Tứ Đại Quyền Lực: Giải Mã Gien Đột Phá Của Amazon, Apple, Facebook và Google - Scott Galloway - Chương 10

Sự chi phối của bộ tứ quyền lực đã có những tác động vượt ngoài sức tưởng tượng lên môi trường cạnh tranh của doanh nghiệp và cuộc sống của người tiêu dùng. Nhưng những tác động lên con đường sự nghiệp của từng cá nhân là gì? Tôi cũng đã chứng minh không một người trẻ tuổi nào ngày nay lại không biết đến bộ tứ này và họ đã thay đổi nền kinh tế mạnh mẽ như thế nào. Bộ tứ đã làm cho những công ty “thường thường bậc trung” đi đến thành công khó khăn hơn hoặc các star-up mảng công nghệ tiêu dùng cạnh tranh và tồn tại cũng gian khó hơn.

Nếu hầu hết độc giả của tôi – và các con số thống kê tôi đã trích dẫn – ủng hộ quan điểm của tôi, chúng ta học được điều gì để giúp nhảy từ trạng thái tốt lên mạnh, thậm chí xuất sắc? Tôi muốn kết thúc quyển sách bằng một số quan sát về một chiến lược nghề nghiệp cho bản thân các bạn để có thể thành công trong kỷ nguyên mới này.

Thành công và nền kinh tế bấp bênh

Nói ngắn gọn, không còn lúc nào tốt hơn lúc này để trở thành người xuất sắc, hay không lúc nào tệ hơn lúc này để thành người trung bình – một thời khắc có tính quyết định: một là lên voi, hai là xuống chó.

Đó là một trong những ảnh hưởng chính trong môi trường chia rẻ bởi sự trỗi dậy của nền “kinh tế may rủi”, nơi mà công nghệ số tạo một thị trường riêng, trong đó người chiến thắng nắm giữ hầu như tất cả lợi thế. Các doanh nghiệp và quốc gia lọt thỏm trong cơn phong ba “toàn cầu hóa”, biến họ thành thiểu số trong đa số. Tin buồn là thế giới đó càng ngày càng có nhiều “thú ăn thịt”. Tin vui là cá lớn sống trong hồ lớn mới hạnh phúc. Bộ tứ quyền lực đã chứng minh điều đó.

Đã có thị trường thì tất yếu sẽ có hiện tượng này, nơi mà giá trị của những sản phẩm cao cấp trong một lĩnh vực sẽ bùng nổ, trong khi giá trị của những sản phẩm thấp hơn bị đổ vỡ. Giống như những bản sách hiếm, Amazon đã xuất bản được những quyển sách khó tìm trên bình diện toàn cầu, dẫn đến tình trạng nhu cầu không ngừng tăng đối với một nguồn cung cố định, tất yếu dẫn đến giá phải tăng. Điều này cũng biện minh cho sự thừa thải những loại sách “thường thường bậc trung” và cho phép người tiêu dùng có quá nhiều lựa chọn sản phẩm ở phân khúc cấp thấp. Khi nguồn cung quá thừa thì tất yếu có hiệu ứng ngược lại: giá trị những sản phẩm không cao cấp sẽ bị tàn phá.

Tương tự như trong thị trường lao động. Nhờ vào LinkedIn, mọi người đều có quyền bình đẳng ở thị trường lao động toàn cầu. Nếu bạn là người xuất sắc, sẽ có hàng ngàn công ty tìm bạn. Nếu bạn giỏi, bạn phải cạnh tranh với hàng chục triệu người giỏi khác trên khắp thế giới – lương của bạn có thể không cao, thậm chí có thể giảm.

Các giáo sư nằm ở tốp cao của khoa kinh doanh Stern được các trường trên thế giới mời gọi và được trả 50.000 đô la hoặc cao hơn cho một buổi diễn thuyết. Tôi võ đoán là thu nhập hàng năm của họ vào khoảng từ 1 triệu đến 3 triệu đô la. Nhóm còn lại tôi gọi là giỏi phải cạnh tranh với học viện Khan và đại học Adelaide. Các giáo sư giỏi này chỉ giảng dạy bậc đại học với thu nhập khá khiêm tốn, hay nói một cách hoa mỹ hơn là những tiếng kêu than thường nghe về sự bất cân xứng so với các đồng nghiệp của họ. Sự khác biệt giữa “xuất sắc” và “giỏi” chỉ ở vào khoảng 10% hoặc ít hơn, nhưng sự tưởng thưởng giữa hai thứ cách nhau khoảng 10 lần. Giáo sư giỏi có thu nhập bình quân năm khoảng 120.000 đến 300.000 đô la và rất dễ bị thay thế. Trường đại học không thể đuổi việc họ, vì có bổ nhiệm theo luật, vì vậy trường sẽ làm bộ như quan tâm họ nhưng thực sự là đuổi khéo họ. Trường sẽ đưa họ vào ghế chủ tịch một hội nào đó, đưa họ vào một ủy ban nào đó với hàng tá lời giải thích cho sự không nổi trội của các giáo sư này.

Không tính đến những yếu tố xuất chúng bẩm sinh, nỗ lực nào để giúp chúng ta đạt được 10% khoảng cách từ người giỏi trở thành người xuất sắc? Những điều cơ bản sẽ không thay đổi. Vượt trội, táo bạo và đồng cảm là những thuộc tính mãi mãi của người xuất sắc trong mọi lĩnh vực. Nhưng tốc độ và sự biến đổi trong công việc sẽ tăng nhanh chóng, thành công sẽ chỉ là những sai biệt nhỏ để phân biệt người thành công và những người còn lại mà thôi.

Như tôi đã đề cập ở phần đầu quyển sách, công ty thứ sáu của tôi là L2, chuyên về phân tích dữ liệu doanh nghiệp, đã phát triển lên đến 140 nhân viên trong vòng 7 năm. 70% nhân viên ở độ tuổi dưới 30; tuổi trung bình của họ khoảng 28. Nhân viên của L2 thường được các công ty nhiều khát vọng và hoài bão chào mời tuyển dụng. Họ là những thanh niên: nguyên chất, có ít thời gian để định hình cá tính trong công việc và nuôi dưỡng sự trẻ trung của họ. L2 là một môi trường lý thú để quan sát và chứng kiến những cá tính cốt lõi để con người đi đến thành công hay thất bại. Và từ sự quan sát đó, tôi đã đi đến những kết luận vừa rồi, liên quan đến việc chúng ta cần làm gì để thành công trong một nền kinh tế bị các chàng kỵ binh thống trị.

Những yếu tố thành công riêng của cá nhân

Bình thường, người thông minh là những người làm việc chăm chỉ và đối xử tốt với mọi người xung quanh, làm việc tốt hơn những người suy nghĩ chậm chạp, lười biếng, có tính ganh tỵ với đồng nghiệp. Những điều này luôn luôn đúng – ngay cả khi có một vài trường hợp ngoại lệ. Tuy nhiên, tài năng và làm việc chăm chỉ vẫn là yếu tố giúp chúng ta vượt lên hàng tỷ người trên thế giới này. Có một số người, có vẻ xa cách hơn và cô lập hơn, thế giới đã tạo ra họ là phần tinh túy cho nền kinh tế số này.

Không có gì quan trọng hơn sự “trưởng thành về cảm xúc” – đặc biệt đối với những người ở độ tuổi đôi mươi, chất lượng cảm xúc ở mỗi người mỗi khác. Càng ngày càng có ít những công việc mà ở đó một cá nhân chỉ báo cáo công việc với một ông chủ duy nhất, thi hành một loạt các nhiệm vụ đặc thù, với kỳ vọng rằng những công việc này sẽ không thường xuyên thay đổi hoặc thay đổi không đáng kể. Trong khi đó, một nhân viên trong kỷ nguyên số thường phải đáp ứng rất nhiều mệnh lệnh từ nhiều cổ đông khác nhau và phải thường xuyên thay đổi vai trò chỉ trong một ngày – một môi trường chỉ dành cho những người chín chắn. Khi vòng đời sản phẩm càng ngày càng ngắn và cạnh tranh càng ngày càng khốc liệt, công việc của chúng ta cũng sẽ đong đưa nhanh chóng giữa thành công và thất bại.

Làm sao để chúng ta duy trì được sự nhiệt tình và đam mê trong hoàn cảnh khắc nghiệt như vậy mới là điều quan trọng. Làm sao chúng ta có thể giao tiếp với người khác trong các dự án cùng làm chung với nhau. Những người trẻ luôn có cái tôi rất mạnh, nhưng phải giữ được sự điềm đạm dưới áp lực công việc, phải biết học và ứng dụng những cái đã học được để làm tốt hơn những người xung quanh, những người thường dễ bị bối rối, mắc kẹt vào những thứ lặt vặt và để cho cảm xúc dẫn dắt họ đến trạng thái kích động. Những người biết thoải mái chọn lựa hướng đi và hiểu vai trò của mình trong một nhóm làm việc, thường làm việc tốt hơn những người xung quanh khi ranh giới của trách nhiệm khá mù mờ và cấu trúc tổ chức hay thay đổi.

Hiệu ứng “trưởng thành về cảm xúc” được ghi lại khá đầy đủ trong những nghiên cứu gần đây. Một cuộc nghiên cứu có tính chất thống kê trên 668 chương trình đào tạo về kỹ năng cảm xúc và xã hội cho thấy, 50% trẻ em trải qua những khóa học này đã có thành tích học tập khá tốt và tỷ lệ học sinh có những hành vi xấu giảm rất ấn tượng. Daniel Goleman, người được biết đến nhiều với thuật ngữ “trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence)”, phát hiện ra rằng những người mang lại thành tích trong kinh doanh tại các công ty toàn cầu đều là những người có khả năng tự ý thức, tự biết điều chỉnh, có động cơ phát triển mạnh, tính cảm thông và có kỹ năng hoạt động xã hội.

