Tứ Đại Quyền Lực: Giải Mã Gien Đột Phá Của Amazon, Apple, Facebook và Google - Scott Galloway - Chương 11

“Trong một xã hội dân chủ, sự tồn tại của những trung tâm quyền lực sẽ rất nguy hại cho sự tồn vong của một nhóm người tự do.” – Louis Brandeis

Bốn chàng kỵ binh là những “thượng đế công nghệ”, biểu thị cho tình yêu, tính dục và tiêu thụ, đem lại giá trị vật chất cho hàng tỷ người trên thế giới. Tuy nhiên, những công ty này không quan tâm đến phần hồn của chúng ta, họ sẽ không quan tâm chúng ta khi về già, ai sẽ nắm tay dẫn đường cho chúng ta. Họ là những công ty đã tích tụ nhiều quyền lực. Lạm dụng quyền lực, đặc biệt trong một xã hội mà Giáo Hoàng đã gọi là “sự sùng bái tiền bạc”. Những công ty này trốn thuế, xâm phạm quyền riêng tư, loại bỏ công việc của chúng ta để kiếm lợi nhuận bởi vì… họ làm được những chuyện đó. Mối lo ngại không chỉ ở những việc như vậy mà còn là việc bộ tứ đã trở nên quá mạnh và thống trị.

Facebook chỉ cần dưới 10 năm để có được 1 tỷ khách hàng. Giờ đây, Facebook là một phương tiện truyền thông toàn cầu, và có khả năng trở thành công ty quảng cáo lớn nhất thế giới. Họ có 17.000 nhân viên tạo ra giá trị thị trường 448 tỷ đô la. Sự giàu có chỉ thuộc về một vài người may mắn. Disney, một công ty truyền thông giải trí rất thành công trong quá khứ, chỉ nhận được giá trị thị trường 181 tỷ đô la, chưa bằng phân nửa Facebook, nhưng họ nuôi đến 185.000 nhân viên.

Những đại gia kỷ nguyên công nghiệp như General Motors và IBM đã thuê hàng trăm ngàn nhân viên. Thời đó, quyền lợi giữa chủ và nhân viên được đánh giá là công bằng hơn bây giờ. Các chủ đầu tư và ban giám đốc giàu lên, mặc dù chưa đến mức tỷ phú, và nhân viên, nhiều người được tham gia nghiệp đoàn, có thể mua nhà, mua du thuyền và cho con học đại học.

Đó là nước Mỹ với hàng triệu cử tri giận dữ muốn quay trở lại thời hoàng kim. Họ quay ra đổ thừa cho toàn cầu hóa và dân nhập cư, nhưng thật ra nền kinh tế công nghệ số và sự sùng bái quá mức công nghệ mới đáng bị trách cứ nhiều. Nền kinh tế này đã đổ một lượng tiền khổng lồ vào túi của một nhóm nhỏ các nhà đầu tư và những người cực kỳ thông minh – bỏ lại đằng sau hàng trăm triệu nhân viên khác với cuộc sống bấp bênh.

Nếu cộng cả bộ tứ này, tổng số nhân viên đang làm việc cho họ vào khoảng 418.000 người – bằng dân số thành phố Minneapolis, bang Minnesota. Nếu cộng dồn giá trị thị trường của bộ tứ, con số đó lên đến 2,3 ngàn tỷ. Điều này có nghĩa là phiên bản nâng cấp của Minneapolis sẽ giàu ngang ngửa với GDP của cả nước Pháp, một quốc gia phát triển với 67 triệu dân. Thành phố giàu có này sẽ phất lên trong khi những thành phố khác phải đi xin xỏ cơ hội đầu tư và công ăn việc làm.

Thật ra, viễn cảnh này đang diễn ra. Đó là sự méo mó được tạo ra bởi những bước đi thần tốc của công nghệ số, bởi sự thống trị của bộ tứ quyền lực và cũng bởi một niềm tin rằng “tầng lớp những người sáng tạo” xứng đáng được hưởng một cuộc sống cực kỳ tốt hơn những người còn lại.

Điều này rất nguy hiểm đối với xã hội và cho thấy không có dấu hiệu chậm lại. Hiện tượng này sẽ đục khoét tầng lớp thu nhập trung bình, dẫn đến sự kiệt quệ kinh tế, nuôi dưỡng sự căm ghét những người dân cảm thấy bị chính phủ lừa và cũng là nền móng cho sự trỗi dậy của những chính trị gia mị dân. Tôi không phải là một chuyên gia về chính trị, tôi sẽ không làm mất giá trị quyển sách này bằng quá nhiều đơn thuốc mà tôi không đủ tư cách kê đơn. Tuy nhiên, sự méo mó đang hiện rõ và gây rất nhiều xáo trộn trong cuộc sống chúng ta.

