Đánh Thức Năng Lực Vô Hạn - Anthony Robbins - Chương 12

“Ngôn ngữ của loài người có quyền năng to lớn. Thế nên, ta luôn hối tiếc về những lời mình nói”.

_ Gustave Flaubert

Hãy nhớ về một lần bạn nghe một câu nói tựa như phép thần diệu. Có thể đó là một sự kiện của đại chúng. Ví dụ như bài diễn văn “Tôi có một giấc mơ” của Martin Luther King, Jr’s., chẳng hạn. Hoặc lời nói của cha mẹ, hay một người thầy giáo rất đặc biệt với bạn. Ai cũng nhớ những khoảnh khắc được nghe người khác nói đầy mạnh mẽ và chuẩn xác đến độ những từ ngữ ấy ta không bao giờ quên. “Ngôn từ là thứ thuốc kích thích mạnh mẽ nhất được loài người sử dụng”, Rudyard Kipling đã có lần nói thế. Ai cũng có kỷ niệm đáng nhớ về những lời nói có tác dụng như những câu thần chú mang đến cho ta cảm giác mê li.

Khi Richard Bandler và John Grinder nghiên cứu một nhóm các nhân vật thành đạt, họ thấy những người này có nhiều điểm chung. Một trong những điểm quan trọng nhất là kỹ năng giao tiếp chuẩn xác, hiệu quả. Một giám đốc phải biết xử lý thông tin hiệu quả để thành công. Bandler và Grinder nhận thấy rằng, hầu hết những giám đốc thành đạt dường như có tài năng bẩm sinh trong việc biết được bản chất của thông tin một cách nhanh chóng, và truyền đạt thông tin ấy đến người khác. Họ có xu hướng sử dụng những ngôn từ chìa khóa hàm chứa những ý tưởng quan trọng bậc nhất của họ, với tính chuẩn xác tuyệt vời.

Họ cũng hiểu mình không cần thiết phải biết đủ thứ. Họ biết phân biệt những gì họ cần phải biết và những gì không cần. Sau đó tập trung hoàn toàn vào những gì mình cần. Bandler và Grinder cũng nghiên cứu và thấy rằng những nhà trị liệu tâm lý xuất sắc như Virginia Satir, Fritz Perls và tiến sĩ Milton Erickson cũng thực hiện từng bước như vậy. Những bước đi ấy nhiều lần cho phép họ có được kết quả ngay tức khắc với các thân chủ sau một hoặc hai lần trị liệu, thay vì phải trị liệu tâm lý kéo dài từ một tới hai năm.

Không có gì đáng ngạc nhiên với những gì Bandler và Grinder khám phá. Hãy nhớ: bản đồ không phải là vùng lãnh thổ nó thể hiện. Những từ ngữ ta sử dụng để mô tả trải nghiệm không phải là bản thân trải nghiệm. Chúng chỉ là những cách diễn đạt bằng từ ngữ của từng cá nhân đơn lẻ. Thế nên, một trong những cách đánh giá thành công là sử dụng từ chính xác và chuẩn mực để truyền đạt, bày tỏ những gì ta muốn: tức là độ chính xác của bản đồ khi biểu thị vùng lãnh thổ. Khi nhớ những lần từ ngữ tác động đến ta như phép thần diệu, ta cũng nhớ những lần mình ăn nói bừa bãi và vô ý. Ta cứ ngỡ mình nói rõ vấn đề A, nhưng người nghe có thông điệp ngược lại. Thế nên ngôn ngữ chuẩn xác có năng lực đưa con người theo những hướng đúng đắn. Ản nói vụng về đưa

người ta đi sai đường. “Nếu suy nghĩ ảnh hưởng tới ngôn ngữ, ngôn ngữ cũng ảnh hưởng tới suy nghĩ”. George Orwell cũng dựa vào nguyên tắc nói trên để phát biểu trong tác phẩm 1984 của ông.

Chương này sẽ bàn về những phương pháp hữu dụng giúp chúng ta giao tiếp chuẩn xác hơn, hiệu quả hơn trước đây rất nhiều. Kiến thức của chương cũng bao gồm cách hướng dẫn người khác cũng đạt được kết quả như bạn có. Có những công cụ ngôn ngữ hữu hiệu và đơn giản khiến bất cứ ai trong chúng ta cũng có thể sử dụng để giảm thiểu những sai lầm trong ngôn ngữ và cách hiểu sai lệch rất phổ biến hiện nay. Ngôn từ có thể là bức tường cản trở, nhưng cũng có thể là cầu nối. Điều quan trọng là biết sử dụng từ ngữ để gắn bó mọi người với nhau chứ không phải chia rẽ họ.