Một kết luận cũng khá thú vị về vai trò quan trọng của “trưởng thành về cảm xúc” ở những người trẻ tuổi là phụ nữ có kỹ năng này tốt hơn. Tôi không có ý nói những lời có cánh ở đây, mặc dù thừa nhận rằng tôi không chắc là có đủ bằng chứng hay dữ liệu để nói ngược lại điều này. Dù sao đi nữa, khi được hỏi trong các bảng khảo sát, cả đàn ông lẫn phụ nữ đều đồng ý phụ nữ ở độ tuổi đôi mươi có khuynh hướng “già dặn” hơn cánh đàn ông chúng tôi. Đã có những chứng minh từ những nghiên cứu về thần kinh học cho rằng não của phụ nữ phát triển sớm hơn và nhanh hơn khi bước vào tuổi trưởng thành.

Tôi thường dự những hội nghị, nơi có khá nhiều anh chàng đôi mươi đốt nhiều thời gian để diễn giải những đam mê của bản thân mình, đối đáp chan chát ở những cuộc đối thoại và chủ yếu là để “giựt le” trước đám đông, cho đến khi một phụ nữ xuất hiện trong khán phòng – họ thường im lặng và lắng nghe – từ tốn giới thiệu những dữ kiện liên quan, tổng kết những vấn đề quan trọng và đưa ra những đề nghị hướng đến những công việc tiếp theo cho chúng tôi.

Đàn ông, nhất là giới trẻ, vẫn còn được ưu ái bằng một loại thiên kiến văn hóa so với các đồng nghiệp nữ, đặc biệt đến thời điểm được thăng chức – có thể bởi vì đàn ông được cho là có sự quyết đoán hơn. Điều này có thể giải thích vì sao có thiểu số đàn ông đạt được sự trưởng thành về mặt cảm xúc. Nhưng chính họ lại là những hạt giống hiếm và có giá trị. Các doanh nghiệp đều hiểu rõ hiện tượng này, khi có tới 70% nữ sinh trung học được chọn để đọc bài phát biểu trong buổi lễ tốt nghiệp trung học, tương lai của phụ nữ.

Kỷ nguyên số giống như nhà triết học cổ đại Heraclitus làm thí nghiệm với các hợp chất: không ngừng thay đổi các điều kiện phản ứng hóa học. Hầu như trong mọi môi trường làm việc, chúng ta đều được kỳ vọng biết sử dụng và thành thạo các dụng cụ, tất nhiên không phải những thứ đã tồn tại cách đây một thập kỷ hay thậm chí mới hồi năm ngoái. Cho dù tốt hay xấu (thẳng thắn mà nói là lành ít dữ nhiều), các công ty, tổ chức tiếp cận với vô vàn dữ liệu và cũng bằng vô vàn phương pháp để sắp xếp và truy vấn đống dữ liệu đó. Cũng vậy, những ý tưởng có thể sẽ biến thành hiện thực bằng một tốc độ chưa bao giờ có. Cái mà những công ty hàng đầu như Amazon, Facebook, hay kể cả không hàng đầu như Zara chẳng hạn, đều giống nhau đó là họ rất nhanh nhẹn.

Tò mò cũng là một yếu tố dẫn đến thành công. Cái gì mới vừa làm xong hôm qua, hôm nay đã trở nên lỗi thời và sẽ bị quên lãng vào ngày mai – giống như thay thế những công cụ mới và công nghệ mới mà chúng ta chưa từng nghe nói đến. Hãy nhìn xem, điện thoại cần 75 năm để phủ sóng cho 50 triệu người, còn truyền hình là 13 năm để đến 50 triệu gia đình, Internet thì chỉ cần 4 năm… và trò Angry Birds thì chỉ 35 ngày. Trong ngành công nghệ, tốc độ còn nhanh hơn: cần 22 năm để bộ Microsoft Office có một tỷ khách hàng, Gmail chỉ cần 12 năm và Facebook chỉ 9 năm. Cố gắng để cơn thủy triều hung hãn này nhấn chìm chúng ta, người thành công trong kỷ nguyên số phải làm việc hằng ngày, không chần chừ thay đổi, nhưng phải luôn hỏi rằng “Chuyện gì sẽ xảy ra nếu chúng ta làm theo cách này?”. Bám chặt theo qui trình định sẵn, hay theo cách truyền thống từ trước đến nay vẫn làm, chính là gót chân Achilles của những công ty quá lớn. Hãy là người luôn có những ý tưởng thực tế và điên rồ, đáng để thảo luận và thử nghiệm. Thử chơi trò tấn công: cứ 4 việc bạn được yêu cầu làm, cứ thử đưa ra một việc không nằm trong yêu cầu đó.

THỜI GIAN TRUNG BÌNH ĐỂ CÁC DOANH NGHIỆP CÓ ĐƯỢC MỘT TỶ KHÁCH HÀNG

Desjardins, Je . “Timeline: The March to a Billion Users [Chart].” Visual Capitalist.

Một kỹ năng xuất sắc nữa đó là “tính sở hữu”. Hãy cứ bị ám ảnh với những công việc hơn bất kỳ người nào trong nhóm và suy nghĩ xem cần cái gì để hoàn thành công việc đó, khi nào và như thế nào. Giả sử mọi việc đều sẽ không đâu vào đâu trừ phi bạn là tất cả mọi người. Hãy biến mình là người chủ trong mọi lời nói, hành động – công việc, dự án sẽ được hoàn thành.

Hãy vào đại học

Đúng, nghe có vẻ giáo điều, nhưng tôi cứ phải lặp đi lặp lại điều này. Nếu bạn muốn trở thành người lao động trí óc thành công trong kỷ nguyên số, dấu hiệu rõ ràng nhất là hãy vào một trường sau đại học danh tiếng và chọn lĩnh vực riêng biệt.

Đúng, Zuckerberg, Gates và Jobs chưa tốt nghiệp đại học. Tuy nhiên, bạn và con cái bạn, không phải là Mark Zuckerberg. Mặc dù không ai trong bọn họ tốt nghiệp đại học nhưng trải nghiệm của họ tại môi trường đại học vẫn là chất liệu cho thành công của họ. Facebook lan truyền trong cộng đồng sinh viên bởi vì ý tưởng đó phát triển từ nhu cầu có thật tại các đại học xá. Gates bỏ ra ba năm học chuyên về toán và lập trình ở Harvard trước khi ông ấy mở Microsoft và gặp được Steve Ballmer ở Harvard, người đã giúp Gates biến Microsoft thành ông hoàng trong suốt một phần tư thế kỷ. Ngay cả Jobs cũng vào được Reed và phát hiện niềm đam mê đối với thiết kế ở đó. Tất cả những thứ khó khăn như chi phí và căng thẳng mà cha mẹ phải chịu đựng để đưa con cái vào học và duy trì trong suốt bốn năm ở trường vẫn là một việc đáng làm. Tốt nghiệp đại học giúp chúng ta có lợi thế trong suốt cuộc đời hơn những người chỉ tốt nghiệp trung học 10 lần.

Có vài nơi kỳ diệu trên thế giới và thời điểm tuyệt vời trong cuộc đời chúng ta để đồng thời thể hiện sự háo hức và bộ não trẻ trung sáng chói, dành thời gian quý giá đó để học cách trưởng thành và cân nhắc những cơ hội mà vũ trụ này mang đến cho chúng ta.

Vì vậy, hãy bước vào đại học – chúng ta có thể học được một cái gì đó. Ngay cả nếu không học được gì, thương hiệu của trường đại học trên trán chúng ta cũng sẽ là tài sản lớn nhất cho đến khi có tài sản thật sự và giúp chúng ta không ngừng mở từng cánh cửa cho sự nghiệp. Những phòng ban nhân sự, những ủy ban xét duyệt ứng viên vào đại học luôn luôn có rất nhiều sự chọn lựa. Tất cả chúng ta đều bị chọn lọc qua những cơ chế và những kinh nghiệm đánh giá để được họ chọn.

Không ai muốn thừa nhận điều này nhưng nói thật, ở Mỹ rõ ràng tồn tại một tầng lớp đặc quyền: được gọi là “đại học”. Vào đỉnh điểm của cuộc đại suy thoái (2007 – 2012), tỷ lệ thất nghiệp của người tốt nghiệp đại học dưới 5%, trong khi những người tốt nghiệp trung học trên 15%. Mức độ thành công của bạn cũng được xếp thành bậc dựa trên tiêu chí bạn tốt nghiệp đại học nào. Những sinh viên được học ở tốp 20 trường đại học giỏi coi như an tâm, họ có khả năng trả hết nợ vay đi học. Trong khi đó, những người khác cũng bị mắc nợ vay đi học như vậy, gần như không có cơ hội để hưởng được cái gọi là hoàn vốn đầu tư (ROI) trên số nợ đó.

Chi phí học đại học lại càng ngày càng cao trong những năm gần đây, ở một mức tăng 197% so với mức lạm phát 1,37%. Hiện nay có một sai lầm chung rằng các công ty công nghệ, đặc biệt những công ty có đầu tư vào các trường đại học công nghệ, sẽ giúp đột phá nền giáo dục. Thật là vớ vẩn. Thay vào đó, Harvard, Yale, MIT và Stanford là những trường được kỳ vọng nhất sẽ giúp đột phá giáo dục chỉ khi chịu áp lực nặng nề và liên tục từ chính phủ về sự tích trữ phi lý và không hợp đạo lý chút nào về khoảng tiền đóng góp khổng lồ. Harvard tuyên bố lẽ ra có thể nâng gấp đôi lượng sinh viên năm thứ nhất hồi năm 2016 mà không hề để chất lượng giáo dục bị giảm sút. Tốt lắm, vậy thì làm đi. Càng nhiều sinh viên, không cần phải đóng học phí, tại những trường giỏi nhất sẽ đột phá hệ thống giáo dục, chứ không phải trông mong vào những chương trình đại học trực tuyến mở đại chúng (Massive Open Online Campuses – MOOCs) tại những trường đại học xoàng xĩnh.

Ở một trường đại học hàng đầu, danh tiếng không chỉ là thứ duy nhất bạn có được bên cạnh nền giáo dục bạn đã nhận được. Những người bạn xung quanh cũng quý giá không kém. Một vài người bạn này có thể biến mất không một dấu vết, chắc chắn là thế, nhưng một vài người khác sẽ tiếp tục hành trình thu thập kiến thức, kỹ năng và kết nối. Đó có thể là những người mà bạn cần để đi tới thành công trên con đường tương lai riêng của mình. Một số nhà tư vấn uy tín nhất của tôi và đối tác làm ăn là những người tôi đã học chung ở đại học California Los Angeles (UCLA) và trường kinh doanh Haas của đại học Berkeley. Tôi biết tôi không thể có thành công như ngày hôm nay nếu không có những trải nghiệm và tình bạn như vậy.

