng. Người ta nghĩ rằng nỗ lực chính là nhân tố số một dự báo thành công, nhưng nghiên cứu chỉ ra rằng, đó thực ra chính là nhân tố dự báo thành công tệ nhất.

Vẻ bề ngoài thường thẳng tính thật thà tại sở làm. Theo giáo sư Jeffrey Pfeffer từ Trường Kinh doanh Stanford, chuyện chăm chút suy nghĩ của sếp về bạn quan trọng hơn hẳn việc thực sự cày chăm chỉ. Một nghiên cứu cho thấy những người để lại ấn tượng tốt thường được đánh giá tích cực hơn những người làm việc chăm chỉ nhưng không biết cách diễn cho khéo.

Mà ta cũng không lạ lẫm gì những kẻ liếm mông bợ đít nữa. Vậy nịnh bợ sếp có hiệu quả không? Nghiên cứu cho thấy nó mạnh đến nỗi tỏ ra hiệu quả ngay cả khi sếp biết rằng bạn không thành thật. Jennifer Chatman, một giáo sự tại UC Berkeley, đã thực hiện một nghiên cứu để xem khi nào chuyện nịnh bợ phản tác dụng… nhưng cô không tìm được một trường hợp nào cả.

Pfeffer cho rằng chúng ta nên dừng việc nghĩ là thế giới này vốn công bằng. Ông nói thẳng:

Bài học từ những người đã giữ được việc lẫn mất việc cho thấy, miễn là bạn khiến cho sếp mình vui thì chuyện kết quả công việc thực sự không mấy quan trọng nữa; và ngược lại, nếu làm sếp phật lòng, kết quả công việc cũng chẳng cứu nổi bạn đâu.

Đối với những ai đang trông chờ được tưởng thưởng cho những giờ làm việc dài dằng dặc và cho lối hành xử đẹp ở sở làm, điều này quả thực khó nuốt. Nhưng khoan hãy buồn vội – mọi chuyện vẫn còn có thể tệ hơn. Đám liếm mông bợ đít không phải những kẻ duy nhất thăng tiến. Còn thêm bọn chơi bần nữa.

Liệu bạn có tiếp cận cuộc đàm phán lương với tinh thần win-win, chia sẻ lợi ích cả đôi bên? Thật không may, những người cố đòi hỏi nhiều tiền hơn so với giá trị của bản thân lại có kết quả tốt hơn. Báo cáo của Harvard Business Review cho thấy những người có chỉ số “thỏa hiệp” kém hơn lại kiếm được nhiều hơn 10.000 đô/năm so với những người tốt tính. Và những kẻ bất lịch sự cũng được đánh giá thang điểm cao hơn.

Khá là buồn khi biết rằng, con người ta dường như đều đánh đồng lòng tốt với sự yếu đuối.

80% sự đánh giá của chúng ta đối với người khác suy cho cùng sẽ rơi vào 2 dạng tính cách: sự nồng hậu và năng lực. Và một nghiên cứu của Teresa Amabile tại Harvard có tên “Xuất sắc nhưng Tàn khốc” (Brilliant but Cruel) cũng cho thấy chúng ta quy kết rằng 2 dạng tính cách này là đối lập: Nếu một ai đó quá tốt, chúng ta cho rằng họ chắc chẳng có năng lực gì đâu. Thực tế, việc cư xử như một gã khốn lại khiến cho người khác nghĩ rằng bạn rất mạnh mẽ. Những kẻ phá luật thường trông mạnh mẽ hơn những kẻ tuân lệnh.

Đó không chỉ là vấn đề cảm nhận, đôi khi những tay chơi bẩn thực sự làm tốt hơn người hiền lành. Nghiên cứu cho thấy vài đặc tính tiêu cực thực sự có thể khiến bạn có xu hướng trở thành lãnh đạo. Những nhà quản lý công ty leo lên bậc thang quyền lực nhanh nhất… và thể hiện tốt nhất trong công việc-không phải là những người cố chơi đẹp với nhóm, cũng chẳng phải những kẻ tập trung vào việc hoàn thành nhiệm vụ. Họ là những người tập trung nhiều nhất vào việc thâu tóm quyền lực.