Khi có hội thảo, tôi thường nói với học viên rằng: tôi sẽ cho họ thấy cách có được bất cứ thứ gì họ muốn. Tôi yêu cầu ai cũng viết lên một mảnh giấy tiêu đề: cách có được thứ tôi muốn. Sau đó, tôi cho họ công thức thần diệu. Cách để có bất cứ thứ gì mình muốn: “Hãy yêu cầu”. Và kết thúc luôn hội thảo!

Phải chăng tôi đang đùa? Không. Khi tôi nói “hãy yêu cầu”, tôi không có ý khuyên nên kêu ca phàn nàn, cầu xin, rên rỉ hoặc quỳ gối, khom lưng. Tôi không có ý nói hãy trông chờ của bố thí, hay một bữa trưa miễn phí hoặc nhận ân huệ từ một hoạt động từ thiện. Hoặc tôi không có ý nói hãy trông chờ người khác làm hộ việc cho bạn. Điều tôi muốn nói là: hãy biết cách yêu cầu một cách thông minh và chính xác. Phải biết cách yêu cầu rõ ràng và đồng thời đạt được kết quả. Trong chương trước, tôi đã trình bày cách thiết kế những mục tiêu hoạt động bạn muốn theo đuổi. Bây giờ là lúc cần một số phương tiện ngôn ngữ cụ thể hơn. Có năm hướng dẫn cho việc yêu cầu một cách thông minh và chính xác.

1. Yêu cầu một cách cụ thể. Bạn nhất định phải nói rõ bạn muốn gì cho mình và cho người khác. Thứ bạn muốn là bao nhiêu, cao xa đến mức độ nào và ảnh hưởng sâu rộng đến đâu? Bạn muốn điều đó khi nào, ở đâu, như thế nào và với ai? Nếu doanh nghiệp của bạn cần vay tiền, bạn sẽ vay được, nếu biết cách yêu cầu. Bạn sẽ không vay được tiền nếu nói; “Chúng tôi cần thêm ít tiền để phát triển một sản phẩm mới. Làm ơn cho tôi vay một ít”. Bạn cần phải nói rõ và cách chính xác bạn cần cái gì, tại sao bạn cần nó, khi nào thì cần. Bạn cần có khả năng phân tích cho giám đốc ngân hàng thấy bạn sẽ sản xuất ra được loại sản phẩm ấy. Trong các cuộc hội thảo bàn về việc đặt ra mục tiêu, học viên luôn nói rằng họ muốn có thêm tiền. Tôi liền đưa cho họ mấy đồng xu. Muốn tiền, họ đã được tiền! Nhưng họ không biết hỏi một cách thông minh, thế nên họ không có được thứ họ muốn.

2. Yêu cầu người có khả năng giúp đỡ. Yêu cầu một cách cụ thể thôi chưa đủ. Bạn nhất định yêu cầu cụ thể với một người có tiềm lực: về kiến thức, về vốn, về khả năng nhạy cảm hay về kinh nghiệm. Ví dụ, quan hệ vợ chồng đang xấu đi, cơm chẳng lành canh chẳng ngọt. Quan hệ sắp sửa đến hồi không thể cứu vãn. Bạn muốn tâm sự hết những gì chất chứa trong lòng. Bạn có thể nói một cách cụ thể, trung thực nhất. Nhưng nếu tìm kiếm sự giúp đỡ từ một người cũng đang gặp phải hoàn cảnh đáng thương như bạn, liệu bạn có thành công không? Tất nhiên là không.