Tôi là người đầu tiên thú nhận sự bất công này trong hệ thống giáo dục đại học Mỹ. Chi phí học đại học cao đến ngất ngưởng, bốn năm học phí, cộng thêm phòng trọ và ăn uống, ngay cả ở những trường đại học loại hai thôi, cũng ngốn chừng 250.000 đô la. Mặc dù những trường loại một đưa ra các chương trình học bổng rộng rãi nhưng cũng chưa thể giúp những sinh viên nghèo thông minh vào được những trường tốt nhất – gói hỗ trợ tài chính của các trường thuộc nhóm Ivy League khá tốt dành cho sinh viên từ các gia đình thu nhập trung bình, không những miễn học phí mà còn miễn tiền phòng trọ và chi phí ăn uống. Để cạnh tranh giành lấy những học bổng này, những đứa trẻ nhà nghèo muốn được nhận vào thì phải cạnh tranh với những đứa trẻ có khả năng thuê giáo viên dạy kèm, học thêm những lớp chuẩn bị cho kỳ thi SAT và một số kỳ tham quan thực địa. Ngoài ra, bọn trẻ nhà nghèo còn phải cạnh tranh với cái gọi là “di sản” của những đứa cùng trang lứa nhưng có cha mẹ là cựu sinh viên của các trường đó, cạnh tranh với những em có cha mẹ đóng góp tiền của cho nhà trường nhiều năm qua, hay những người thường đánh golf với hiệu trưởng.

Nếu không thể lọt vào trường yêu thích thì sao? Bạn phải làm gì đây? Chuyển trường là giải pháp khả dĩ. Hầu hết trong mọi trường hợp, xin vào trường giỏi học năm thứ hai dễ hơn khá nhiều khi xin vô từ năm thứ nhất. Trường hợp này tức là có chỗ trống năm thứ hai do ai đó bỏ học hoặc chuyển trường, bạn chỉ cạnh tranh với một nhóm ít mà thôi, không giống như năm thứ nhất phải cạnh tranh khá nhiều. Hoặc cứ học ở một trường loại hai, thậm chí loại ba… và cố gắng làm việc chăm chỉ vào: có GPA xuất sắc, tham gia các chương trình nghiên cứu, giành nhiều giải thưởng, hoạt động các câu lạc bộ trường,… Và đây là cũng là một con đường ít tốn kém để đạt được học vấn tốt.

Chứng chỉ

Nếu đại học không phải là một lựa chọn, vậy bạn phải làm gì? Học để lấy các chứng chỉ. Các loại chứng chỉ như CFA (Chartered Financial Analyst – phân tích tài chính), CPA (Certified Public Accountant – kế toán viên công chúng), Pilot’s Instrument Rating (các chương trình huấn luyện phi công) hay Jivamukti Yoga Teacher Ceritification (chứng chỉ hành nghề huấn luyện Yoga)… Nếu bạn nghĩ điện thoại thông minh và bằng lái xe là những chứng thư, bằng chứng để phân biệt bạn và người khác, bạn sẽ hối tiếc. Tất nhiên, bằng đại học là bằng chứng mạnh nhất và nhanh nhất. Nếu đại học không phải là món khoái khẩu thì bạn nên tìm những chứng thư khác để giúp bạn được nhận diện từ 7 tỷ người trên hành tinh này – những người nhận đồng lương 1,3 đô la/giờ.

Tập thói quen hoàn thành công việc, đừng bỏ nửa chừng

Những người đã có thành tích trong một lĩnh vực thường đạt thành tích ở hầu hết các lĩnh vực khác. Cho dù đó là việc lọt vào chung kết của vòng tranh tài khúc khôn cầu ở trường đại học, giành giải trong kỳ thi đánh vần ở tiểu học, hay có một huân chương ghi nhận thành tích trong quân đội gắn trên ngực áo, khả năng hoàn thành công việc là một thói quen cần được tu dưỡng và lặp đi lặp lại.

Muốn trở thành người thắng cuộc, trước hết bạn phải là người tham dự cuộc tranh tài cái đã. Bạn không thể là người chiến thắng nếu chưa đặt chân vào đường đua, đó không chỉ là đối mặt với các nguy cơ mà còn phải chuẩn bị sẵn sàng đối mặt thất bại, đó chính là bước khởi đầu để tập thói quen hoàn thành công việc. Cạnh tranh đòi hỏi phải có lòng dũng cảm và định hướng hành động. Steve Jobs đã rất lo âu khi quay trở lại Apple và tuyên bố ông ấy chỉ thuê những người hạng A như ông ấy, bởi vì người hạng A chỉ thuê người hạng A, trong khi người hạng B sẽ thuê người hạng C – nhưng khổ nỗi ông ấy nói đúng: kẻ chiến thắng nhận diện được ai là đối thủ của mình trong một cuộc đua.

Cạnh tranh cần sự bền bỉ và can đảm. Các cuộc tranh tài thể thao như chèo thuyền, bóng nước, chạy đua… cũng là nơi tạo ra ý chí cạnh tranh mạnh mẽ. Nếu bạn dự cuộc đua thuyền 2.000 mét, sau 800 mét, bạn tăng tốc mái chèo và khi bước vào 1.400 mét, bạn đã mất cảm giác với mọi thứ xung quanh, chỉ tập trung về đích, thì bạn sẽ có thể đối phó với người khách hàng khó tính và tập trung được nghị lực để đẩy một cái gì đó từ tốt lên xuất sắc. Tin tôi đi.

Đến một thành phố lớn

Đã nhiều năm qua, tôi tin rằng kỷ nguyên số cho phép chúng ta làm việc ở bất cứ nơi nào – sống ở một vùng đồi núi xa xôi yên tĩnh, làm việc bằng chiếc laptop kết nối xa lộ thông tin kỳ diệu. Thực tế đã diễn ra ngược lại. Thịnh vượng, thông tin, quyền lực và cơ hội đều xuất hiện ở dạng tập trung bởi vì sáng tạo là một chức năng của những ý tưởng mang yếu tố tính dục. Thành tựu thường xuất hiện ở dạng cá nhân chứ không phải của tập thể. Chúng ta bản chất là những kẻ săn bắt hái lượm và chỉ hạnh phúc nhất, làm việc năng suất nhất khi sống và làm việc cùng với nhau.

Hơn 80% tăng trưởng GDP của thế giới được tạo ra ở các đô thị và 72% các thành phố trên thế giới đóng góp tăng trưởng GDP cho quốc gia của mình nhiều nhất. Hàng năm, tỷ lệ phần trăm GDP của các thành phố càng ngày càng tăng và sẽ tiếp tục tăng. 36 trong số hàng trăm nền kinh tế lớn trên thế giới thuộc về các khu vực đô thị của Mỹ và năm 2012, 92% công việc và 89% tăng trưởng GDP đến từ 36 thành phố này. Tuy nhiên, không phải tất cả các thành phố đều như nhau – New York và London luôn luôn đứng trong danh sách các thành phố quyền lực nhất trên thế giới. Các nhà phát triển có xu hướng đầu tư ở những thành phố giàu có, nơi họ có thể mở rộng một cách dễ dàng.

Một chọn lựa hợp lý cho sự thành công của một người ở tuổi đôi mươi lại phụ thuộc vào quỹ đạo địa lý hay sao? Mất bao lâu để họ có thể đến được những thành phố lớn nhất của quốc gia mình đang ở? Và bao lâu họ có thể đến những thành phố lớn nhất châu lục? Điều đó còn tùy thuộc vào ý chí của mỗi người nhưng hãy luôn nhớ thành phố lớn là cái nôi của phát triển và hãy tận dụng cơ hội nhiều nhất có thể.

Hãy dẫn dắt sự nghiệp

Cứ xem như bạn là người có sự trưởng thành cảm xúc, tò mò và lòng dũng cảm, nhưng nên nhớ đâu chỉ có một mình bạn. Làm sao để vươn lên nổi bật trong nhóm những người cũng sáng láng như bạn? Đầu tiên, bạn phải tự đẩy mình ra khỏi những giới hạn của vùng an toàn bằng cách không ngừng dẫn dắt những tính cách của mình (đừng để tính cách dẫn dắt bạn). Câu hỏi đầu tiên “Phương tiện của bạn là gì?”. “Bia rượu”, đó chỉ là những quảng cáo trên tivi. “Thương hiệu hạng sang”, đó chỉ là những quảng cáo trên tạp chí, đừng tin! Những thứ đó không phải là phương tiện để bạn tiến lên. Môi trường nào là lý tưởng để bạn thể hiện bản thân? Instagram, Youtube, Twitter, những đội thể thao của công ty, sách vở, tham gia vào YPO…

Bạn cần một môi trường để thể hiện những điều đặc sắc của mình, vì con đường dẫn đến sự tự ti là làm những việc tốt nhưng không bao giờ gắn những việc đó vào bản thân mình vì nhút nhát. Nghe có vẻ không thích đáng, cứ để “hữu xạ tự nhiên hương” đi. Không có chuyện đó đâu! Thử nghĩ xem, bạn có 10 người, 1.000 người, rồi 10.000 người không chịu thể hiện trong công việc, ai cũng lặng lẽ thì kết cục như thế nào? Tin tốt là mạng xã hội làm ra để giúp bạn thể hiện. Tin xấu là đó là bạn phải đủ kiên trì cho một trận chiến lâu dài. Twitter của tôi có 58.000 người theo dõi, chỉ là mức tốt thôi chưa phải xuất sắc và tôi đã mất 6 năm, 15 phút mỗi ngày để có được bao nhiêu đó. Video clip hàng tuần của chúng tôi“Kẻ thắng và người bại” có 400.000 lượt xem mỗi tuần. Nhưng cách đây hai năm rưỡi, mỗi tuần chỉ có 785 lượt xem. Nhân đây tôi cũng nói, không chỉ có tôi và chiếc camera 9 tuổi của tôi làm việc mà còn có những người cắt gọt, biên tập, làm hiệu ứng đồ họa và một số tiền để mua quảng cáo. Đó là những công việc trong suốt hai năm rưỡi chứ không phải sự thành công một sớm một chiều.

