Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 3.6

Một lần nữa, chúng ta lại đối mặt với vấn đề giới hạn. Với vụ tìm hiểu người này người kia, bạn biết rằng mình cần phải kết thúc ở một thời điểm nào đó, nhưng chính xác là khi nào? Vài người sẽ nói rằng: “Khi tôi gặp được đúng người.” Nhưng làm thế nào bạn biết được người tiếp theo sẽ không phù hợp hơn? Có khi câu trả lời sau đây nghe chừng còn thực tế hơn: “Khi tôi gặp được một người khá ổn và tôi đã quá mệt mỏi với vụ này.”

Điều thú vị nằm ở đây: Toán học đã giải quyết được bài toán này. Có một công thức dễ dàng để biết chính xác nên hẹn hò bao nhiêu người và làm thế nào để chọn đúng người. Đó là thứ dân toán gọi là “bài toán dừng tối ưu.”

Bạn sẽ cần gặp bao nhiêu người để tìm được mảnh ghép hoàn hảo? Matt Parker đã giải thích cách thức trong quyển Things to Make and. Do in the Fourth Dimension. Trước tiên, hãy đoán thử mình sẽ tìm hiểu bao nhiêu người. Đoán chừng thôi cũng được. Rõ ràng là bạn còn phải ngủ nghỉ nên có lẽ sẽ không thể đi hẹn hò mỗi đêm, và bạn sẽ muốn kết hôn trước khi bước sang tuổi 112, thế nên con số sẽ không đến nỗi quá lớn như bạn nghĩ. Để cho đơn giản, chúng ta hãy chọn 100.

Chúng ta cần lấy căn bậc hai của con số này. (Vâng, ứng dụng máy tính trong điện thoại có thể giúp bạn tìm được tình yêu đích thực.) Trong ví dụ của chúng ta, kết quả là 10.

Giờ hãy đi hẹn hò với 10 người và lịch sự từ chối, nhưng phải ghi chú lại ai là người tốt nhất. Tiếp tục hẹn hò cho đến khi tìm được người khiến cho bạn chao đảo hơn “đương kim tốt nhất” ấy. Theo toán học mà nói, người đó chính là nửa kia của bạn. (Không, bạn không bắt buộc phải mời tôi đến dự đám cưới đâu, nhưng sẽ thật hay nếu bạn có nhã ý.) Cách thức này chính xác đến đâu? Hơi bị khủng. Parker cho biết trong 100 đối tượng phối ngẫu tiềm năng, với cách này, 90% khả năng bạn sẽ chọn được người tốt nhất.

Tuyệt thật, đúng không? Nhưng hãy đối mặt với sự thật: Bạn sẽ không làm trò này. Cách này thì càng dẹp được vụ lãng mạn qua một bên càng tốt. Nhưng bạn lại muốn lựa chọn bằng cảm xúc hơn. Con người là vậy.

Rất nhiều người mê mẩn với ý tưởng “tri kỷ” — một người thật tốt và hoàn hảo chỉ dành riêng cho ta, luôn chu đáo và tha thứ, cho ta chìm đắm trong sự quan tâm cùng những món quà, và quan trọng là không bao giờ quên vứt rác giùm ta. Nhưng nếu tri kỷ tồn tại, khả năng mà bạn thật sự gặp được người đó là bao nhiêu? Randall Munroe, người sáng lập trang web truyện tranh XKCD, đồng thời là một cựu chuyên viên robot-học ở NASA, đã thử tính toán. Không hề dễ chút nào. Xác suất để bạn gặp được một người hoàn hảo dành cho mình chỉ xảy ra cả đời người chỉ có 1… trên 10.000.

Èo. Tôi biết, nghe buồn thật. Nhưng đó thật sự là một thông tin rất hữu ích, bởi vì một nghiên cứu của Andrea Lockhart đã cho thấy những người kỳ vọng vào một mối quan hệ kiểu ngôn tình sẽ trải qua cảm giác thất vọng hơn rất nhiều so với những ai không trông đợi gì.

Vấn đề ở đây là gì? Chúng ta mơ mộng nhưng không cân nhắc đến hiện thực. Chúng ta không hề nghĩ đến những trở ngại trong cuộc sống sẽ ngăn cản mình thực thi kế hoạch tìm kiếm và ở bên cạnh người đặc biệt đó. Khi nghĩ rằng bạn và nửa kia “sinh ra là dành cho nhau,” bạn rất dễ ngộ nhận là mình chẳng cần phải làm gì nhiều cho mối quan hệ đó. Và trong một thời đại mà chuyện ly dị dễ như bỡn và ngoài kia còn rất nhiều lựa chọn khác, không có gì ngạc nhiên khi tình trạng ly dị — nghĩa là “bỏ cuộc” trong mối quan hệ — rất phổ biến. Chẳng ai lại nói rằng, “Mình đã có công việc mơ ước rồi. Phù, giờ mình có thể nghỉ làm việc được rồi,” nhưng con người chúng ta lại thường hành động tương tự trong quan hệ tình cảm bởi vì “mọi sự vốn định sẵn vậy rồi.” Cho đến khi mọi sự hóa ra lại không phải vậy.

