Đánh Thức Năng Lực Vô Hạn - Anthony Robbins - Chương 17

“Làm những gì bạn có thể, với bất cứ thứ gì bạn có, dù bạn ở bất cứ đâu”.

_ Theodore Roosevelt

Có những người (tôi và bạn cũng nằm trong số ấy) tinh thần phấn chấn hẳn lên mỗi khi thấy quốc kỳ của tổ quốc mình. Thật là phản ứng lạ lùng nếu ta phân tích lá quốc kỳ chi tiết. Suy cho cùng, quốc kỳ chỉ là một mảnh vải màu sắc sặc sỡ với một cách thiết kế mẫu nhất định. Tự thân nó chẳng có phép thần diệu gì. Nhưng tất nhiên, hiểu theo cách như vậy sẽ bỏ qua một tính chất rất cơ bản quyết định giá trị của lá cờ từng quốc gia. Phải, đó chỉ là một mảnh vải. Nhưng đồng thời nó tượng trưng cho mọi phẩm cách và tính chất của quốc gia đó. Thế nên khi một người nhìn quốc kỳ, anh ta cũng nhìn thấy một biểu tượng mạnh mẽ, sâu sắc về những gì thiêng liêng thuộc về quốc gia của anh ta.

Một lá quốc kỳ cũng như vô số thứ trong môi trường quanh ta, là một hình ảnh lưu trữ sâu đậm một loại kích thích cảm giác liên kết với một loạt những tâm trạng cụ thể. Một hình ảnh lưu trữ có thể liên quan tới một từ hoặc một cụm từ, một đồ vật hay một sự việc cảm động. Nó có thể là thứ ta nhìn thấy, nghe thấy, cảm thấy, nếm được hoặc ngửi được. Những ấn tượng sâu đậm được lưu giữ có quyền năng to lớn bởi chúng có thể lập tức dẫn ta vào những trạng thái xúc cảm mãnh liệt. Đó là những gì thực sự xảy ra khi ta ngắm quốc kỳ của quốc gia mình. Bạn ngay lập tức cảm nhận những cảm xúc mạnh mẽ tượng trưng cho cảm giác của bạn về tổ quốc mình, bởi những cảm xúc ấy liên kết hoặc gắn liền với loại màu sắc đặc biệt và thiết kế mẫu vẽ trên vải.

Việc lưu giữ một ấn tượng là cách khiến một trải nghiệm tồn tại mãi mãi. Ta có thể thay đổi hình ảnh tưởng tượng hoặc cơ chế sinh lý chỉ trong khoảnh khắc và tạo những thành quả mới. Những tiến trình thay đổi như vậy đòi hỏi bạn phải tập trung tư tưởng và ý thức việc mình làm. Tuy nhiên với tiến trình lưu giữ ấn tượng, bạn có thể tạo ra một cơ chế gợi nhớ luôn hiệu quả. Cơ chế này, một cách tự động, tạo nên một tâm trạng như mong muốn ở bất cứ hoàn cảnh nào, không cần bạn phải vắt óc suy nghĩ. Khi biết lưu giữ thành công một ấn tượng, bạn sẽ có nó mỗi khi cần. Việc lưu giữ ấn tượng là cách đảm bảo rằng ta luôn sử dụng những nguồn lực lớn lao nhất trong ta. Đó là cách chắc chắn ta luôn có được thứ ta muốn.

Con người thường xuyên lưu giữ ấn tượng. Thực tế không thể có chuyện ngược lại. Toàn bộ tiến trình lưu giữ ấn tượng là tiến trình liên hệ một cách đầy sáng tạo tới những suy nghĩ, ý tưởng, cảm giác, hoặc tâm trạng với một kích thích cụ thể. Bạn còn nhớ nghiên cứu của tiến sĩ Ivan Pavlov?

Nhà bác học Pavlov làm thí nghiệm với những con chó đói. Ông đặt đĩa thịt tại nơi chúng có thể ngửi thấy mùi thịt nhìn thấy thịt nhưng không thể ăn được đĩa thịt ấy. Thịt trở thành một kích thích mạnh mẽ đối với cảm giác đói của đám chó thí nghiệm. Trong chốc lát, chúng tiết rất nhiều nước bọt. Khi đàn chó thí nghiệm đã tiết thật nhiều nước bọt, tiến sĩ Pavlov rung chuông dai dẳng với một cường độ nhất định, về sau ông không cần đến thịt. Chỉ việc rung chuông và chó tiết nước bọt như thể để thịt ngay trước mặt chúng. Ông đã tạo ra mối liên hệ của hệ thần kinh giữa tiếng chuông ngân và trạng thái đói hoặc tiết nước bọt của bầy chó. Từ đó trở đi, ông chỉ việc rung chuông và chó thực sự trong trạng thái đói cồn cào.