Một số người có khả năng viết, một số thì giỏi về hình ảnh. Hãy đầu tư dữ dội vào những gì bản thân mạnh nhất và những việc không giỏi thì làm ở mức bình thường thôi để không bị trì hoãn công việc. Tất cả mọi người từ ông chủ đến đồng nghiệp sẽ nhìn vào những công việc bạn đang làm. Làm thế nào để họ nhìn thấy bạn ở khía cạnh tốt nhất. Hãy giữ cho bản tin của bạn sạch sẽ, mạnh mẽ và quan trọng là có chút hài hước, cứ như vậy nâng cấp dần.

Già

Điều gì xảy ra khi bạn không còn ở tuổi đôi mươi và không tốt nghiệp ở nhóm Ivy League? Tôi 52 tuổi, làm việc với một nhóm các bạn nhỏ hơn gần 25 tuổi. Ở công ty L2, cũng có một vài bạn già như tôi. Tuy nhiên, chúng tôi đều có một điểm chung. Chúng tôi đã học được cách quản lý các bạn trẻ (có mục tiêu rõ ràng, đánh giá, đầu tư cho họ và cảm thông) và đẩy họ ra khỏi vùng an toàn để cạnh tranh với bộ tứ quyền lực – cố gắng hiểu và khai thác họ. Một người 55 tuổi cứ tự hào không bao giờ sử dụng mạng xã hội, chỉ có hai lý do: đầu hàng hoặc lo sợ.

Hãy xông vào cuộc chơi. Tải và sử dụng các ứng dụng. Tham gia vào các nền tảng mạng xã hội khác nhau (nhưng đừng chơi Snapchat, bạn già rồi!) và quan trọng hơn đó là cố gắng hiểu những thứ đó (thực tập đăng tin, đọc bình luận, đăng bình luận, đăng ảnh). Hoặc đăng một video clip trên Google và Youtube, sau đó chọn vài từ khóa để người khác tìm đến clip của bạn. Đừng ai nói “Tôi không thích kinh doanh”. Bộ tứ đang kinh doanh. Không có gì là miễn nhiễm cả và nếu bạn không làm quen với những điều này, bạn bị gạt khỏi cuộc chơi.

Mặc dù lý lịch trích ngang về tôi trên Wikipedia và khoa kinh doanh Stern được “tô son trát phấn” lộng lẫy, nhưng tôi không phải là người thiên về công nghệ. Tuy nhiên, tôi đam mê hiểu biết và tạo ra sự ổn định kinh tế cho tôi và gia đình tôi. Vì thế, tôi tham gia Facebook và tìm hiểu những thứ công nghệ này. Điều làm tôi thích thú là đăng một banner trên trang Facebook của tôi “Có một lý do mà chúng ta không thể giữ liên lạc”. Tôi cố gắng tìm hiểu thế nào gọi là một “bài viết ẩn” trên Facebook(35) và vào Instagram, nhấn vào các quảng cáo, cố gắng tìm hiểu tại sao những thương hiệu ngày càng ít xuất hiện trên truyền hình mà lại xuất hiện ngày càng nhiều trên môi trường số. Hiểu được bộ tứ quyền lực là bước đầu tiên cơ bản nhất để hiểu về kỷ nguyên số. Hãy mạnh dạn tham gia.

(35) Dark post: là bài viết không hiện lên trang của bạn nhưng lại có trên trang của những người mà bạn muốn tiếp cận.

Yêu sách hợp lý và kế hoạch

Cố gắng xem những yêu sách hợp lý là một phần trong tiền lương của bạn và cố gắng tăng tỷ lệ lên 10%, rồi 20% tiền lương khi vào tuổi 30, rồi 40. Nếu không tìm thấy cơ hội tăng lương ở công ty bạn đang làm, bạn cần phải tự tạo ra cơ hội đầu tư bên ngoài và thử lập biểu đồ tài chính từ 1 triệu lên 3 triệu, rồi 5 triệu dựa trên thu nhập và chi tiêu. Thời gian rất lạ lùng, đi rất nhanh mà cũng rất chậm: một buổi sáng thức dậy ở tuổi 50, chợt nhận ra không có gì ngoài hai bàn tay trắng thì rất nhanh; nhưng ấp ủ một hoài bão, chờ đợi thành hiện thực thì lại rất lâu.

Tôi từng có hàng triệu đô la và cũng cố gắng để mỗi sáng thức dậy không bàng hoàng như đã nói, nhưng vào một buổi sáng tháng 9 năm 2008, tôi thức dậy hầu như thua sạch. Đó cũng giống thời điểm tôi bắt đầu có đứa con đầu lòng và lo sợ khủng khiếp. Để tránh những nỗi lo sợ này, hãy nhanh chóng lên kế hoạch càng sớm càng tốt. Ngay cả lúc đi học, xài ít hơn khoản tiền kiếm được. Những người hạnh phúc tôi biết là những người luôn tiêu xài dưới khả năng của họ, vì vậy họ không bị những lo âu phiền não văng vẳng bên tai. Tôi nhận ra rằng hầu hết các gia đình có thu nhập trung bình đều khó thực hiện điều này.

Không có ai trở nên siêu giàu nhờ vào tiền lương cả. Tiền lương chỉ cải thiện lối sống cho bạn chứ không làm bạn giàu – vì không bao nhiêu là đủ và dành dụm rất khó khăn. Những người có thu nhập cao có xu hướng đi chung với nhau và cái chúng ta nhìn thấy ở bản thân mình là sự ganh tỵ. Thật ngạc nhiên, trở thành người giàu có không khó chút nào. Định nghĩa về sự giàu có là khi nguồn thu nhập thụ động (tức là không làm việc cũng nhận được tiền, có thể là tiền bản quyền, tiền lời do đầu tư) vượt cao hơn nhu cầu cuộc sống. Cha tôi, nhận 45.000 đô la mỗi năm từ an sinh xã hội lúc về hưu và một số tiền từ đầu tư mang lại, như vậy là giàu rồi, khi ông ấy chỉ chi tiêu 40.000 đô la mỗi năm. Tôi có nhiều người bạn trong lĩnh vực tài chính có thu nhập lên đến 7 con số nhưng họ lại không giàu khi họ ngừng làm việc – họ thật không may chút nào. Con đường đến sự giàu có là con đường sống dưới mức tiền mình kiếm được và đầu tư vào những tài sản có thể tạo ra thu nhập. Giàu có được hiểu là sự kỷ luật trong cuộc sống hơn là hiểu dưới khía cạnh bạn kiếm được bao nhiêu tiền.

Con người chúng ta vốn không có tính tiết kiệm. Chúng ta là những người lạc quan, xem những năm tháng kiếm ra tiền là chuyện bình thường, và cứ tưởng thời gian kiếm ra tiền cứ kéo dài mãi mãi. Có nhiều trường hợp đau lòng xảy ra ở những người chuyên nghiệp, vận động viên, nghệ sĩ, những người kiếm hàng triệu đô la chỉ trong vài năm nhưng rốt cuộc trắng tay bởi vì không có gì buộc họ phải tiết kiệm cả. Tạp chí Sports Illustrated cho biết 78% các cầu thủ bóng rổ NFL hoặc bị khó khăn tài chính hoặc bị phá sản trong vòng hai năm sau khi họ giải nghệ.

Trung thành với công việc nhưng đừng suốt đời

Ông bà xưa có dạy “quen quá hóa lờn”, tức là làm ở đâu một chỗ lâu quá cũng không phải là hay ho. Thuê người mới lúc nào cũng cao hơn 20% so với mức lương người cũ, mặc dù người mới bị đánh giá là thấp hơn và cũng có khả năng bỏ việc cao hơn. Tất nhiên, cái gì cũng có sự cân bằng. Nếu tối ngày bạn cứ lo chăm chút hồ sơ trên LinkedIn và la cà với các trung tâm tìm việc, bạn sẽ bị đánh giá là lộn xộn và đứng núi này trông núi nọ. Sẽ không có nhà tuyển dụng nào thích bạn.

Chiến lược của bạn là trung thành tuần tự. Tìm một công ty tốt để làm việc, nơi bạn có thể học những kỹ năng mới, tìm sự đỡ đầu ở những cấp cao hơn (những người sẵn sàng đấu tranh vì bạn), yêu cầu được thăng tiến/phải tiết kiệm, cống hiến toàn bộ bản thân cho công ty từ 3 đến 5 năm. Đừng bận tâm đến những chọn lựa bên ngoài trừ phi hoàn cảnh hiện tại thật bi đát. Nhân đây cũng phải nói, định nghĩa của bạn về bi đát nên nhận được sự đồng cảm của trưởng bối sau khi bạn kể ra những “bất công” mà bạn nghĩ bạn đang phải gánh chịu. Cố gắng tránh tỏ ra bề ngoài tích cực nhưng sẵn sàng bộc phát bất kỳ lúc nào.

Khi có thời cơ rõ ràng (đừng đi tìm việc mới ngay sau khi bạn vừa đòi thăng chức, chẳng hạn), bạn nhận được cuộc gọi từ nhà tuyển dụng, cứ đến phỏng vấn, hỏi thăm ý kiến của người khác. Lưu ý xem xét cơ hội bạn được đào tạo thêm kỹ năng mới.

Nếu cuộc phỏng vấn kết thúc bằng một lời chào mời hấp dẫn, cứ việc thẳng thắn với sếp – bạn là một nhân viên trung thành, bạn thích công việc hiện tại, nhưng bạn nhận được một lời đề nghị tốt hơn ở nơi khác, chứ không hẳn chỉ là lương cao hơn. Bạn có sức hấp dẫn với chỗ mới. Đừng quanh co. Sự thật hơi khó nghe nhưng dễ thuyết phục. Thường thì những chào mời từ bên ngoài sẽ làm bạn thêm hấp dẫn với công ty hiện tại mà không cần phải chuyển công việc. Nếu công ty bạn không đếm xỉa, đó là lúc bạn nên đi. Trái lại, hướng đi mới mà lại làm bạn không hài lòng, cứ tập trung làm thật tốt ở đó từ 3 đến 5 năm, rồi lặp lại chu trình.