Thế thì câu trả lời là gì? Sẽ rất hữu ích khi nhìn vào mặt đối lập hoàn toàn: hôn nhân sắp đặt. Chờ đã. Tôi không phải đang bảo bạn đi cưới một người xa lạ đâu. Cứ theo dõi thêm chút nữa nhé. Ở giai đoạn đầu, “hôn nhân tình yêu” sẽ hạnh phúc hơn hôn nhân sắp đặt, với số điểm 70/91 trên “thang đo tình yêu” (so với 58/91 của hôn nhân sắp đặt). Không có gì ngạc nhiên, đúng không? Nhưng sau đó vài thứ xảy đến. Một thập niên sau, hôn nhân sắp đặt đạt số điểm 68 trong khi phía tình yêu lại ở mức khiêm tốn 40.

Chuyện gì đang diễn ra vậy? Chắc chắn rất là nhiều thứ. Một yếu tố then chốt chính là, trong một cuộc hôn nhân sắp đặt, bạn cần phải đối mặt với thực tại nhiều hơn ngay từ ngày đầu tiên. Bạn sẽ không nói rằng “Chúng ta là tri kỷ!” và sau đó lại thất vọng khi vũ trụ không trao cho bạn một cuộc hôn nhân hạnh phúc một cách dễ dàng. Bạn sẽ nói “Mình giờ đã bị khóa tay với một người lạ và mình cần khiến cho mọi chuyện ổn hơn.” Vậy nên theo thời gian, thường là bạn sẽ làm như bạn nghĩ. Và như bất kỳ ai đã từng kết hôn có thể nói với bạn, ta sẽ cần bỏ chút công sức.

Mơ mộng không phải là xấu, nhưng chúng ta cần nhiều hơn thế để thành công trong bất kỳ chuyện gì, dù là tình yêu hay sự nghiệp. Chúng ta phải đối mặt thẳng với những thử thách trong cuộc sống chứ không phải ảo tưởng trốn tránh thực tại. Các nghiên cứu cũng cho thấy điều này: Trong khi kiểu ngôn tình dễ dẫn đến vấn đề, việc xem tình yêu như một “chuyến du hành” lại khá ổn thỏa: “Sẽ rất lãng mạn khi những người yêu nhau nghĩ rằng mình vốn dành cho nhau, những chuyện dễ phản tác dụng khi xung đột nổ ra và thực tại phũ phàng làm tan vỡ quả bong bóng hoàn hảo đó. Thay vì vậy, việc xem tình yêu như một chuyến du hành, vô thường bao gồm những khúc quanh và ngã rẽ nhưng dần dà luôn dân về một đích đến — sẽ giúp xóa đi hậu quả của các cuộc xung đột trong quan hệ.”

Vậy phương pháp nào sẽ hiệu quả khi muốn biến giấc mơ thành hiện thực? Làm sao biết được khi nào nên từ bỏ và khi nào nên cố gắng? Một nhà nghiên cứu đã tìm ra một phương pháp dễ đến bất ngờ: WOOP.

*

Gabriele Oettingen vẫn khá hoài nghi. Là giáo sư tâm lý học tại Đại học New York, cô không tin chỉ đơn thuần mơ ước về những gì bạn muốn là đủ khiến hạnh phúc được FedEx giao đến tận thềm nhà.

Vì lẽ đó, cô đã tiến hành một vài nghiên cứu, và hóa ra cô đã đúng. Thực ra, cô còn hơn là đúng nữa kia. Việc mơ mộng không chỉ không mang lại cho bạn những điều bạn hằng khao khát, nó thực tế còn làm tổn hại cơ hội đạt được những thứ bạn mong muốn. Không đâu bà con, cách của cuốn The Secret không hiệu quả đâu.

Thực tế là não bộ của bạn không được giỏi cho lắm trong vụ phân biệt ảo tưởng với hiện thực. (Đó là lý do tại sao mấy bộ phim lại gây phấn khích.) Khi mơ mộng, vùng chất xám liên quan cảm thấy bạn đã có những điều bạn muốn và nó sẽ không sắp xếp thêm nguồn lực cần thiết để thúc đẩy bản thân đạt được điều đó nữa. Thay vì vậy, nó chỉ thư giãn. Khi làm ít hơn, bạn sẽ đạt được ít hơn, và những giấc mơ vẫn chỉ là mơ ước. Tư duy tích cực tự mình nó không phát huy hiệu quả.