Tìm một người thích hợp để yêu cầu, sẽ làm ta nhớ lại tầm quan trọng của việc biết cách nhận ra điều gì có thể giúp mình hiệu quả. Bất cứ thứ gì bạn muốn (quan hệ tốt đẹp hơn, công việc thuận lợi hơn, một chiến lược thông minh hơn để đầu tư tiền bạc) đều là một việc ai đó đã từng có hoặc đã từng làm. Khéo léo là phải biết tìm những người ấy và tìm hiểu xem họ đã làm thế nào để có được kết quả như vậy. Nhiều người tìm sự đồng cảm và sự khôn ngoan ở những nơi mình thường lui tới nhâm nhi vài chén. Như vậy sẽ không hiệu quả. Có thể ta nhận được sự đồng cảm và rồi mong chờ người ấy giúp ta đạt được mục tiêu. Mục tiêu sẽ không đạt được trừ khi sự đồng cảm ấy song hành cùng kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm sâu rộng.

3. Đem lại lợi ích cho người hạn muốn yêu cầu giúp đỡ. Đừng yêu cầu rồi mong chờ ai đó cho bạn thứ gì. Trước hết, hãy xem mình giúp được gì cho người ta trước đã. Nếu có một ý tưởng kinh doanh và cần tiền để thực hiện ý tưởng ấy, cách làm là tìm ai đó vừa giúp được bạn, lại vừa được lợi từ ý tưởng của bạn. Cho họ thấy ý tưởng của bạn có thể kiếm nhiều tiền cho bạn và cho cả người ấy nữa. Tuy nhiên làm lợi cho người khác không phải lúc nào cũng “tiền trao cháo múc” như vậy. Giá trị bạn tạo ra cho họ có thể là một cảm xúc vui vẻ, một tình cảm hoặc một ước mơ bạn gợi lên cho họ. Nhưng thông thường thế đã đủ rồi. Nếu bạn đến với tôi và bảo: bạn cần mười ngàn đô la, tôi sẽ nói: “Có khối người cũng giống như bạn vậy, đang cần tiền”. Nếu bạn nói bạn cần tiền để tạo ra sự khác biệt cải thiện cuộc sống của người khác, có thể tôi sẽ chú ý lắng nghe dự án của bạn. Nếu bạn chỉ cho tôi cụ thể bạn muốn giúp người khác như thế nào và tạo ra lợi ích cho họ và cho bạn ra sao, có thể tôi sẽ tìm cách giúp bạn, đồng thời làm lợi cho chính mình.

4. Yêu cầu với một niềm tin thích hợp và vững vàng. Cách chắc chắn nhất để chuốc lấy thất bại là bày tỏ sự mâu thuẫn trong tư tưởng. Nếu bản thân không chắc mình muốn yêu cầu gì, làm sao người khác chắc chắn họ đúng khi giúp bạn? Thế nên, khi yêu cầu, hãy nói với niềm tin tuyệt đối. Bày tỏ niềm tin ấy bằng lời nói, bằng cử chỉ. Hãy chứng tỏ khả năng trình bày để người khác thấy: bạn chắc chắn mình muốn gì, bạn chắc chắn sẽ thành công, bạn chắc chắn sẽ có ích (không chỉ cho bạn mà cho cả người bạn yêu cầu giúp đỡ).

5. Hãy thỉnh cầu cho tới khi nào có được thứ mình muốn. Nói thế không có nghĩa bạn cứ lằng nhằng đeo bám. Cũng không có nghĩa đòi hỏi theo một cách duy nhất. Hãy nhớ công thức thành công tối thượng có nói: bạn cần phải phát triển óc bén nhạy để biết mình đi đâu, có gì và phải rèn luyện kỹ năng linh động thay đổi. Thế nên, khi yêu cầu, bạn phải thay đổi và điều chỉnh cho tới khi có được thứ mình muốn. Khi nghiên cứu cuộc đời của những người thành đạt, bạn sẽ liên tục tìm thấy một điểm chung: họ biết kiên nhẫn đòi hỏi, chịu thử thách và chịu thay đổi; bởi vì họ biết dù sớm hay muộn họ cũng tìm được cách thỏa mãn nhu cầu của mình. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong việc đòi hỏi một cách thông minh.

Đâu là phần khó khăn nhất của công thức này? Đối với nhiều người là làm sao yêu cầu một cách cụ thể. Chúng ta không sống trong một nền văn hóa có phương thức giao tiếp chuẩn xác. Có lẽ đó là điểm yếu nhất của văn hóa của chúng ta. Ngôn ngữ phản ánh nhu cầu của xã hội. Người Eskimo có tới hàng chục từ mang nghĩa “tuyết”. Tại sao vậy? Bởi một người Eskimo thực thụ có thể phân biệt nhiều loại tuyết khác nhau. Có loại tuyết có ngã xuống đó cũng không sao. Có loại tuyết dùng để xây lều. Có loại tuyết có thể đắp thành đường cho xe chạy. Có loại tuyết ăn được. Có loại tuyết sắp tan thành nước. Tôi là dân California, chưa bao giờ tôi thấy tuyết nên một từ mô tả nó cũng là đủ đối với tôi.