Cố gắng trung thành với cá nhân, chứ không phải doanh nghiệp

Mitt Romney, một doanh nhân và chính trị gia của Mỹ, đã sai khi nói công ty là con người. Đổng lý Vương quốc Anh, ngài Edward Thurow đã quan sát cách đây hơn 2 thế kỷ “Các doanh nghiệp không có thân xác để bị trừng phạt mà cũng không có tâm hồn để bị lên án”. Vì thế, doanh nghiệp không đáng để ảnh hưởng đến tình cảm và lòng trung thành của bạn, và doanh nghiệp cũng không đáp lại bạn bằng sự tử tế đâu. Các tổ chức, quốc gia, doanh nghiệp đã lôi kéo lòng trung thành suốt nhiều thế kỷ qua, thường chỉ là mánh khóe để thuyết phục những người trẻ làm những việc gan dạ và điên rồ. Những sinh viên ấn tượng nhất trong lớp của tôi là những người trẻ tuổi hết lòng phụng sự quốc gia. Chúng tôi thừa hưởng rất nhiều từ lòng trung thành của họ đối với quốc gia, nhưng tôi không nghĩ quốc gia trả lại đủ cho họ. Đó là một giao dịch không cân xứng.

Hãy trung thành với con người vì họ hơn hẳn doanh nghiệp. Một lãnh đạo tốt sẽ biết họ tốt khi những người đứng sau họ đều tốt – và khi họ đặt lòng tin vào ai đó, họ sẽ làm mọi cách để giữ cho người ấy hạnh phúc và cả đội hạnh phúc. Nếu lãnh đạo của bạn không đấu tranh vì bạn, có thể bạn có một ông chủ tệ bạc hoặc bạn là một nhân viên tệ.

Kiểm soát sự nghiệp của bạn

Phải chịu trách nhiệm cho sự nghiệp của mình, quản lý cho tốt. Người ta thường nói với bạn “Hãy làm theo đam mê”. Lại chửi nữa, thật là vớ vẩn! Tôi muốn trở thành tiền vệ trong đội bóng bầu dục New York Jets. Tôi cao, có tay dài, khỏe, có khả năng lãnh đạo, thích trở thành đại lý xe hơi khi giải nghệ bóng bầu dục. Tuy nhiên, tôi lại có một khả năng mạnh mẽ khác – học rất nhanh ở đại học UCLA. Những người khuyên bạn hãy đi theo đam mê thường là họ đã giàu có.

Đừng làm theo đam mê mà hãy làm theo tài năng của bạn. Xác định xem bạn giỏi nhất cái gì và cam kết trở thành người giỏi nhất về điều đó. Bạn không cần phải yêu thiết tha điều đó, miễn đừng ghét là được. Nếu những thứ bạn đã làm trong thực tế giúp bạn từ tốt trở thành xuất sắc, sự công nhận và tưởng thưởng mà bạn hưởng sẽ mau chóng làm bạn yêu thích khả năng giỏi nhất đó. Và cuối cùng, bạn sẽ có thể định hình được sự nghiệp và chuyên môn để tập trung vào những lĩnh vực mà bạn yêu thích nhất. Còn nếu không, bạn cứ chịu khó làm đi để có nhiều tiền rồi hãy đi theo tiếng gọi của đam mê. Không đứa trẻ nào thích nghề kế toán tính thuế cả. Nhưng những kế toán viên giỏi nhất trên thế giới này luôn đi công tác bằng máy bay hạng thương gia và cưới được vợ/chồng trông đẹp hơn mình rất nhiều – cả hai điều đó cũng chính là đam mê của họ mà, phải không?

Đi tìm sự công bằng

Nếu bạn đi tìm sự công bằng trên cõi đời này, tôi e rằng bạn không thể nào tìm thấy trong bất kỳ doanh nghiệp nào. Bạn sẽ bị đối xử bất công và thường ở vào tình trạng không thể làm gì được, mà những điều đó không phải là lỗi của bạn. Cứ cho rằng một vài thứ vượt quá sự kiểm soát của bạn, khiến phải đưa ra quyết định là cố gắng chịu đựng hoặc là phải dứt áo ra đi. Nếu bạn chọn cách ra đi, nên hiểu rằng người khác chỉ nhớ về cách bạn bước ra khỏi công ty như thế nào chứ không ghi nhớ những điều bạn đã làm cho công ty. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, hãy cố cư xử thật tốt đẹp và tử tế.

Cách trả thù tốt nhất là sống tốt hơn hoặc ít nhất không bao giờ nghĩ về điều đó, về người đã làm cho bạn khốn khổ. Những người hay than phiền về người khác hoặc càm ràm rằng họ bị người khác lừa, bị đối xử bất công là những người thất bại. Lưu ý, nếu bạn nghĩ ai đó đã đối xử với bạn không hợp lẽ (như quấy rối chẳng hạn), đừng lo sợ, cứ nói với luật sư hoặc trưởng bối về chuyện đó (không có trường hợp nào giống trường hợp nào).

Hướng đến mức trung bình

Không có gì là luôn tốt hoặc luôn xấu. Mọi hoàn cảnh và cảm xức rồi sẽ qua đi. Khi bạn có một chiến thắng lớn, đừng đắc thắng và biết tránh né rủi ro một thời gian. Hồi qui về mức trung bình chính là phương pháp hữu hiệu, vì vận may sẽ chấm dứt bất kỳ lúc nào. Một số người thắng lớn trong một vụ đầu tư mạo hiểm, quay đi một cái mất trắng bởi vì họ tin rằng chiến thắng là do sự thông minh và họ phải chơi lớn hơn. Cũng vậy, khi chiến bại, nên nhớ bạn không phải là kẻ đần độn đến mức cả thế giới nghĩ bạn như vậy. Khi bị trái banh đập trúng mặt, cái chính là bạn phải đứng dậy ngay, phủi bụi và lắc qua lắc lại nhiều hơn (chơi bóng bầu dục). Tôi cũng bị bóng đập vào mặt nhiều lần và vẫn cứ tiếp tục đứng dậy.

Đến nơi nào mà kỹ năng của bạn có giá trị nhất

Trong công ty của bạn, quan sát xem công ty đó làm tốt nhất cái gì? Đó là những công việc kinh doanh cốt lõi của công ty. Và nếu bạn muốn nổi trội ở công ty, bạn phải nghiên về những công việc đó. Google là nơi toàn những kỹ sư – dân kinh doanh sẽ không có nhiều đất dụng võ (mặc dù Google vẫn là một nơi làm việc tốt cho việc kinh doanh). Những công ty kinh doanh hàng tiêu dùng là nơi dành cho những giám đốc làm thương hiệu – kỹ sư hiếm khi leo lên được hàng giám đốc cao cấp. Nếu bạn có cơ hội tham gia những dự án quan trọng của công ty, bạn sẽ làm việc với những người giỏi nhất công ty và tất nhiên, bạn sẽ có cơ hội lọt vào mắt xanh của quản lý cấp cao. Điều đó không có nghĩa là bạn không thể thành công tại phòng thẩm định giá hay bạn phải làm ra sản phẩm cho công ty đem bán.

Chọn công việc hấp dẫn hay là thăng tiến và phát triển tốt?

Ngành nghề càng nóng, càng được đầu tư quá mức, mức lương ở đó không cạnh tranh và bấp bênh. Nếu bạn muốn vào làm cho tạp chí Vogue, hay một công ty sản xuất phim, tốt hơn hết nên chuẩn bị tâm lý vì lương thưởng có thể bị thấp. Cạnh tranh sẽ rất khốc liệt và nếu bạn được nhận vào, cũng rất dễ bị thay thế khi mà luôn có những ứng viên trẻ hơn, lập dị hơn cạnh tranh với bạn. Một vài bạn trẻ tốt nghiệp trung học mơ làm việc cho hãng dầu Exxon, một công ty lớn trong một ngành công nghiệp lớn sẽ cho bạn nhiều cơ hội thăng tiến hơn một ngành nghề nhỏ nhưng quá nóng.

Ổn định công việc cũng cần được tính đến khi bạn có con cái. Bạn không muốn ở tuổi 45 mà vẫn còn lo lắng về tương lai. Chơi nhạc ban đêm ở các quán bar hay học thêm nghề chụp ảnh vào ban đêm. Cố gắng tập trung làm việc nhiều hơn một chút, cho đến khi bạn có một số tiền dự trữ để an tâm thả lỏng tinh thần. Càng sớm kiếm được nhiều tiền, bạn càng ít cần kiếm tiền về sau, nhờ vào nguyên lý lãi suất kép, tiền đẻ ra tiền. Ở ngành nghề hấp dẫn, quá nóng, sự rượt đuổi có thể làm bạn tuyệt vọng, bạn sẽ không có được sự nghiệp, một tương lai ổn định hay không thể trở thành thiên tài.

TỶ LỆ GIỮA CÔNG VIỆC HẤP DẪN VÀ MỨC ĐỘ TOÀN DIỆN CỦA NGHỀ NGHIỆP

Tôi không đầu tư vào ngành thức uống, những cửa hàng bán đồ thời trang, hoặc một hãng ghi âm đĩa nhạc. Thành công lớn nhất của tôi là một công ty nghiên cứu thị trường. Khi có ai đó rất thông minh đứng trước mặt tôi nói rằng rất hứng thú với hệ thống SaaS để giúp cho bệnh viện xếp lịch thăm khám, chữa bệnh tốt hơn, tôi ngửi được mùi tiền.

Sức khỏe

Một yếu tố nữa dẫn đến thành công đó là bạn phải có sức khỏe tốt. Không cần phải luyện tập đến mức có cơ bắp cuồn cuộn hay bụng 6 múi, nhưng phải có trạng thái thể chất và tinh thần tuyệt vời. Điểm chung của các CEO thành công là họ có chế độ luyện tập thể chất thường xuyên. Thử bước vào bất kỳ một hội nghị nào đó, bạn sẽ cảm nhận sức sống mạnh mẽ như thế nào từ những diễn giả và đại biểu.