Bạn có đang mơ mộng về chuyện thân hình của mình trông sẽ chuẩn như thế nào trong bộ đồ bơi sau kế hoạch giảm cân không? Những phụ nữ mơ mộng như thế lại giảm ít hơn 24 pound (10,8 kg) so với những người không nghĩ gì. Tơ tưởng về viễn cảnh nhận được công việc hoàn hảo? Những người chìm đắm trong ý nghĩ đó lại gửi ít hồ sơ và kết cục nhận được ít lời mời làm việc hơn. Chưa dừng lại ở đó, những học sinh hay tưởng tượng đạt điểm A thường dành ít thời gian học tập và sau đó sẽ nhận được điểm kém hơn.

Nhưng nếu mơ mộng là xấu, tại sao chúng ta lại làm? Bởi vì trạng thái tâm thần của nó tương đương với khi uống say: Cảm giác ngay thời điểm đó thật tuyệt nhưng sau đó sẽ không đi đến đâu. Đó chính xác là những gì nghiên cứu của Oettingen ghi nhận: Trong khi mơ mộng, chúng ta cảm thấy “đã” lắm. Nhưng mơ mộng sẽ dẫn đến kết cục gia tăng cảm giác phiền muộn sau đó. Ảo tưởng trao cho ta phần thưởng trước khi thật sự hoàn thành công việc, và hủy hoại nguồn năng lượng cần thiết giúp ta nhận ra điều đó. Càng nhiều mơ ước hiện tại, càng ít thành quả về sau.

Tuy rằng độc thoại tích cực và chủ nghĩa lạc quan thật sự có thể giúp ta không bỏ cuộc, bản thân những điều ấy không đảm bảo đạt được mục tiêu. Bản thân mơ mộng không xấu — nhưng đó mới chỉ là bước đầu tiên. Tiếp đến ta sẽ đối mặt với một thứ làm cụt hứng khủng khiếp gọi là “thực tế” cùng những trở ngại vẫn đang hiện diện.

Sau khi mơ mộng, hãy suy nghĩ, Thứ gì đang ngáng đường giấc mơ của tôi? Và tôi phải làm gì để vượt qua nó? Thuật ngữ tâm lý ngầu lòi gọi nó là “dự định thực thi” (implementation intention) Còn bạn và tôi có thể đơn giản gọi nó là “kế hoạch.”

Trong một nghiên cứu, Peter Gollwitzer và Veronika Brandstătter đã nhận ra rằng chỉ cần lên kế hoạch vài bước cơ bản — kiểu như khi nào thì nên làm gì, ở đâu, và như thế nào — cũng đã đủ giúp cho sinh viên có xu hướng kiên trì theo đuổi mục tiêu nhiều hơn gần 40%.

Hai từ ngữ ma thuật ở đây chính là “nếu” và “thì.” Với bất kỳ chướng ngại nào, chỉ cần nghĩ, Nếu X xảy ra, thì tôi sẽ xử lý bằng cách thực hiện Y, là đã đủ tạo sự khác biệt to lớn. Thế hai từ ấy mạnh đến đâu? Chúng thậm chí cũng phát huy tác dụng đối với những người đang gặp vấn đề rất nghiêm trọng về hành vi, ví dụ như những người đang cai nghiện. Khi không có những dự định thực thi kiểu nếu-thì, không một người nào chịu khó hoàn thiện hồ sơ xin việc. Nhưng khi phương pháp nếu-thì ấy được sử dụng, có đến 80% người chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, sẵn sàng ứng tuyển.

Vậy điều gì đã tác động mạnh mẽ đến vậy? Bạn đã vận dụng đến tâm trí vô thức của mình. Thay vì ngồi chờ cho đến khi vấn đề xảy ra, bạn đang luyện cho não bộ thói quen thực thi theo chế độ tự động.

Bạn có thể tìm thấy gốc rễ của phương pháp này ở bất kỳ lĩnh vực hoạt động nào, từ triết học cổ đại cho đến giới quân sự hiện đại. Trường phái khắc kỷ có một ý tưởng gọi là premeditatio malorum (“suy tính trước về những điều không hay”) để chuẩn bị trước. Bạn sẽ tự hỏi, “Điều tệ nhất có thể xảy ra là gì?” Bằng việc cân nhắc những khả năng xấu nhất, bạn có thể đảm bảo là mình đã chuẩn bị sẵn sàng. Lực lượng Special Forces trong quân đội Mỹ thường dành thời gian trước mỗi chiến dịch để đặt ra nhiều biến thể nếu-thì. Tác giả Dan Coyle giải thích như sau: “Họ dành cả buổi sáng để tính hết mọi sai lầm hay thảm họa có thể xảy ra trong suốt chiến dịch. Mọi khả năng đều được phân tích cặn kẽ, và gắn với một phản ứng thích hợp: Nêu chiếc trực thăng rơi xuống đất, chúng ta sẽ làm X. Nếu nhảy xuống sai địa điểm, chúng ta sẽ làm Y. Nếu bị áp đảo quân số, chúng ta sẽ làm Z.”