Mục đích

Chúng ta đang sử dụng sức mạnh trí tuệ như thế nào? Và vào mục đích gì? Hãy nhớ lại vào thời kỳ giữa thế kỷ 20, khi thế giới bước vào kỷ nguyên máy tính, chúng ta đã bị bần cùng hóa như thế nào? Máy tính thực ra là những chiếc bảng tính tay nguyên thủy, với những linh kiện bán dẫn dần dần thay thế các bóng đèn điện cực chân không. Không có trí tuệ nhân tạo, và phải tìm kiếm thông tin với tốc độ rùa bò ở các thư viện bụi bặm bằng những thứ mà hồi đó gọi là thẻ danh mục sách.

Mặc dù có những bất tiện đó, nhưng chúng ta cũng đã giải quyết được những dự án lớn cho nhân loại. Đầu tiên là cuộc chạy đua để cứu thế giới bằng cách tách hạt nhân nguyên tử (chế tạo bom nguyên tử). Hitler khơi mào trước và nếu phát xít Đức đến đích trước thì cuộc chơi đã kết thúc ở đó. Năm 1939, Mỹ đã khởi động dự án Manhattan. Trong vòng 6 năm, huy động 130.000 người – bằng một phần ba lực lượng lao động của Amazon – và họ đã đến đích trước.

Trong vòng 6 năm, người Mỹ chúng ta đã thắng trong cuộc đua sinh tử đó. Bạn có thể không thấy được đó là một mục đích đáng làm, nhưng đó là sự ưu tiên đặt chiến lược lên hàng đầu để thắng cuộc đua về công nghệ, và chúng ta đã huy động nguồn lực để thực hiện thành công. Sau đó, chúng ta tiếp tục chinh phục thành công mặt trăng với 400.000 nhân viên từ Mỹ, Canada và Anh quốc.

Giờ đây, chỉ cần từng thành viên của bộ tứ quyền lực đã có thể thu nhỏ cả hai dự án Manhattan và Apollo bằng khả năng công nghệ và trí tuệ. Khả năng tính toán của họ gần như không hạn chế và rẻ đến mức kinh ngạc. Họ đã thừa hưởng ba thế hệ nghiên cứu về phân tích thống kê, tối ưu hóa và trí tuệ nhân tạo. Mỗi thành viên của bộ tứ đang lặn ngụp trong biển dữ liệu mà chúng ta đang bị “chảy máu” trong 24/7, được phân tích bởi những bộ não rất quyết đoán, sáng tạo và thông minh nhất.

Kết thúc trò chơi này là gì? Sự tập trung cao nhất nguồn lực tài chính và nhân lực chưa từng có? Cho sứ mệnh nào đây? Chữa căn bệnh ung thư? Xóa bỏ đói nghèo? Hay vươn ra vũ trụ? Không, mục tiêu duy nhất của họ là tìm mua những công ty làm ăn không ra hồn như Nissan để sáp nhập.

Những người hùng và sáng tạo của ngày hôm qua đã tạo ra, và vẫn đang tạo ra công việc cho hàng trăm ngàn người. Uniliver có giá trị thị trường 156 tỷ đô la, đang che chở cho 171.000 gia đình thu nhập trung bình. Intel có giá trị 165 tỷ đô la, đang thuê 107.000 nhân viên. So sánh với Facebook, có giá trị thị trường 448 tỷ đô la và thuê 17.000 nhân viên.

Những công ty lớn này đáng lẽ phải tạo ra nhiều công ăn việc làm hơn cho mọi người, nhưng thực tế họ chỉ có một chỗ cho các vị trí lương cao ngất ngưởng và nhiệm vụ của mọi người là phải lao vào tranh giành. Nước Mỹ đang trên đường trở thành lãnh địa của 3 triệu lãnh chúa và 350 triệu nông nô.

Có thể là vô ích, hoặc sai trái, khi ra sức đấu tranh hoặc dán cho những công ty khổng lồ này cái mác “tồi tệ”. Tôi không biết chuyện gì sẽ xảy ra, tuy nhiên, tôi chắc chắn biết bộ tứ quyền lực đã hiểu rất thấu đáo kỷ nguyên số mà chúng ta đang sống và cho chúng ta khả năng tốt hơn để tạo ra sự an tâm tài chính cho gia đình và bản thân chúng ta. Tôi hy vọng quyển sách này có thể giúp bạn đạt được cả hai điều đó.