Nếu bạn giữ được cho mình một thể chất tốt, bạn sẽ ít có xu hướng bị suy nhược tinh thần, suy nghĩ thấu đáo hơn, ngủ ngon hơn, lan tỏa sức sống cho những người xung quanh. Trong công việc, bạn phải thường xuyên thể hiện cả sức mạnh thể chất và tinh thần – tức là thể hiện sự dũng cảm của bạn. Làm việc 80 giờ mỗi tuần, bình tĩnh đối mặt với căng thẳng, tấn công vào một vấn đề lớn bằng tất cả năng lượng và tất cả phương pháp có thể. Mọi người xung quanh sẽ nhận thấy được năng lượng của bạn. Tại hãng tài chính Morgan Stanley, các chuyên gia phân tích tài chính có thể thức thâu đêm suốt sáng hàng tuần, điều đó không giết chết chúng ta đâu mà chỉ làm cho chúng ta mạnh mẽ thêm mà thôi. Tuy nhiên, cách tiếp cận công việc như thế này, khi bạn đã có tuổi, quả thật có thể giết chết bạn đấy. Vì thế, chỉ nên làm lúc còn trẻ thôi.

Tìm sự giúp đỡ và giúp đỡ người khác

Tôi có khá nhiều người bạn “sinh ra để thành công” ở độ tuổi 50 và 60, những người đã giúp tôi rất nhiều khi tôi mới bước vào công việc giảng dạy vào thập niên 1990 ở San Francisco (Tully Friedman, Warren Hellman, Hamid Moghadan, Paul Stephens, Bob Swanson). Họ giúp đỡ tôi không phải vì họ quen biết với ba tôi hay là tại tôi giỏi mà vì tôi yêu cầu họ giúp. Hầu hết những người thành công đều có thời gian để trả lời những câu hỏi quan trọng, chẳng hạn như “Tại sao tôi đến làm việc ở đây và dấu ấn nào tôi cần để lại cho nơi này?”. Câu trả lời xác đáng có tâm chính là một sự giúp đỡ lớn lao. Bạn cần phải tìm sự giúp đỡ nếu bạn muốn thành công. Bạn cũng nên tập thói quen giúp đỡ người khác trẻ tuổi hơn bạn. Hãy nhớ rằng nhiều người mà bạn đã giúp sẽ không đền đáp bạn đâu, đừng thất vọng vì chuyện đó. Tuy nhiên, cứ gieo hạt giống giúp đỡ người khác nhiều lên, sẽ có vài người đền đáp bạn xứng đáng ở nơi mà bạn không ngờ tới, cho dù sự đền đáp đó chỉ làm bạn cảm thấy yêu đời thêm mà thôi.

Bạn là ai trong chu kỳ sống của doanh nghiệp?

Những giai đoạn khác nhau trong chu kỳ hoạt động của một công ty cần những kiểu lãnh đạo khác nhau. Công ty khởi nghiệp, tăng trưởng, trưởng thành và cả lúc suy tàn đòi hỏi một người lãnh đạo có tài thuyết phục, một lãnh đạo tầm nhìn, một người điều hành, thậm chí một người lãnh đạo có đầu óc thực dụng. Rất ngạc nhiên, rất khó tìm ra người có đầu óc thực dụng. Người lãnh đạo có tài ăn nói, thuyết phục các nhà đầu tư và nhân viên về với mình trước khi công ty tồn tại và tăng trưởng. Vào thời điểm khởi đầu, không có công ty nào đoán trước được mình sẽ tồn tại. Người lãnh đạo tầm nhìn cũng làm những việc tương tự như người có tài ăn nói nhưng tập trung vào sản phẩm và dịch vụ của công ty – mặc dù không có bằng chứng nào cho thấy công ty sẽ tồn tại đủ thời gian để hỗ trợ cho các sản phẩm và dịch vụ đó.

Tôi gầy dựng cũng nhiều công ty. Theo thuật ngữ của thung lũng Silicon, tôi được gọi là người có tinh thần doanh nhân liên tục(36). Một người như vậy sở hữu ba đặc điểm:

(36) Serial entrepreneur: người thành lập những công ty mới sau khi đã lập thành công công ty khác.

– Có tinh thần chịu đựng cao hơn đối với rủi ro

– Có thể bán tất cả mọi thứ

– Quá dại dột đến nỗi không biết họ sẽ thất bại

Những người quá thông minh và lúc nào cũng yêu cầu sự hợp lý cao thường không thể là một doanh nhân giỏi được, đặc biệt là dạng doanh nhân liên tục, vì họ có thể nhìn thấy rõ những nguy cơ trước mắt.

Khi công ty có một động lực và tiếp cận được nguồn vốn, lúc đó tốt hơn hết cần một người lãnh đạo có tầm nhìn, người có thể biến động lực đó thành qui trình đơn giản dễ hiểu hơn, có thể mở rộng qui mô hơn và có khả năng tiếp cận nhiều hơn nữa nguồn vốn giá rẻ trên thị trường. Các lãnh đạo có tài ăn nói thường say đắm, cưng chiều sự quý phái của sản phẩm do công ty mình làm ra mà không để ý đến tính mở rộng sản phẩm ở tầm qui mô hơn. Tương tự, lãnh đạo tầm nhìn cũng cần phải bán câu chuyện của công ty cho các nhà đầu tư, nhưng họ chỉ chọn ra một vài chương để kể mà thôi. Lãnh đạo có tầm nhìn có thể không sở hữu tài năng ý tưởng dồi dào như người lãnh đạo có khả năng thuyết phục, nhưng họ có khả năng trang điểm cho doanh nghiệp có một cảm xúc, đặc biệt họ dày công xây dựng một doanh nghiệp có đủ khả năng mở rộng những ý tưởng ban đầu. Bản thân tôi khi đứng trước hàng trăm người, tôi luôn mang trong mình một con người của tổ chức, bởi vì tôi không có những kỹ năng mà chúng ta vừa đem ra bàn luận ở đây.

Trong khi đó, một lãnh đạo điều hành thường thích hợp với dạng doanh nghiệp đã trưởng thành và là những người mang nặng tính cầu toàn. Những người này rất thích hợp làm việc chung với những nhân viên thích chọn an toàn hơn là rủi ro trong công việc và thích nhận lương hơn là cổ phiếu. Đây là dạng những CEO phải bỏ ra 250 ngày trong một năm đến giám sát các chi nhánh ở xa, đàm phán với các cổ đông nổi giận và luôn luôn săn tìm những phi vụ sáp nhập cho doanh nghiệp.

Nếu nhân viên và các cổ đông ở một công ty đang già cỗi và suy thoái may mắn có được một lãnh đạo thực dụng trong ban giám đốc thì rất tốt. Người lãnh đạo này không có những hoài niệm lãng mạn về những ngày vàng son của doanh nghiệp trong quá khứ (điều này hầu như hiển nhiên vì họ đâu có ở đó lúc huy hoàng) và không bao giờ yêu mến gì doanh nghiệp này cả. Nhiệm vụ của họ là xác định doanh nghiệp đang suy thoái và thu vén cho dòng tiền của doanh nghiệp, tìm cách giảm chi phí nhanh hơn mức giảm doanh thu, bán bớt những tài sản còn giá trị cho các CEO của các doanh nghiệp trưởng thành (đừng bán cho CEO tầm nhìn vì họ ghét ngửi mùi xác chết) và rồi bán luôn cái đống sắt vụn còn lại nếu cần thiết.

Một bài tập hữu ích cho những người chọn lựa sự nghiệp: “Tôi sẽ phát triển trong môi trường nào đây?”. Hãy nhớ, doanh nghiệp và sản phẩm đều có chu kỳ sống, A đến Z. Bạn có hạnh phúc chất ngất khi gia nhập những công ty khởi nghiệp hay không? Ở đó bạn được kỳ vọng sẽ làm rất nhiều thứ (gọi là từ A đến D), hay bạn chọn công ty vào giai đoạn tăng trưởng, phát triển tầm nhìn (từ E đến H), hoặc bạn là người giỏi về quản lý, cầu toàn để chọn doanh nghiệp đã trưởng thành (từ I đến P), hoặc là một người sắt đá để xử lý một doanh nghiệp đang suy tàn để đem lại lợi nhuận cho họ (từ Q đến Z)? Bài tập này giúp cho doanh nghiệp xác định ai là người thích hợp trong từng giai đoạn và giúp bạn xác định mình thích hợp với giai đoạn nào để theo đuổi.

Một vài CEO thích hợp ở cùng doanh nghiệp hơn hai giai đoạn. Hầu hết họ kinh qua các vị trí người sáng lập, người lãnh đạo tầm nhìn, hoặc người điều hành xuất sắc nhưng giá nào cũng không phải người lãnh đạo thực dụng. Bạn cũng có thể đếm được trên đầu ngón tay những CEO trong lịch sử kinh doanh tại Mỹ kinh qua tất cả các vị trí trong bảng chữ cái bên trên. Rốt cuộc, có ai muốn mình là người đưa một công ty do mình sáng lập ra cách đây hàng chục năm đi vào chỗ chết?

Những đứa trẻ ngày nay sinh ra ở những quốc gia phát triển có tuổi thọ trung bình lên đến 100. Trên bảng chỉ số Dow Jones 100, chỉ có 11% công ty sống hơn trăm tuổi, còn lại 89% là chết, có nghĩa là con cái của chúng ta sẽ sống lâu hơn hầu hết các công ty mà bạn biết đến hôm nay. Hãy nhìn vào danh sách 10 công ty lớn nhất Thung lũng Silicon trong từng thập kỷ trong 60 năm gần đây (tức là có 6 danh sách, mỗi danh sách là 10 công ty trong 10 năm) . Ít có công ty nào hiện diện hai lần trong danh sách.