“Không có kế hoạch nào không đòi hỏi con người phải suy nghĩ kỹ càng”.

_ Thomas Edison

Giả định là dấu hiệu của lười biếng. Đó là một trong những điều nguy hiểm nhất ta mắc phải khi quan hệ với mọi người.

Phần lớn ngôn ngữ chúng ta chỉ nói chung chung và phục vụ giả định. Đó là loại ngôn ngữ lười biếng không phù hợp với giao tiếp đích thực. Nếu người ta kể cho bạn nghe một cách chính xác điều gì khiến họ khó chịu và bạn nhờ đó hiểu được họ muốn gì, tức là bạn có thể giải quyết rắc rối cho họ. Nếu họ sử dụng ngôn từ mơ hồ và chung chung, bạn sẽ không biết nên hiểu lời nói của họ như thế nào. Chìa khóa để giao tiếp hiệu quả là vén lên bức màn mơ hồ kia.

Có vô số cách phá hoại giao tiếp thực thụ bằng cách sử dụng ngôn ngữ chung chung. Nếu muốn giao tiếp hiệu quả, bạn phải hòa hợp với người đối diện và nhẹ nhàng nêu ra vấn đề. Đồng thời, biết cách đặt câu hỏi để nắm bắt vấn đề cụ thể. Mục đích của việc dùng ngôn ngữ chuẩn xác là tìm ra lượng thông tin hữu dụng càng nhiều càng tốt. Càng hình dung đầy đủ về trải nghiệm nội tâm của đối tượng, bạn càng thay đổi tình thế một cách hiệu quả.

Một cách sử dụng ngôn ngữ là định hình cho tính chính xác. Bạn có thể hình dung tốt nhất với hai bàn tay, dành vài phút ghi nhớ sơ đồ dưới đây. Sử dụng hai bàn tay cùng lúc. Đưa hai bàn tay lên cao ngang tầm mắt, hướng sang bên trái để mắt bạn ở vị trí giúp ghi nhận thông tin tốt nhất. Mỗi lần chỉ nhìn một ngón tay và nói những từ ngữ gắn với ngón tay ấy nhiều lần. Sau đó, đến ngón kế tiếp, và cứ như vậy cho tới khi nhớ kỹ. Kế đến, làm tương tự với bàn tay bên kia. Lặp lại tiến trình với mọi ngón tay. Nhìn kỹ các cụm từ và nhớ rõ ràng trong tâm não. Sau khi làm như vậy, mỗi khi nhìn bất kỳ ngón tay nào, ngay lập tức bạn nhớ được câu nói dành cho nó. Tiếp tục ghi nhớ sơ đồ này cho tới khi tiến trình liên tưởng diễn ra hoàn toàn tự động.

Bây giờ bạn đã có những từ ngữ và câu chữ trong trí não, tôi sẽ giải thích ý nghĩa của chúng. Mô hình chính xác là hướng dẫn để thóat khỏi một trong những cái bẫy thường gặp trong ngôn ngữ: một tấm bản đồ chỉ ra con đường sai lầm nguy hại mà hầu hết chúng ta thường đi theo. Ý tưởng là: nhận ra sai lầm khi chúng xuất hiện và tái định hướng chúng theo hướng cụ thể hơn. Mô hình này cho ta phương tiện đánh giá những suy nghĩ bị bóp méo, cắt xén và khái quát hóa của người khác.

