Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 4

(trừ khi bạn thật sự biết thứ gì đó…)

Ta có thể học được gì về sức mạnh của mạng lưới từ những người đàm phán con tin, diễn viên hài hàng đầu, và người thông minh nhất từ trước đến nay?

Ngày Paul Erdõs sinh ra, cả hai người chị của ông, mới 3 và 5 tuổi, đều chết vì bệnh sốt ban đỏ. Mẹ của ông, vì quá sợ điều gì đó sẽ xảy đến với con mình, đã quyết định không cho Erdõs đến trường. Rời khỏi nhà cũng không luôn. Erdõs không có bạn bè gì cả.

Erdos kể, “Các con số trở thành người bạn thân nhất của tôi.”

Là con của hai giáo viên dạy toán, ông dành phần lớn thời gian ở nhà một mình chìm đắm trong sách toán. Ông nhanh chóng chứng tỏ mình là một thần đồng. Năm 3 tuổi, ông đã có thể nhân số có 3 chữ số. Năm 4 tuổi, ông có thể nghe qua số tuổi của một người và tính được họ đã sống bao nhiêu giây. Năm 21 tuổi, ông là tiến sĩ toán.

Bước qua độ tuổi trưởng thành, với sự thúc đẩy của chất kích thích, ông dành ra đến 19 giờ mỗi ngày chỉ để làm một thứ mình yêu thích: toán. Ông đạt mức năng suất kinh người. Chỉ trong vòng vài năm, ông đã viết hơn 50 bài báo khoa học — một con số mà hầu hết dân toán sẽ cảm thấy rất hạnh phúc nếu hoàn thành được trong cả cuộc đời.

Nhưng như Spider-Man luôn nhắc nhở chúng ta, “Quyền năng càng khủng đi kèm với trách nhiệm càng lớn,” kỹ năng toán siêu phàm sẽ đi kèm với, ờ… sự kỳ quặc khủng. Không có cách nào khác để diễn tả rằng: Erdos rất rất kỳ quái. Tạp chí Time thậm chí còn viết một bài về ông với tiêu đề: “The Oddball’s Oddball” (Kẻ kỳ quái kỳ quái).

Nếu bạn là bạn bè của Erdos, ông có thể xuất hiện tại nhà bạn vào giữa đêm để làm toán và thông báo rằng, “Trí não của tôi đang mở ra.” Thế là đột nhiên bạn có một vị khách trong nhà vài ngày. Erdos không giặt đồ. Bạn phải làm thay cho ông bạn mình. Nếu muốn nghiên cứu về một định lý vào lúc 5 giờ sáng, ông ta sẽ đập nồi chảo cho đến khi bạn chịu xuống dưới nhà. Gã này thích gọi trẻ em là “epsilon” bởi vì trong toán học, epsilon là ký tự Hy Lạp dùng để biểu thị “số nhỏ.”

Ông mê làm việc đến độ ám ảnh. Đồng nghiệp Paul Winkler của ông kê) “Erdos đến dự lễ bar mitzvah hai đứa con sinh đôi của tôi với quyển sổ trong tay… mẹ vợ tôi cố đẩy ông ra ngoài. Bà nghĩ ông ta có lẽ là một tay lang thang ngoài đường, với bộ quần áo xộc xệch, và kẹp dưới tay là một tấm đệm. Rất có thể ông đã chứng minh được 1 hay 2 định lý trong suốt buổi lễ đó.” Thực vậy, ông hiếm khi làm một thứ gì đó khác. Ông chưa từng đọc một quyển tiểu thuyết nào từ những năm 1940 hay xem một bộ phim nào kể từ thập niên 50. Cuộc sống của ông là toán học. Chấm hết.

Ông chắc chắn là người thành công. Erdos đã viết ra số bài báo khoa học nhiều hơn bất cứ một nhà toán học nào khác trong suốt cuộc đời. Một số thậm chí còn được xuất ban sau khi ông mất, đồng nghĩa với việc, về mặt kỹ thuật mà nói, Erdos vẫn tiếp tục xuất bản thêm 7 năm sau cái chết của mình. Ông được trao tặng ít nhất 15 bằng tiến sĩ danh dự.

Những thành tựu của ông không phải là lý do ông được nhớ đến. Những gì ông đã làm với người khác còn ấn tượng hơn. Nói cụ thể hơn, chính là tác động của ông đối với người khác. Không giống như những nhà toán học kiểu mẫu khác, vốn không thường rời văn phòng tìm kiếm bằng chứng, Erdõs là người kết nối mạng lưới toán học rày đây mai đó, luôn luôn sung mãn nhờ chất kích thích. Ông thích hợp tác. Vì lẽ đó, ông chủ yếu sống với một chiếc va li và thường du hành qua 25 quốc gia, dần dà làm việc với hơn 5.000 nhà toán học khác nhau trên toàn cầu. Ông hợp tác với nhiều người đến nỗi đôi lúc ông không thể nhớ nổi tất cả bọn họ:

Dịp nọ, Erdos gặp một nhà toán học và hỏi ông ta đến từ đâu.