Ví dụ điển hình là Yahoo – ngôi sao một thời nhưng sau đó đã bán đi phần lớn giá trị cách đây 10 năm. Yahoo! (cái dấu chấm than oan nghiệt dường như là điềm báo chẳng lành hơn là để miêu tả về Yahoo) bị bỏ lại đằng sau trong kỷ nguyên quảng cáo trực tuyến – và đến giờ phút này vẫn chưa có một dấu hiệu cho thấy họ xoay sở được tình thế. Với một CEO thực dụng lèo lái công ty, lẽ ra Yahoo có thể già đi một cách êm ái hơn, tạo ra một ít tiền mặt cho các nhà đầu tư trung thành. Khi một công ty có lợi nhuận bắt đầu giảm chi phí thay vì tái đầu tư để tăng trưởng, đó là những dấu hiệu chẳng lành. Lời tuyên thệ trung thành chỉ còn là tài sản của những công ty thời cũ, một ông lão tóc bạc phất cờ trắng.

Thuốc hồi xuân

Những người hồi còn trẻ được ông trời ban cho cái phước dễ nhìn và thu hút sự chú ý của người khác thì khi về già thường thích trang điểm nhiều hơn để níu kéo tuổi thanh xuân. Doanh nghiệp cũng vậy thôi. Những công ty từng một thời có giá trị cao trên thị trường cũng tìm đến những thứ thần dược đắt đỏ như Botox và cấy lông mày – thu mua những công ty khởi nghiệp mơ hồ (như Yahoo bỏ ra hàng tỷ đô la cho Tumblr), đi tìm thuê những tài năng từ các công ty trẻ hơn, giống như thuê bọn “đỉ đực”, hốt một mớ tiền của họ rồi đánh bài chuồn – trong một niềm hy vọng lay lắt quay lại thời trẻ trung. Kết quả đem đến là một công ty Internet quái đản bị say chất Botox. Những công ty già cỗi hoặc ở phân khúc thị trường ngách thường có xu hướng ôm chặt tuổi già và dễ bị rơi vào tình trạng “khủng hoảng tuổi trung niên”, tạo ra nhiều đau khổ cho các cổ đông.

Rất khó tìm được những CEO thực dụng để lèo lái những công ty nằm ở cuối bảng chữ cái, nhưng rõ ràng họ tồn tại ở trên thị trường. Họ có thể là một cổ đông nhiệt tình hoặc đối tác ở những công ty đầu tư, họ nhìn thấy công ty đang suy thoái và nhận ra rằng còn có những thứ tệ hơn cái chết – đặc biệt là cái chết dần dần, nơi mà các cổ đông bị phá sản cố gắng chích thêm thuốc cho cái cơ thể rệu rã kia để thoi thóp thêm được ngày nào hay ngày đó. Người lãnh đạo thực dụng có thể đưa ra những quyết định không có tình cảm, thậm chí lạnh lùng, có khi là đưa cơ thể bệnh tật đó về nhà bình yên những ngày cuối cùng (nghĩa là giúp nhà đầu tư thu lại bao nhiêu tiền còn lại).

David Carey, CEO của Hearst Magazines, là một trong những CEO tôi từng biết, đã chuyển từ một CEO tầm nhìn sang CEO điều hành và rồi CEO thực dụng. David đã không từ bỏ hy vọng và thường xuyên tung ra những chuyên mục mới (thành công đáng ngạc nhiên) và phát triển các kênh truyền thông số đem lại lợi nhuận. Tuy nhiên, ông ấy hiểu rất rõ, công việc này giống như lăn một hòn đá lên dốc. Hầu như những sáng tạo mới mà David mang lại cho Hearst Magazines là nhằm mục đích giảm chi phí và thu hồi vốn lại cho công ty. Ví dụ như buộc một biên tập viên phải phụ trách nhiều chuyên mục, hợp lý lại qui mô của công ty, sử dụng lại các nội dung ở nhiều ấn phẩm khác nhau trên các kênh các nhau, thắt chặt kỷ luật giờ giấc làm việc.

Kết quả như thế nào? Những chuyên mục của Hearst đã dần lấy lại lượng độc giả từ các kênh trực tuyến và David đã dẫn dắt Cosmopolitan (một ấn phẩm lớn của Hearst) thoát khỏi tuổi xế chiều. Thật vậy sao? Không hẳn vậy. Hearst Magazines có lẽ chỉ là cái bóng của cái bóng của họ cách đây 10 năm. Tuy nhiên, Hearst sẽ ổn thôi vì họ đã tìm thấy và giữ được những người quản lý hiểu rõ về chu kỳ sống của một doanh nghiệp. Họ biết cách thu hoạch như thế nào khi trồng những cây mới – tức là thu hoạch trước khi những cây này trưởng thành.

Theo nguyên tắc điều chỉnh rủi ro, nếu bạn gia nhập một công ty vừa bước qua giai đoạn đẻ đau (tức là giai đoạn tăng trưởng từ D đến F), đừng nên mang vào đó tư tưởng thuyết phục của giai đoạn từ A đến C. Bởi vì tỷ lệ chết non của các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ rất cao – trên 75%. Công ty khởi nghiệp của bạn tìm được đúng làn xe để tăng tốc và làm bạn phất lên như diều gặp gió, nhưng cũng có thể là điều đó không xảy ra. Sự phủ nhận này là yếu tố chính của nền kinh tế hiện tại, rủi ro cao đem lại thành công cao.

Đuôi dài và đuôi ngắn

Ở mảng công nghệ, “cái đuôi dài(37)” đang bị teo dần lại. Lấy quảng cáo trực tuyến làm ví dụ, Google và Facebook chiếm 90% tăng trưởng doanh số quảng cáo số tại Mỹ năm 2016. Khó có thể chen chân vào hệ sinh thái của những kẻ thống trị này. Sự bùng nổ ở những thị trường ngách là rất hiếm – hiếm như trúng số độc đắc vậy.

(37) Long tail: tập trung vào thị trường ngách.

TĂNG TRƯỞNG CỦA NGÀNH QUẢNG CÁO SỐ NĂM 2016

Kint, Jason. “Google and Facebook Devour the Ad and Data Pie. Scraps for Everyone Else.” Digital Content Next.

Tuy nhiên, trong các ngành hàng tiêu dùng truyền thống, “cái đuôi dài” lại đang phát triển (80% sản phẩm đem lại lợi nhuận thấp nhưng đang phát triển tốt nhờ chi phí giảm). Vì vậy, làm việc cho Google tốt hơn một máy tìm kiếm ở thị trường ngách; nhưng ngược lại, làm việc cho một hãng bia thủ công thì tốt hơn là làm việc cho hãng bia lớn như Miller. Sự tập trung thông tin trên các nền tảng công nghệ đang thống trị (như phần nhận xét sản phẩm trên Amazon, Google, và TripAdvisor) đã giúp các sản phẩm không phải công nghệ của những nhà sản xuất ít nổi tiếng được người tiêu dùng nhận biết rất nhiều – xu hướng này gọi là ngách hóa trong các sản phẩm truyền thống. Các nhà sản xuất nhỏ cũng có thể bước ra thị trường toàn cầu và xác lập tín nhiệm nhanh chóng mà không cần kinh phí quảng cáo và mạng lưới phân phối khổng lồ như các đối thủ cạnh tranh lớn từng sử dụng cách này để hạn chế những công ty nhỏ tiếp cận thị trường. Trong ngành hàng tiêu dùng, lý thuyết “cái đuôi dài” vẫn còn tác dụng.

Chúng ta nhìn thấy điều này ở một số ngành hàng. Ví dụ như mỹ phẩm, các thương hiệu như NYX và Anastasia Beverly Hills đang cạnh tranh trực tiếp với những thương hiệu nổi tiếng truyền thống bằng cách xuất hiện trên các nền tảng như Instagram và mạng xã hội khác, đáp ứng được các xu hướng tiêu dùng mới, sử dụng AdWords trên Google để tiếp cận khách hàng, với một hệ thống cung ứng có thể giao hàng nhanh hơn các thương hiệu nổi tiếng khác. Kết quả là thương hiệu của họ sẽ xuất hiện nhiều lần hơn so với các nhãn hiệu lớn trong các máy tìm kiếm thông tin, với số tiền quảng cáo ít hơn. Ví dụ, nếu dưới 1% những từ khóa L’Oréal mua trên Google search, NYX sẽ có số lần xuất hiện cao hơn L’Oréal gấp 5 lần cho các chế độ tìm kiếm thông tin đơn thuần (không phải chế độ Google paid nằm bên tay phải màn hình). Trong lĩnh vực hàng thể thao, những nhà sản xuất thị trường ngách như đồ trượt tuyết, xe đạp leo núi và giày chạy bộ cũng chiếm được một miếng lớn thị trường của các nhãn hiệu lớn nhờ tận dụng các nhân vật trẻ gọi là có ảnh hưởng trên mạng xã hội, các chương trình khuyến mãi khéo léo và giới thiệu sản phẩm đa dạng.

Chuyện hoang đường về sự cân bằng trong nghề nghiệp

Có những người thành công trong công việc trong khi vẫn điều hành một trang blog về thực phẩm, hay làm tình nguyện viên ở một trại thú nuôi hoặc quản lý một phòng khiêu vũ. Giả sử bạn không phải là những người như vậy. Cân bằng trong nghề nghiệp là hết sức hoang đường khi hình thành sự nghiệp của bạn. Đường cong của quỹ đạo sự nghiệp bắt đầu từ sau 5 năm đại học. Nếu bạn muốn quỹ đạo đó có dốc đứng, bạn cần phải đốt nhiều năng lượng vào. Thế giới này không phải để bạn giành lấy dễ dàng như vậy, nhưng bạn cứ cố gắng thử đi, thử nhiệt tình và bằng hết sức lực.

Bây giờ tôi đã có sự cân bằng khá nhiều. Nhưng để đạt được điều đó, tôi đã mất cân bằng trong độ tuổi 20 và 30. Trừ việc học ở trường kinh doanh, từ 22 tuổi đến 34 tuổi, tôi chỉ biết làm việc và dành thời gian cho những cái khác thì không nhiều (mất cân bằng nghiêm trọng!). Thế giới không thuộc về những thứ lớn xác mà thuộc về cái gì nhanh nhẹn. Bạn muốn biết nhiều thứ nhưng tốn ít thời gian hơn bạn đồng lứa. Một phần là do trí thông minh, nhưng đa phần là do nỗ lực và kiên trì. Cái giá phải trả cho sự mất cân bằng của tôi, một giáo sư trẻ tuổi, đó là mớ tóc của tôi (bây giờ tôi trọc lóc), cuộc hôn nhân đầu tiên và 20 năm thanh xuân. Nhưng tôi nghĩ điều đó là xứng đáng.