Bắt đầu với hai ngón út. Trên bàn tay phải bạn cố từ “khái niệm chung”. Trên bàn tay trái có ngón út với những từ “tất cả”, “mọi (thứ)” và “không bao giờ”. Khái niệm chung hoàn toàn tốt khi chúng là chân lý. Ví dụ: mọi người đều cần oxy để thở. Mọi giáo viên trong trường học của con bạn tốt nghiệp đại học. Tức là bạn đang nói sự thật. Nhưng thông thường, những khái niệm chung là cách “vơ đũa cả nắm”. Khi thấy một đám trẻ la hét ồn ào trên đường phố, bạn nói: “Đám trẻ ngày nay chẳng có đứa nào biết điều!”.Có thể những đứa trẻ kia ồn ào thật. Nhưng đâu có phải mọi đứa trẻ đều không biết cư xử. Thế nên, khi nghe một lời “vơ đũa cả nắm” như vậy, đơn giản hãy đến với khuôn mẫu chính xác. Hãy nhắc lại câu bạn nói nhấn mạnh vào tính chất chung chung của câu nói ấy.

Kế đến, đặt sát hai ngón tay áp út gần nhau và phân tích những từ giới hạn khả năng như “nên”, “không nên”, “nhất định”, “không thể”. Nếu một người nói họ không thể làm một việc, tín hiệu nào người ấy gửi đến não bộ? Đó là tín hiệu tự hạn chế bản thân. Và thực tế, người ấy không làm được thật. Nếu hỏi tại sao họ không thể làm một điều gì hoặc tại sao họ phải làm một điều mà họ không muốn, người khác thường không đưa cho bạn nhiều câu trả lời. Cách để phá vỡ vòng lẩn quẩn ấy là nói: “Chuyện gì có thể xảy ra nếu bạn có thể làm được điều đó?”, hoặc những câu hỏi tạo cơ hội và khả năng lúc trước họ đã không để ý đến; và yêu cầu họ cân nhắc xem hành động của họ sẽ tạo ra những kết quả tích cực và tiêu cực nào.

Tiến trình tương tự cũng hữu dụng với những cuộc trò chuyện nội tâm. Khi tự nhủ: “Ta không làm được việc này”, nên tự hỏi ngay “nếu ta làm được thì sao nào?”. Câu trả lời sẽ là một danh sách những cảm xúc và hoạt động tích cực. Nó tạo những hình ảnh biểu đạt mới về khả năng. Và như vậy cho ta tâm trạng mới, hành động mới và tạo thành quả mới. Chỉ cần tự hỏi như vậy, ta sẽ bắt đầu thay đổi cơ chế sinh lý và dòng suy tưởng để khả năng tích cực dễ xảy ra hơn. Hãy hỏi: “Lúc này, điều gì ngăn trở tôi không làm được điều đó?”, bạn sẽ rõ ràng hơn về thứ cần thay đổi.

Tiếp tục với ngón giữa. Ngón này thay thế cho các động từ. Hãy hỏi “Cụ thể tới mức nào?”. Não bộ bạn cần những tín hiệu rõ ràng để hoạt động hiệu quả. Ngôn ngữ sai lệch và suy nghĩ sai lệch sẽ khiến não bộ không còn sắc sảo. Nếu ai đó nói: “Tôi thấy buồn quá”. Anh ta chỉ mô tả một tâm trạng bế tắc. Anh ta không nói với bạn bất cứ thứ gì cụ thể cả. Anh ta không cho bạn bất cứ thông tin nào để bạn có thể phân tích theo hướng tích cực. Hãy phá vỡ tâm trạng bế tắc ấy bằng cách xóa bỏ ngôn ngữ sai lệch. Nếu ai đó nói họ chán nản, bạn cần phải hỏi người đó thực ra cụ thể người đó chán nản như thế nào. Cụ thể điều gì gây ra sự chán nản.

Khi yêu cầu người đó nói cụ thể hơn, thông thường bạn đã chuyển khuôn mẫu. Thế nên, nếu yêu cầu, người đó có thể đáp: “Tôi buồn bởi vì tôi luôn làm hỏng việc”. Câu hỏi kế tiếp sẽ là gì. Phải chăng đó là sự thật chung cho cả mọi trường hợp? Chắc không phải. Vậy thế nên bạn sẽ hỏi: “Anh luôn luôn làm hỏng việc ư?”, rất có thể câu trả lời sẽ là “à không, không phải”. Bằng cách xóa bỏ ngôn ngữ sai lệch, bằng cách cụ thể hơn, bạn đang trên con đường tìm ra rắc rối đích thực và đối mặt với rắc rối ấy. Thông thường, chủ thể chỉ vụng về ở một số việc nho nhỏ, nhưng lại coi đó là thất bại to lớn và cứ giữ mãi suy nghĩ ấy.