Chuyện xảy ra ở người không khác là mấy. Ta sống trong thế giới có cơ chế kích thích và đáp ứng. Nhiều hành vi của con người chính là những đáp ứng được tiềm thức lên chương trình từ trước. Ví dụ, những người trong trạng thái căng thẳng thường lập tức hút thuốc, uống rượu hoặc sử dụng ma túy. Họ không chủ động làm như vậy. Phản ứng ấy giống phản ứng trong thí nghiệm trên. Thực ra, nhiều người cũng muốn thay đổi hành vi. Họ cảm giác hành vi ấy hoàn toàn tự động tính và không thể kiểm soát nổi. Chìa khóa là hãy có ý thức về bất cứ tiến trình nào mang lại những ấn tượng không hỗ trợ cho bạn. Bạn có thể loại bỏ chúng, thay thế chúng bằng những mối liên kết kích thích đáp ứng khác, lập tức đưa bạn vào trạng thái bạn muốn.

Ấn tượng lưu giữ hình thành như thế nào? Mỗi khi một người trong trạng thái căng thẳng, lúc trí tuệ và thể chất liên kết chặt chẽ, đồng thời có một kích thích nhất định không ngừng thúc đẩy trạng thái ấy lên đến đỉnh cao, kích thích và tâm trạng đồng thời được hệ thần kinh kết nối. Sau đó, bất cứ khi nào kích thích xuất hiện, tình trạng mang lại cảm xúc mãnh liệt cũng xuất hiện. Khi hát quốc ca, ta tạo những cảm xúc nhất định trong cơ thể, đồng thời ta nhìn lên quốc kỳ. Khi nói lời thề bổn phận công dân, ta cũng nhìn lên quốc kỳ. Chẳng bao lâu sau, chỉ cần nhìn quốc kỳ ta lập tức gợi lại những cảm xúc mãnh liệt như khi hát quốc ca và đọc lời thề bổn phận công dân.

Nhưng không phải mọi ấn tượng được lưu giữ đều cho ta những liên tưởng tích cực. Một vài ấn tượng lưu giữ mang lại cảm giác khó chịu hoặc tồi tệ hơn cảm giác đang có. Sau khi bị phạt nặng vì chạy xe quá tốc độ, bạn sẽ có cảm giác buồn bã mỗi khi đi ngang qua khoảng đường xe bạn từng bị chặn lại. Bạn cảm giác thế nào khi đèn giao thông chuyển sang màu đỏ? Lúc đó phải chăng bạn lập tức thay đổi tâm trạng? Một trong những thứ ảnh hưởng đến sức mạnh của một hình ảnh hay một ấn tượng được lưu giữ là cường độ của trạng thái lúc đầu. Đôi khi, con người có những trải nghiệm không vui tạo nên cảm xúc mãnh liệt (như cãi cọ với vợ hoặc với sếp). Từ đó trở đi, mỗi khi nhìn thấy mặt người ấy, chủ thể lập tức cảm giác tức tối. Và cũng từ đó trở đi, mối quan hệ hoặc công việc của họ mất đi niềm thích thú từng có trước đây.

Đa phần con người lưu giữ ấn tượng hoàn toàn bừa bãi. Ta tiếp thu ồ ạt những thông điệp từ ti vi, sóng truyền thanh, và từ cuộc sống hàng ngày.

Có thông điệp trở thành ấn tượng được lưu giữ. Số khác không được may mắn như vậy. Nhiều thông điệp được lưu giữ hoàn toàn được chọn lọc một cách ngẫu nhiên. Nếu đang có xúc cảm mạnh mẽ (dù xúc cảm đó là tích cực hay tiêu cực), bạn sẽ kết hợp tâm trạng đầy xúc cảm với một kích thích cụ thể. Kích thích ấy rất có khả năng trở thành ấn tượng được lưu giữ. Việc lặp đi lặp lại một kích thích là phương pháp lưu giữ ấn tượng hiệu quả. Nếu nghe một lời nói lặp đi lặp lại nhiều lần (như các điệp khúc quảng cáo), rất có thể nó sẽ được “cấy” vào hệ thần kinh của bạn. Tin tốt là bạn có thể học cách kiểm soát tiến trình lưu giữ ấn tượng để tạo những hình ảnh hoặc ấn tượng tích cực, và xóa bỏ những hình ảnh hoặc ấn tượng tiêu cực.