Oettingen đã tổng hợp lại thành một phương pháp để bạn có thể thực hiện: WOOP. (Vâng, thuật ngữ chính thức là “tương phản tâm trí” — “mental contrasting,” nhưng thôi mà bạn ơi… Ai lại chả thích gọi là “WOOP” hơn chứ?) WOOP — ao ước (Wish), kết quả (Outcome), chướng ngại (Obstacle), và kế hoạch (Plan) — có thể ứng dụng được đối với hầu như bất kỳ mục tiêu nào của bạn, từ sự nghiệp cho đến tình cảm, từ tập thể dục cho đến giảm cân.

Đầu tiên, cứ mơ đi. Bạn ao ước điều gì? Bạn đang mơ tưởng về thứ gì? (Tôi muốn có một công việc tuyệt vời.) Nghiền ngẫm trong tầm trí để thấy được kết quả bạn khao khát. (Tôi muốn làm Phó Tổng Google.) Giờ đến lúc đối diện với thực tại. Chướng ngại nào đang ngáng đường bạn? (Tôi không biết làm thế nào để có được phỏng vấn ở đó.) Xác định nó. Kế Hoạch là gì? (Tôi sẽ kiểm tra Linkedln xem có ai làm việc ở đó có thể kết nối tôi với phòng nhân sự không.)

Khá là cụ thể, đúng không? Điều hay nằm ở chỗ, quá trình này không hủy hoại động lực của bạn theo cái cách chỉ ngồi ảo tưởng. Nó còn có một lợi ích khác to lớn hơn, một điểm mấu chốt khi nói về quyết tâm theo đuổi và từ bỏ. Trớ trêu thay, thứ lợi ích cộng thêm này cũng có nghĩa là WOOP không hiệu quả với tất cả mọi người, và việc liệu nó có hiệu quả hay không cũng không phải là ngẫu nhiên. Trong nghiên cứu của mình, Oettingen nhận ra rằng quá trình tương phản tâm trí giúp gia tăng động lực khi mục tiêu của bạn là thứ gì đó bạn có thể đạt được, nhưng sẽ không ích gì khi mục tiêu của bạn là ngoài tầm với. Nó giống như thể một cuộc thử nghiệm về tính khả thi vậy. Khi bạn muốn đạt được một thứ gì đó hợp lý (Tôi là một ứng cử viên đạt chuẩn đang muốn có một công việc tại Google nhưng không chắc lắm về bước tiếp theo), WOOP sẽ cho bạn một kế hoạch và năng lượng để hiện thực hóa nó. Nhưng khi mục tiêu của bạn thiếu thực tế (Tôi muốn trở thành hoàng đế của nước Úc vào thứ Năm tới), bạn sẽ cảm thấy thiếu nhiệt huyết và tự biết rõ điều đó.

Vậy thay vì chỉ nói “Chúng ta là tri kỷ!” bạn có lẽ sẽ muốn lùi lại một chút. Ước vọng của bạn là gì? Một cuộc hôn nhân hoàn hảo. Kết quả của nó sẽ ra sao? Một đời sống hạnh phúc không cãi vã. Chướng ngại tiềm năng là gì? Chúng tôi cứ tranh cãi về việc mua hàng ở IKEA. Vậy kế hoạch là gì? Nếu chúng tôi bắt đầu tranh cãi về việc nên mua cái Grônkulla màu gì, tôi sẽ lắng nghe bạn đời và cân nhắc ý kiến của người ấy. Nếu điều này giúp bạn cảm thấy hào hứng với việc đi sắm hàng Thụy Điển với người mình yêu, bạn ổn rồi đấy. Nhưng nếu nghĩ xong mà bạn lại cảm thấy ít hào hứng hơn về việc dung hòa với bạn đời, ờ, khoa học có lẽ vừa giúp bạn cứu vớt vài năm cuộc đời đắm chìm trong một mối quan hệ chẳng đi đến đâu. Không chỉ giúp bạn biết khi nào mục tiêu đó thiếu thực tế và có lẽ đã đến lúc từ bỏ thay vì quyết tâm, việc dành thời gian tập luyện tâm trí còn giúp bạn từ bỏ những ham muốn không thể đạt được và ít hối tiếc hơn khi gạt nó sang một bên.