Bạn có phải là một doanh nhân hay không?

Tôi đã mở đầu chương này bằng việc mô tả một số đặc tính mà tôi thấy qua những người thành công trong kỷ nguyên số. Nhưng trên con đường sự nghiệp trong kỷ nguyên nhiều biến thiên, ở một thời điểm nào đó chúng ta nhận ra có một cơ hội kinh doanh, cho dù đó là mở doanh nghiệp riêng hay hùn hạp vào một công ty khởi nghiệp có sẵn, hoặc mở chi nhánh cho một công ty lớn.

Đây là một việc tốt – những yếu tố mạo hiểm mới giúp bơm năng lượng mới và ý tưởng mới vào nền kinh tế, là một nguồn lực quan trọng để tạo ra thịnh vượng cho những người đủ thông minh và may mắn tạo dựng một công ty thách thức những cái đã lạc hậu. Những nhà sáng lập tỷ phú như Sam Walton, Mark Zuckerberg hiểu rất rõ những đặc tính trong kinh doanh và thành công của họ cũng giúp tạo ra một lớp người giàu có khác. “Triệu phú Microsoft” là một biểu tượng văn hóa cho thành phố Seattle, nơi mà một kinh tế gia đã ước tính Microsoft đã tạo ra 10.000 triệu phú vào năm 2000.

Về mặt văn hóa, chúng ta đã nâng doanh nhân lên thành biểu tượng, bên cạnh những ngôi sao thể thao và các nghệ sĩ trong ngành giải trí. Một đặc điểm cơ bản tạo ra những chuyện thần thoại của người Mỹ, từ việc nhân cách hóa những ảnh hưởng lớn ở nhân vật Hank Rearden của nữ văn sĩ Mỹ Ayn Rand thời xa xưa đến những thêu dệt hoang đường sau cái chết của Steve Jobs. Người Mỹ xem doanh nhân là sự mô tả nguyên chất nhất của hình tượng anh hùng. Gần đây, người Mỹ xem Elon Musk như một siêu nhân, có khả năng khiến trái đất xoay ngược lại và làm nên những điều kinh khủng, một sự sùng bái quá mức.

Như chúng ta đã thảo luận, không phải ai cũng có thể trở thành doanh nhân. Thực tế, chỉ có một số ít người có những tính chất đặc biệt và những kỹ năng để trở thành doanh nhân thành công. Đó không phải là chuyện “đủ giỏi” hay “đủ thông minh” – thật vậy, có những đặc điểm của doanh nhân thành công sẽ phương hại đến một số mặt khác trong đời sống chúng ta.

Vậy làm sao để bạn biết bạn có phải là doanh nhân hay không?

Đặc điểm của doanh nhân thành công trong kỷ nguyên số cũng không thay đổi gì nhiều, có ba câu hỏi dành cho bạn:

– Bạn có thấy thoải mái trước những thất bại công khai hay không?

– Bạn có thích buôn bán hay không?

– Bạn có thiếu những kỹ năng để làm việc cho những công ty lớn hay không?

Tôi biết một số người có đủ tất cả kỹ năng để lập doanh nghiệp tốt. Nhưng họ không bao giờ làm, bởi vì họ chưa bao giờ có thể cứ mỗi cuối tháng lại phải viết tấm séc phát lương cho nhân viên.

Trừ phi bạn đã tạo lập công ty và dẫn dắt họ đến thành công, hoặc bạn tiếp cận được nguồn vốn lớn giá rẻ (hầu hết là không và luôn luôn là nguồn vốn đắt đỏ), thì bạn không cần phải đắn đo gì đến chuyện phát lương cho đến khi công ty bạn có thể kiếm ra tiền. Hầu hết các công ty khởi nghiệp đều chưa bao giờ huy động đủ vốn cần thiết cả. Hầu hết mọi người không thể che mắt bịt tai để chịu đựng cảnh làm việc không lương – và không nhiều người dám lấy tiền túi ra để làm kinh doanh.

Bạn có thoải mái trước thất bại công khai hay không?

Hầu hết sự thất bại đều có sự biện hộ cho bản thân: bạn quyết định trường luật không hợp với bạn (bạn bị đánh rớt); bạn quyết định dành nhiều thời gian hơn cho con cái (bạn bị mất việc); hay bạn phải làm một lúc nhiều dự án (vì bạn không thể tìm việc khác). Tuy nhiên, không có sự che đậy nào cho sự thất bại của chính công ty do bạn làm chủ. Đó là do bạn, và nếu bạn giỏi thì công ty đã thành công… đúng không? Sai. Khi thất bại, giống như thời còn học tiểu học, thị trường bây giờ giống như một cậu học sinh lớp 6 đang cười bạn vì bạn “són ra quần”. Đơn giản là vậy thôi, trời không sập xuống, chỉ là do bạn chưa đủ trưởng thành như cậu học sinh lớp 6 thôi.

Bạn có thích buôn bán không?

“Doanh nhân” là từ đồng nghĩa với “con buôn”. Mua người để gia nhập công ty bạn, mua họ để họ làm việc cho bạn, bán cho nhà đầu tư tầm nhìn của bạn, và tất nhiên bán sản phẩm cho khách hàng. Cho dù bạn sở hữu một cửa hàng ở một góc đường hay một cửa hàng trên Pinterest, nếu đã có kế hoạch làm ăn, bạn phải giỏi mua và bán. Mua bán là gọi cho người mà họ không thích nghe bạn, phải biết giả bộ thích họ, bị đối xử bạc bẽo, và rồi lại gọi cho họ. Tôi sẽ không mở thêm một công ty nào nữa bởi vì bây giờ “cái tôi” của tôi càng ngày càng lớn rồi (và sự chịu đựng trong lòng tôi càng ngày càng yếu), không thể đem bán được nữa.

Google có một thuật toán có thể trả lời mọi thứ và nhận dạng được những người đã thành khẩn khai báo sở thích muốn mua sản phẩm của bạn. Bạn cứ việc quảng cáo chính xác đến từng người và đúng từng thời điểm họ cần. Tuy vậy, Google vẫn phải thuê hàng ngàn người có chỉ số IQ cao ngất và chỉ số EQ tuyệt vời để bán những thứ không phải là của Google. Tinh thần doanh nhân thực chất là một công việc bán hàng với mức hoa hồng âm trong 3 hoặc 5 năm đầu tiên, hoặc cho đến khi bạn phá sản – chỉ là không biết cái nào đến trước mà thôi.

Tin tốt lành là nếu bạn thích buôn bán và bạn là người buôn bán giỏi, bạn sẽ luôn luôn kiếm được nhiều tiền hơn bất cứ bạn đồng nghiệp nào… và nên nhớ họ sẽ ghét bạn lắm đấy.

Bạn có thiếu những kỹ năng để làm việc cho những công ty lớn?

Để thành công trong một công ty lớn không phải dễ và đòi hỏi bạn phải có những kỹ năng riêng của mình. Bạn phải chan hòa với người khác, chấp nhận bất công, những thứ vụn vặt hằng ngày và cũng phải làm nhiều “chiêu trò” – làm việc chăm chỉ để gây chú ý với những cổ đông lớn, tranh thủ được sự bảo kê của cấp quản lý cao. Tuy nhiên, nếu bạn làm việc tốt ở một công ty lớn, sau đó theo nguyên tắc thích ứng, khi chuyển sang công ty nhỏ, bạn sẽ dần dần mất đi những phẩm chất và kỹ năng tốt, luôn cảm thấy khó chịu vì những bất cập ở công ty nhỏ. Vì vậy, công ty lớn là môi trường tốt để bạn mở rộng những kỹ năng của mình.

Mặc khác, nếu bạn không thể chan hòa với mọi người, không an tâm khi giao phó vận mệnh của mình cho người khác, luôn luôn bị ám ảnh với suy nghĩ về một sản phẩm hoặc dịch vụ mới, bạn có khả năng trở thành doanh nhân. Tôi biết tôi là một trong số những người đó: những ông chủ cũ của tôi xem tôi như “thằng khùng” nên tôi quyết định ra mở công ty. Tôi không đủ kỹ năng để tạo ra những công ty tầm cỡ thành công vượt bậc trong lịch sử Mỹ. Những công ty nhỏ của tôi có những đặc điểm riêng: cái gì tốt thì rất tốt, và cái gì xấu thì sẽ tệ hơn nữa.

Niềm vui lớn nhất và hãnh diện nhất của tôi là các con tôi. Kế đến là những công ty nhỏ tôi thành lập, cho dù thất bại. Giống những đứa con của chúng ta, công ty của bạn sẽ có một mối liên hệ mang tính di truyền, bản năng với bạn. Chúng ngửi, nghe, nhìn giống y như bạn, bạn không thể kìm nén được sự vui mừng và hãnh diện khi nó chập chững đi những bước đầu tiên trong cuộc đời. Và khi chúng mang về nhà cho bạn xem bảng điểm rất tốt ở trường, nó cũng giống như công ty của bạn được đánh giá là một trong những công ty tăng trưởng nhanh nhất ở cái xóm nhỏ Ronkonkoma, New York. Chỉ thế thôi cũng khiến bạn vui mừng rồi.

Không giống như việc làm cha làm mẹ, hầu hết mọi người, trong thâm tâm, biết rằng họ không thể làm những gì mà một doanh nhân như bạn đã làm được. Đó là sự ngưỡng mộ khi bạn tạo ra công ăn việc làm cho người khác và sẵn sàng chấp nhận rủi ro ập đến.

Nói tóm lại, trong kỷ nguyên số, với những câu chuyện về những tỷ phú bỏ học hay ho, hấp dẫn, chúng ta lý tưởng hóa doanh nhân. Hãy tự hỏi bản thân, và những người mà bạn tin tưởng, những câu hỏi tôi đã đặt ra về cá tính và kỹ năng của bạn. Chúc bạn thành công!