Bây giờ là lúc bạn bắt chéo hai ngón tay trỏ. Những ngón tay này tượng trưng cho danh từ và cụ thể là ai và cái gì. Mỗi khi bạn nghe một danh từ (nói về người, nơi chôn hoặc vật thể) trong bất cứ một câu nói chung chung nào, hãy nhớ tới một câu có những từ cụ thể ai, hoặc cái gì. Đó chính xác là những gì bạn làm với động từ, tuy từ sai lệch không cụ thể tới thế giới thực. Bạn không thể giải quyết vấn đề hiệu quả với đám mây mơ hồ bởi những từ chung chung, chỉ tồn tại trong tâm trí chủ thể. Bạn chỉ có thể giải quyết vấn đề trong thế giới thực.

Những danh từ không cụ thể là một trong những loại ngôn ngữ sai lệch dễ gặp nhất. Ta hay nghe nói: “Họ chẳng hiểu gì tôi cả”, hoặc “Họ định không cho tôi một cơ hội công bằng nào sao?”, thực ra cụ thể họ là ai? Nếu là một tổ chức lớn, phải có một người đưa ra quyết định. Thế nên, thay vì tạo cho mình tâm trạng bế tắc với suy nghĩ mơ hồ với từ “họ” không hiểu gì cả, bạn cần phải tìm một cách đối mặt với một người trong thế giới thực, đưa ra những quyết định thực. Khi sử dụng từ “họ” không cụ thể như thế là một kiểu vô trách nhiệm tồi tệ nhất trên đời. Nếu không tìm hiểu cụ thể “họ” thực ra là những ai, bạn sẽ cảm giác vô vọng và thấy không thể thay đổi được hoàn cảnh của mình. Nhưng nếu tập trung vào những điều cụ thể, bạn có thể lấy lại được sự tự chủ.

Bây giờ là lúc bắt chéo hai ngón cái. Đây là phần việc cuối cùng của tiến trình tạo lập mô hình chính xác. Ngón cái thứ nhất có những từ “quá nhiều, quá đắt đỏ”. Ngón kia có những từ “so sánh với gì?”. Khi ta nói “quá nhiều, quá đắt” ta đang dùng lối nói hủy bỏ. Thông thường, đó là lối nói tùy hứng. Bạn có thể nói rằng một kỳ nghỉ kéo dài một tuần là quá dài. Không thể nghỉ lâu như thế được. Bạn có thể nghĩ rằng lời đòi hỏi của con bạn muốn có một máy tính giá 1.000 đô la là quá đắt đỏ.

Ta có thể thoát khỏi cách nói “vơ đũa cả nắm” bằng cách so sánh. Hai tuần nghỉ làm có thể rất xứng đáng nếu như khi trở về bạn hoàn toàn thỏai mái và có thể bắt tay ngay vào công việc với tâm trạng hưng phấn nhất. Máy tính có thể quá đắt đỏ nếu nghĩ nó chẳng mang lại điều gì tốt đẹp. Nhưng nếu cho rằng đó là một phương tiện học hỏi có giá trị, nhờ có máy tính bạn có thể tải lượng kiến thức mà phải tốn hàng ngàn đô la theo học các khóa học bên ngoài, mọi chuyện sẽ khác. Đó là cách duy nhất biến những lời nhận xét trở thành hợp lý – cách so sánh. Bạn sẽ nhận thấy rằng khi bắt đầu sử dụng mô hình tính toán chuẩn xác, bạn sẽ sử dụng nó một cách tự nhiên.

Một điều khác phải thận trọng: đọc suy nghĩ của người khác. Khi có người nói: “Tôi biết ngay là anh ta yêu quí tôi” hoặc “Tôi biết là cậu chẳng tin tôi đâu”. Bạn cần phải hỏi: “Sao bạn chắc như vậy?”.