WOOP có thể cho bạn biết thứ gì cần quyết tâm làm và giúp bạn tập trung động lực chiến đấu. Nhưng nó cũng đồng thời cho bạn biết thứ gì cần từ bỏ và giúp bạn trải qua quá trình đó ít đau đớn hơn. Tôi không chắc những nhà toán học quen thuộc với bài toán dừng tối ưu đã nói ở trên liệu có hạnh phúc trong hôn nhân hay không, nhưng bạn có thể dùng WOOP để trả lời những câu hỏi liên quan đến quyết tâm và từ bỏ.

Được rồi, chúng ta đã điểm qua rất nhiều thứ: Thiếu Lâm Tự, các diễn viên hài độc thoại, bệnh tật, và những cuộc hôn nhân sắp đặt. Hãy cùng tổng hợp lại để chúng ta biết được nơi nào cần bắt đầu, khi nào cần từ bỏ, khi nào cần quyết tâm, và làm thế nào để đến được nơi mình mong muốn.

*

Tất cả chúng ta đều cần một hình mẫu. Tôi đề nghị hãy noi gương loài gấu mèo ở Toronto.

Khả năng lục thùng rác của chúng thể hiện một mức độ quyết tâm và tháo vát vượt xa mọi thứ khác. Đám ôn thần nhỏ này đã biến cư dân tại thành phố Toronto trở thành nạn nhân tập thể.

Suzanne MacDonald, một nhà nghiên cứu về hành vi của gấu mèo tại Đại học York, cho biết, “Gấu mèo trong thành phố rất phi thường, không phải về khả năng tiếp cận mọi thứ, mà bởi vì chúng không hề sợ hãi và rất lì lợm, chúng sẽ dành hàng giờ cố tìm cách lấy thức ăn ra khỏi một thứ gì đó.”

Ngăn cản kiểu gì cũng đều thất bại. Chúng không từ bỏ và thường xuyên vượt qua mọi nỗ lực cản đường mình. Người dân Toronto đã thử mọi cách từ đóng nắp cho đến che giấu thùng rác, nhưng không cách nào hiệu quả. “Chúng tôi đã nghĩ mọi cách để bảo vệ thùng rác, nhưng tất cả đều thất bại,” dẫn lời Michael Pettit, một giáo sư tâm lý học tại địa phương.

Đây không phải một vấn đề nhỏ. Chính quyền thành phố đã cố gắng đối phó tai họa này trong hơn một thập niên. Theo Wall Street Journal, trong năm 2002, thành phố Toronto đã đi xa đến mức tài trợ cho việc phát triển thùng rác “chống gấu mèo.” Vậy hiệu quả của nó thế nào? Ờ, thông tin thêm là trong năm 2015, thành phố vừa chi thêm 31 triệu đô nữa để tái thiết kế ra một loại thùng rác “chống gấu mèo” mới. Không phải là một dấu hiệu khả quan cho lắm, bà con ạ.

Vậy đám tiểu quỷ tinh quái này hành động như thế nào? Mặc dù có bộ não nhỏ hơn, chúng lại thực thi rất nhiều quy tắc chúng ta đã thảo luận trong chương này. Tinh thần lạc quan của gấu mèo là không cần chất vấn. Có lẽ đó như thể một trò chơi vui nhộn đối với chứng. Spencer Glendon và Peter Drucker hẳn phải rất tự hào về mức độ tập trung khủng khiếp của bọn gấu mèo thành thị. Và đám xỏ lá này còn luôn cố thử nhiều cách thức khác nhau mỗi khi chạm trán với những nỗ lực cản đường mới. Rõ ràng “những kèo cược nhỏ” của chúng đã được đền đáp.

Liệu nỗ lực của người dân Toronto có gây ra tác động tiêu cực đến những đứa con nghịch ngợm của mẹ thiên nhiên? Không hề. Một đoạn trong website của American Psychological Association giải thích, “Gấu mèo thu hút sự chú ý bởi vì chúng tăng trưởng mạnh thay vì rút đi trước sự bành trướng của con người.” Không chỉ tăng mạnh về số lượng, mà tất cả những thử thách kể trên còn khiến cho gấu mèo thành thị thật sự trở nên thông minh hơn. Suzanne MacDonald đã nghiên cứu sự khác biệt trong khả năng giải quyết vấn đề giữa gấu mèo thành thị ở Toronto và những huynh đệ gấu mèo hoang dã. Cô phát hiện “đám thành thị nổi trội hơn hẳn những người bà con dân dã cả về trí thông minh lẫn năng lực.” Và MacDonald không chỉ là một nhà nghiên cứu về gấu mèo; cô còn là một nạn nhân. Một kẻ gian nhỏ thó đã tìm được cách vào ga-ra của cô để lục thùng rác.