“Vancouver,” nhà toán học kia đáp.

“Ồ, vậy ắt hẳn anh phải biết người bạn thân của tôi Elliot Mendelson.” Người kia trả lời, “Tôi chính là người bạn thân Elliot Mendelson của anh đây.”

Vâng, ông rất xuất sắc, nhưng đó không phải là lý do tại sao nhiều người lại khoan thứ cho tính cách lập dị của ông. Theo thuật ngữ của Adam Grant, Erdos chính là Người-cho-đi. Ông muốn khiến cho bạn trở nên tốt hơn bằng cách khuyến khích và giúp đỡ bạn. Việc ông xuất hiện trước thềm nhà bạn giữa đêm hôm tương tự như Yoda xuất hiện và bảo rằng ông ta muốn biến bạn thành một Hiệp sĩ Jedi vĩ đại… trong toán học.

Erdos hiểu rõ hơn ai hết, toán học là một trò chơi cô độc, nhưng ông đã biến nó thành một cuộc thám hiểm. Một cuộc thám hiểm mà bạn có thể cùng đi với bạn bè. Làm như đi khắp thế giới, hỗ trợ và hợp tác với các nhà toán học là chưa đủ, ông còn thúc đẩy họ bằng những phần thưởng. Như thể một ông trùm băng đảng treo thưởng một gã nào đó, Erdos treo thưởng bằng tiền túi của riêng mình — đôi khi số tiền thưởng vượt hơn 10.000 đô la — cho việc giải đáp một bài toán hóc búa hay một định lý khó nhằn, góp phần khuyến khích cộng đồng cho ngành toán học vốn rất cô đơn.

Huy chương Fields là giải thưởng cao quý nhất cho một nhà toán học. Paul Erdos chưa bao giờ đạt được giải này. Nhưng rất nhiều người ông giúp đỡ đã được trao tặng, điều đó dẫn chúng ta đến điều khiến Erdos được biết đến nhiều nhất: số Erdos. Không, đó không phải là một định lý hay công cụ toán học nào cả. Đó đơn giản chỉ là một phép đo về mức độ gần gũi của bạn khi làm việc với Paul Erdos. (Giống như thể 6-cấp-độ của Kevin Bacon — nhưng đây là phiên bản dành cho dân “mọt sách.”) Nếu bạn từng hợp tác với Erdos trên một bài viết, số Erdos của bạn là 1. Nếu bạn từng hợp tác với ai đó từng hợp tác với Erdos, số Erdos của bạn là 2, cứ như thế. Paul Erdos gây ảnh hưởng và giúp đỡ nhiều người đến mức các nhà toán học tự xếp hạng mình theo mức độ gần gũi với ông.

Nghiên cứu cho thấy, tính trung bình, mức độ gần gũi của bạn với Erdos sẽ dự đoán được trình độ toán của bạn. 2 người đạt giải Nobel vật lý có SỐ Erdos là 2; 14 người có số Erdos là 3. Erdos khiến mọi người giỏi hơn.

Ngày 20/9/1996, Paul Erdos mất ở tuổi 83. (Hay, theo ngôn ngữ bình dị của mình, ông đã “đi.” Ông bảo người ta chỉ “chết” khi dừng làm toán.) về mặt kỹ thuật, con số của chính Erdos là 0. Có cảm giác như thể đó là một con số cô độc hay đau buồn, nhưng tôi thích nghĩ khác. Số 0 đó biểu tượng cho việc Erdos đã trao đi tất cả cho mọi người. Con số của ông không quan trọng. Điều quan trọng là ông đã mang con số đến cho bao nhiêu người.

Cậu nhóc lớn lên không có người bạn nào đã tạo ra một mạng lưới vĩ đại trong toán học, và có lẽ cũng là mạng lưới vĩ đại nhất từng tồn tại. Con số mang tên ông chính là một di sản trường tồn mà tất cả các nhà toán học đều dùng làm thước đo. Ông có nhiều bạn bè hơn bất kỳ ai khác trong toán học, nhiều người vẫn còn mang ơn ông, những người tưởng nhớ và yêu mến ông… và thậm chí là sau khi ông mất, số người trong nhóm vẫn tiếp tục tăng lên. Khi nhìn các số Erdos, hiện tại người ta ước tính rằng ông đã ảnh hưởng đến hơn 200.000 nhà toán học.

Có vẻ như thành công thật sự liên quan đến mối quan hệ, đúng không nhỉ? Quan trọng là bạn quen biết ai, chứ không phải là bạn hiểu biết cái gì. Nhưng nếu thành công thật sự dựa trên mối quan hệ, bạn có nên giống Paul Erdos? Liệu có phải người hướng ngoại thì thành công hơn?

Hãy cùng tìm hiểu nào.

***