Khuôn mẫu cuối cùng hơi tinh tế một chút. Đó là lý do hoàn hảo để chú ý đến nó nhiều hơn. Những từ như “sự chú ý, lý do, lời tuyên bố” có điểm gì chung? Chúng đều là danh từ. Nhưng ta không thể tìm thấy chúng trong thế giới thực bên ngoài. Có bao giờ bạn nắm bắt, sờ thấy sự chú ý chưa? Nó không phải một người, một nơi chốn, hoặc một vật thể. Thực ra, nó được sử dụng như một động từ mô tả tiến trình tập trung chú ý. Những danh từ trừu tượng không có tính chất cụ thể. Khi nghe một danh từ như vậy, bạn muốn thay đổi nó với một tiến trình: một tiến trình cho bạn khả năng tái định hướng và thay đổi trải nghiệm. Nếu ai đó nói: “Tôi muốn thay đổi trải nghiệm của tôi”. Cách để tái định hướng là nói: “Bạn muốn trải nghiệm điều gì?”. “Tôi muốn được yêu thương”. Bạn sẽ đáp lời: “Bạn muốn được yêu như thế nào”, hoặc “Cảm giác đang yêu ra sao?”. Phải chăng có sự khác biệt về tính cụ thể giữa hai hình thức câu hỏi nói trên? Chắc chắn là có.

Có nhiều cách giao tiếp trực tiếp thông qua việc hỏi thích hợp. Một trong những cách đó là phương pháp tạo khung cho thành quả. Nếu hỏi một người: “Chuyện gì làm anh khó chịu?” hoặc “Chuyện gì xảy ra thế?”, bạn sẽ phải nghe một câu chuyện thật dài. Nhưng nếu hỏi: “Anh muốn gì?” hoặc “Anh muốn thay đổi mọi chuyện theo hướng nào?”, bạn đang tái định hướng cho cuộc trò chuyện từ việc kể lể rắc rối sang hướng giải quyết rắc rối. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, (dù buồn thảm đến đâu) vẫn luôn có một kết cục như mong muốn chờ những người trong cuộc đạt tới. Mục đích của ta là thay đổi hướng giải quyết để có được kết quả, không loay hoay với rắc rối thêm nữa.

Hãy làm như vậy bằng cách đặt câu hỏi đúng. Có nhiều loại câu hỏi như vậy. Trong phương pháp NLP, người ta gọi đó là những câu hỏi đưa ra kết quả.

• • Tôi muốn gì?

• • Mục đích là gì?

• • Tôi có mặt ở đây để làm gì?

• • Tôi định làm gì giúp bạn?

• • Điều tôi muốn cho mình là gì?

Còn có khuôn mẫu nào quan trọng nữa không? Hãy chọn những câu hỏi như thế nào thay vì những câu hỏi tại sao? Những câu hỏi tại sao sẽ cho bạn lý do và lời giải thích, đánh giá cũng như những cái cớ. Tuy nhiên, thông thường chúng không cho bạn những thông tin hữu dụng. Người giao tiếp giỏi không quan tâm lý do về việc tại sao mọi việc lại không được như ý. Họ muốn tìm ra cách làm thế nào để những câu hỏi đúng dẫn ta đi đúng hướng.

Điểm cuối cùng có liên quan đến những niềm tin đã bàn ở chương 5 (bảy ước lệ để thành công). Mọi cuộc đàm thoại của bạn với người khác và với bản thân, phải bắt nguồn từ nguyên tắc: mọi chuyện xảy ra đều có mục đích và bạn có thể sử dụng mục đích ấy để đạt tới thành quả như bạn muốn. Nói thế có nghĩa: kỹ năng giao tiếp của bạn phải phản ánh sự phản hồi chứ không phải sự thất bại. Khi chơi xếp hình, nếu có một mảng không đúng với bức tranh toàn cục, đừng coi đó là thất bại và bỏ cuộc. Hãy coi đó là một phản hồi tích cực. Tìm một mảnh khác hứa hẹn sẽ đúng. Bạn sẽ có lợi thế nếu sử dụng nguyên tắc tương tự trong giao tiếp. Luôn có một cơ hội cụ thể hoặc một câu nói xác thực sẽ chuyển đổi hầu như bất cứ rắc rối nào trong giao tiếp. Nếu theo những nguyên tắc chung đã bàn ở đây, bạn sẽ tìm được cách giải quyết cho mọi hoàn cảnh, (“mọi hoàn cảnh” – bắt đầu sử dụng mô hình xác thực ngay bây giờ).

Chương kế tiếp sẽ phân tích nền tảng của sự tương tác hữu hiệu giữa con người với con người. Một thứ keo dán kết dính con người với nhau.