Thay vì chiến đấu với gấu mèo thành thị, có lẽ đã đến lúc chúng ta nên học hỏi từ chúng. Thay vì chỉ nhìn thấy những vấn đề không thể giải quyết, bạn có thể trở thành một con gấu mèo Toronto và nhận ra việc vượt qua thử thách sẽ khiến cho bạn trở nên thông minh và thành công hơn.

Xin nói thêm, thành phố Toronto cũng không từ bỏ nhiệm vụ kéo dài hàng thập niên của mình. Thị trưởng John Tory đã phát biểu trước báo giới, “Thành viên của Đế quốc Gấu mèo rất tinh khôn, chúng luôn ham muốn và quyết đoán… Thất bại không phải là một sự lựa chọn.”

Tôi gần như có thể thấy được cảnh đám gấu mèo ở Toronto đang xoa xoa đôi bàn chân nhỏ xíu để dự đoán xem thử thách tiếp theo cần phải vượt qua là gì. “Ngươi nói gì, tên vượn không lông kia? ‘Chống-gấu-mèo’ cơ à? Được rồi. Mang cái thùng rác tới đây.”

***

Bây giờ ta sẽ tóm gọn các nghiên cứu và khiến cho nó trở nên vui vẻ chút xíu — hãy biến nó thành một trò chơi luôn đi. Hãy trả lời những câu hỏi dưới đây và chúng ta sẽ ghi nhớ từ đó.

1.BẠN CÓ BIẾT MÌNH CẦN QUYẾT TÂM Ở NHỮNG THỨ NÀO CHƯA?

A.Có!

B.Tôi không chắc, nhưng tôi cũng gợn gợn được vài thứ rồi.

1. Câu hỏi là gì vậy? Lúc nãy tôi hơi mất tập trung.

Nếu câu trả lời là A, tiếp tục đến với câu hỏi phía dưới.

Nếu bạn trả lời B, đã tới lúc dùng đến WOOP. Cân nhắc từng ý và sử dụng quy trình ao ước/kết quả/trở ngại/kế hoạch. Thứ khiến cho bạn cảm được nhiều năng lượng chạy trong người nhất là thứ nên cân nhắc nghiêm túc. Những thứ tạo cảm giác ờm… thì thôi đá nó ra cho nhanh.

Nếu câu trả lời là c, đây là thời điểm cần “những kèo cược nhỏ.” Bạn cần phải thử thêm nhiều thứ cho đến khi tìm được thứ gây hứng thú cho mình. Nếu phát hiện bất cứ thứ gì thấy hợp, hãy dùng ngay WOOP.

2.BẠN CÓ LẠC QUAN KHÔNG?

1. Chắc chắn!

B.Chúng ta ai rồi cũng chết trong cô đơn mà không có thứ gì đáng xem trên tivi cho xem, hu hu…

Nếu câu trả lời là A, bạn đang quẩy rất nhiệt rồi. Hãy qua câu 3.

Nếu là B, đã đến lúc xem lại cách diễn giải của bạn. Vấn đề của tinh thần bi quan là nó thực sự chính xác hơn. Vâng, những người hoài nghi thường đúng. Nhưng như đã biết trong chương đầu tiên, cứ chơi kiểu chắc cú chính là con đường dẫn đến sự tầm thường — đặc biệt khi thứ bạn cược là chính bản thân mình. Đó là lý do Martin Seligman đã phát triển nên một tình trạng cân bằng tuyệt vời giúp cho bạn không rơi vào cửa hoàn toàn ảo tưởng. Ông gọi nó là “chủ nghĩa lạc quan linh hoạt.” Một chút bi quan ở nhiều thời điểm giúp cho chúng ta thực tế. Nhưng khi rủi ro là rất thấp (thành thật mà nói, điều này đúng với hầu như mọi thứ) hay khi thành quả là cực lớn (chẳng hạn như một sự nghiệp mà bạn có lẽ muốn cống hiến cả cuộc đời mình), thì lạc quan chính là con đường nên đi. Đó là một sự cân bằng. Một sự cân bằng mà bạn có thể tập luyện để nhận biết được.

Với những sự việc nhỏ, hãy lạc quan. Có gì để mất chứ? Và đối với những thứ to lớn có thể thay đổi cuộc đời bạn, tinh thần lạc quan chính là chất thúc đẩy bạn vượt qua rủi ro. Khi sự việc trông quá rủi ro và ít phần thưởng, bi quan lại là một công cụ tốt có thể lôi ra dùng để đảm bảo bạn không trở thành những đứa trẻ lạc quan đến mức cực đoan.