Như xát thêm muối vào vết thương, không chỉ đơn giản những kẻ chơi bẩn sẽ có kết cục tốt, việc trở thành người tốt bị áp bức còn có thể giết chết bạn. Việc không có tiếng nói ở chốn công sở không có quyền kiểm soát công việc của mình là nguyên nhân gây nên bệnh động mạch vành nhiều hơn cả nguyên nhân béo phì hay cao huyết áp. Cảm thấy bị trả lương quá thấp á? Vụ đó cũng làm gia tăng tỷ lệ đau tim. Trong khi đó, bọn bợ đít lại được giảm stress nơi công sở, đồng thời gia tăng mức độ hạnh phúc lẫn sức khỏe thể chất.

Bạn có phải một người tốt bụng đang nuố không trôi những tin xấu này? Có lẽ bởi vì vị trí thấp ở công sở cũng góp phần làm giảm sút chức năng xử lí của bạn nữa. Nói đơn giản, cảm giác bất lực thực sự khiến cho bạn trở nên đầy hơi.

Chúng ta được dạy rằng cái tốt sẽ chiến thắng tất cả, như kết thúc của những bộ phim Disney. Nhưng buồn thay, trong rất nhiều hoàn cảnh, các nhà nghiên cứu đã phát hiện rằng điều đó không đúng. Một nghiên cứu thẳng thừng với tiêu đề “Cải xấu mạnh hơn cái tốt” (Bad Is Stronger than Good) cho thấy một số lượng lớn những lĩnh vực nơi cái xấu tạo ra ảnh hưởng mạnh và lâu dài hơn hẳn s0 với cái tốt: “Cảm giác tồi, cha mẹ tệ, phản hồi xấu, tất cả đều gây nhiều ảnh hưởng hơn cảm giác tốt, cha mẹ tốt, phản hồi tốt; cả những thông tin xấu cũng được xử lý mượt hơn thông tin tốt… Gần như không có bất kỳ ngoại lệ nào (cho thấy sức mạnh lớn hơn của cái tốt). Tổng hợp lại, những phát hiện này cho rằng cái xấu mạnh hơn cái tốt, như một quy luật hiện tượng tâm lý chung” và tôi cũng không thể không nói thêm rằng một nghiên cứu không chính thức nọ đã cho thấy những quyển sách đạo đức có xu hướng bị chôm nhiều hơn 25% so với trung bình các loại sách khác trong thư viện.

Tôi sẽ dừng ở đây thôi bởi vì nhà xuất bản của tôi hắn sẽ không muốn bà con xẻ sách này ra để đựng thuốc chống trầm cảm.

Vậy tại sao kẻ chơi bẩn lại thành công? Đúng là chuyện này nghe có chút hai mặt và xấu xa, nhưng có vài điều ta có thể học được từ họ với tinh thần trong sáng: Họ luôn rất quyết đoán về điều họ muốn, và không hề cảm thấy e ngại khi cho tất cả mọi người cùng biết về thành quả của họ.

Nghe giống như tôi đang khuyên bạn trở thành kẻ chơi bẩn luôn hả? Cứ bình tĩnh. Chúng ta chỉ mới bắt đầu thôi. Họ quả thật giành chiến thắng trong ngắn hạn. Nhưng giờ chúng ta cần biết thêm về khía cạnh còn lại nữa.

Mọi thứ bắt đầu từ câu mẹ bạn sẽ nói nếu bạn nói với mẹ rằng mình sẽ nói dối, lừa lọc, bắt nạt, nịnh bợ, bất chấp thủ đoạn để leo lên đỉnh: “Nếu ai cũng là như con thì sao?”

Vậy điều gì xảy ra khi tất cả chúng ta đều trở nên ích kỷ và dừng tin tưởng lẫn nhau? Câu trả lời chính là “Moldova.”

***