Muốn trở nên quyết tâm như một nhân viên bán bảo hiểm cực đỉnh ư? Xin lỗi, nghe không hấp dẫn lắm nhỉ. Được rồi, để tôi nói lại kiểu khác: Muốn quyết tâm như một chiến binh Navy SEAL? Hãy ghi nhớ 3 chữ p của Seligman; đừng xem những điều xấu là vĩnh viễn (Permanent), phổ quát (Pervasive), hay mang tính cá nhân (Personal).

3.BẠN CÓ MỘT CÂU CHUYỆN Ý NGHĨA KHÔNG?

A.Viktor Frankl hẳn sẽ tự hào về tôi.

B.À, tôi mượn câu chuyện từ một bộ phim hài của Bill Murray.

Câu trả lời của bạn là A? Hãy qua câu hỏi kế tiếp. Bạn đang làm rất tốt.

Nếu câu trả lời của bạn là B, có lẽ đã đến lúc nghĩ về bài điếu văn. Bạn muốn người ta nhớ đến mình là người như thế nào? Những phẩm chất nào bạn muốn bạn bè và những người yêu thương đề cao và tưởng nhớ? Chúng sẽ nhắc nhở bạn mỗi khi chuyện trở nên khó khăn. Câu chuyện không nhất thiết phải đúng 100%. Mục tiêu là sử dụng nó như bàn đạp để biến nó trở thành sự thật bằng thời gian và nỗ lực.

Và câu chuyện cũng không nhất thiết phải mang tính cá nhân. Nó có thể đến từ những phạm trù nghiêm túc, như tôn giáo, lòng yêu nước, tình phụ mẫu, hay mục tiêu sự nghiệp, nhưng không nhất thiết phải bó buộc trong những điều ấy. Chỉ cần thứ gì đó có ý nghĩa, giúp tiếp thêm động lực cho bạn vươn ra khỏi bản thân mình là được. Nghiên cứu cho thấy suy nghĩ về siêu anh hùng có thể giúp thể chất của bạn mạnh mẽ hơn trong phòng tập gym — nhưng khi và chỉ khi bạn cảm thấy mình có một mối liên hệ với các siêu anh hùng. Những câu chuyện ảnh hưởng đến cơ bắp trong cơ thể, đồng thời cũng tác động đến sức mạnh ý chí trong đầu bạn.

Khi câu chuyện bạn kể với bản thân mình nói rằng “Điều này đáng làm,” bạn sẽ nỗ lực làm việc và bám trụ qua những thử thách khó khăn nhất, giống như Viktor Frankl. Đôi khi câu chuyện là đúng, đôi khi lại không, nhưng nó sẽ giữ cho bạn tiếp tục tiến bước. Để có thêm động lực, hãy cố viết câu chuyện ra. Nghiên cứu cho thấy nó có thể khiến bạn cảm thấy hạnh phúc với cuộc sống hơn 11%.

4.BẠN ĐÃ BIẾN NÓ THÀNH TRÒ CHƠI CHƯA?

A.Hãy gọi tôi là Mario.

B.Tôi vẫn đang đợi bản đánh giá hàng năm ở công ty.

Bạn trả lời A ư? Mặc kệ tôi và tiếp tục chơi đi. Qua câu tiếp theo.

Nếu bạn giống với B hơn, hãy nhớ WNGF. Bạn cần những trò chơi có thể chiến thắng, thử thách mới lạ, có mục tiêu, và có phản hồi để cảm thấy thôi thúc trong chuyện đang làm.

Có bao giờ thắc mắc tại sao giúp người khác giải quyết vấn đề của họ thì dễ, nhưng vấn đề của mình lại khó khăn đến thế? Do không trực tiếp đối mặt với vấn đề của người khác, bạn không nhìn vấn đề như là một thứ nặng nề về mặt cảm xúc, mà xem nó như một thử thách vui vẻ. Nó không phải là những quả lựu đạn stress có thể nổ bất cứ lúc nào, mà là những ô chữ đố vui kỳ thú. Định hình lại vấn đề thành những thử thách kiểu trò chơi sẽ làm tăng khả năng phục hồi và giảm bớt căng thẳng.

Nhóm kinh tế học hài hước (Freakonomics) đã tiến hành một thử nghiệm lý thú. Họ nhìn vào số lượng truyện tranh Dilbert trong văn phòng và so sánh nó với mức độ tinh thần của nhân viên công ty. Càng nhiều truyện Dilbert được treo quanh các bàn làm việc ở văn phòng, nhân viên càng thấy thiếu gắn kết. Hãy nhớ, đó là trò chơi của bạn. Đừng chờ đợi ai đó khiến cho công việc hay cuộc đời bạn trở nên thú vị hơn. Ứng dụng WNGF và tự mình giữ lấy dây cương. Rất nhiều người nghe qua câu chuyện của Joe Simpson và thắc mắc tại sao có người lại muốn làm thứ gì đó nguy hiểm như leo núi. Câu hỏi hay đó. Những câu trả lời của anh ta cũng rất đơn giản: Bởi vì leo núi rất là vui.

5.BẠN ĐÃ LÀ MỘT CỖ MÁY SIÊU QUYẾT TÂM. LIỆU BẠN CÓ ĐANG SUY NGHĨ NHƯ MỘT BỆNH NHÂN [CÓ NĂNG LƯỢNG HẠN CHẾ]?

A.Tôi biết thứ gì là quan trọng nhất và tôi đang tập trung vào nó.

B.Không thể trả lời bây giờ. Tôi còn 300 thứ trong danh sách cần làm.

Nếu bạn trả lời A, bạn đã biết cần phải làm gì.

Nếu câu trả lời là B, những hoạt động và thói quen cũ nào đang chiếm nhiều thời gian nhưng mang lại ít giá trị? Andy Rooney nhận ra mình có vẻ đang tha về quá nhiều thứ không cần thiết và quyết định xử lý vấn đề. Anh ước tính chi phí căn nhà của mình hàng tháng bằng cách tính khoản vay thế chấp, tiện ích, thuế… Sau đó, anh chia nó theo mét vuông. Cách này sẽ giúp anh biết mỗi đồ vật phải “trả” anh bao nhiêu tiền để được đặt trong nhà. Liệu cái tủ lạnh có đáng chi phí “thuê nhà” phải trả không? Có, nó mang lại nhiều giá trị. Vậy còn cái máy tập thể dục cũ gỉ sét trong tầng hầm mà anh không bao giờ đụng đến? Không, vậy anh nên dẹp nó. Bạn có thể sử dụng cách tính toán tương tự với thời gian của mình. Té khỏi những hoạt động cung cấp quá ít giá trị và không phục vụ mục tiêu. Sau đó, dùng thời gian dư ra làm những thứ quan trọng.

Bạn không thể làm tốt tất cả mọi thứ. Hãy dẹp bỏ những hoạt động không tạo ra kết quả và đầu tư thêm cho những hoạt động có ý nghĩa.

6.GẦN TỚI ĐÍCH RỒI. BẠN CÓ THAM GIA MỘT VÀI “KÈO CƯỢC NHỎ” CHƯA?

1. Tôi đã đóng gói hành lý để lên đường đi Thiếu Lâm Tự.
2. Tôi thậm chí còn không thèm thử kênh tivi mới bởi vì ai mà biết trên đó có gì chứ!

Nếu bạn chọn A, tại sao còn ngồi đây đọc nữa? Lên đường chinh phạt thế giới đi thôi.

Nếu câu trả lời của bạn là B? Dừng làm Batman đi. Đừng cố hoàn hảo ở tất cả mọi chuyện nữa. Thử, thất bại, và học hỏi như những đứa trẻ mẫu giáo ngây ngô lao vào Bài toán Mỳ Ý vậy. Và tôi thật sự nói theo nghĩa đen; vì một nghiên cứu đã cho thấy chúng ta sẽ sáng tạo hơn khi suy nghĩ giống như một đứa trẻ.

Chúng ta không thích thừa nhận điều này, nhưng chúng ta thường chẳng biết mình muốn gì. Nghiên cứu cho thấy rằng “chỉ có 6% người làm trong lĩnh vực nghề nghiệp mà hồi bé mình khao khát” và 1/3 số người kết cục với một sự nghiệp không dính dáng gì đến chuyên ngành đại học. Bởi vậy, bạn cần phải ra ngoài kia và thử thêm nhiều thứ hơn, như những con người may mắn của Richard Wiseman. Bạn không cần phải nghỉ học Princeton và chuyển đến Trung Quốc — nhưng thậm chí đó cũng không phải một ý tưởng tồi.

Những câu chuyện và giới hạn — đó chính là những thứ quyết định ta sẽ quyết tâm hay từ bỏ. Tập trung vào hai thứ ấy, ta sẽ không thể bị ngăn cản, tựa như một con gấu mèo Toronto — nhưng dĩ nhiên sẽ thành công đến mức không bao giờ phải ăn đồ trong thùng rác như đám tiểu quỷ này.

Vậy bạn đã biết cần quyết tâm ở điều gì, hay ít nhất là cách tìm ra nó. Nhưng bạn sẽ cần thêm sự giúp đỡ để vươn đến thành công, đúng chứ? Hay có lẽ bạn chỉ cần bảo mọi người té ra hết cho rộng chỗ rồi nỗ lực làm việc? Cái nào mới đúng? Tiếp đến chúng ta sẽ đến với câu hỏi: Liệu thành công phụ thuộc vào chuyện bạn quen ai, hay vào chuyện bạn biết gì?

Hãy cùng tìm hiểu nào!