Chương nói về tái xác định lại khuôn khổ ghi nhận rằng những kích thích cùng loại có thể có ý nghĩa khác nhau dựa vào khuôn khổ ta định ra cho chúng. Việc tạo ra ấn tượng được lưu giữ được thực hiện theo cả hai loại tiến trình: tích cực và tiêu cực. Hítle kết hợp những cảm xúc tự hào, lạc quan, mãnh liệt với những biểu tượng của đảng Quốc xã. Hắn cũng kết hợp chúng với tâm trạng sợ hãi của những người chông lại hắn. Liệu biểu tượng chữ thập ngoặc có mang cùng ý nghĩa với một thành viên trong cộng đồng Do thái như ý nghĩa dành cho đám quân xung kích thời Đức quốc xã hay không? Rõ ràng là không. Nhưng cộng đồng Do thái nhìn nhận trải nghiệm của họ trong quá khứ như một ấn tượng tích cực và mạnh mẽ được lưu giữ, giúp họ xây dựng nên một quốc gia và bảo vệ quốc gia đó dưới những áp lực tưởng như không thể chịu nổi. Cụm từ “không bao giờ còn lặp lại nữa” được nhiều người Do thái sử dụng, đưa họ vào trạng thái tận nhân lực để làm bất cứ điều gì có thể nhằm bảo vệ quyền độc lập và tự quyết của dân tộc mình.

NHỮNG YẾU TỐ QUAN TRỌNG CHO TIẾN TRÌNH LƯU GIỮ ẤN TƯỢNG

• Cường độ và sự tập trung của chủ thể trong tâm trạng tích cực.
• Đúng lúc (đỉnh điểm của trải nghiệm). Tính độc đáo của kích thích.
• Lặp lại kích thích nhiều lần.

Khi tin mình có một hình ảnh lưu giữ, bạn cần kiểm nghiệm lại. Trước tiên đặt chủ thể vào tâm trạng mới hoặc một tâm trạng thanh thản. Cách dễ nhất để làm như vậy là yêu cầu chủ thể thay đổi biểu hiện của cơ chế sinh lý học hoặc nghĩ về một việc hoàn toàn khác với suy nghĩ trước đó. Kế đến, kiểm nghiệm ấn tượng được lưu giữ. Chỉ cần đưa ra kích thích phù hợp và quan sát. Phải chăng cơ chế sinh lý học của chủ thể cũng giống như cơ chế này khi chủ thể trong tâm trạng như mong muốn? Nếu đúng, tiến trình hình thành hình ảnh lưu giữ của bạn đã hiệu quả. Nếu không, bạn đã bỏ qua một trong bốn bước cơ bản nhằm áp dụng tiến trình lưu giữ ký ức thành công:

1. Để lưu giữ hiệu quả, khi đưa ra kích thích, nhất định bạn phải khiến chủ thể trở về trạng thái nhất quán, tập trung hoàn toàn. Toàn hộ cơ thể hoàn toàn tham gia vào tiến trình. Tôi gọi đó là tâm trạng tập trung cao độ. Chủ thể càng tập trung, càng dễ có hình lưu giữ và hình ảnh lưu giữ càng tồn tại lâu hơn. Nếu bạn tạo hình ảnh lưu giữ cho ai đó trong lúc một phần tâm trí người đấy đang nghĩ về một chuyện khác, như vậy kích thích sẽ kết hợp với rất nhiều tín hiệu khác nhau và do thế, kích thích không còn mạnh mẽ nữa.

2. Bạn nhất định phải tạo kích thích tại đỉnh điểm của trải nghiệm. Nếu thực hiện tiến trình lưu giữ quá sớm hoặc quá trễ, bạn sẽ không nắm bắt được khoảnh khắc chủ thể tập trung hoàn toàn và cao độ. Bạn có thể nhận biết đỉnh điểm của trải nghiệm bằng cách quan sát chủ thể dần bước vào tâm trạng như mong muốn và ghi nhận khi nào tâm trạng đó nhạt dần đi bằng cách nhìn những biểu hiện bên ngoài. Hoặc cũng có thể yêu cầu chủ thể giúp đỡ bằng cách yêu cầu chủ thể báo cho bạn biết khi nào mình sắp đến được trạng thái hoàn toàn tập trung, và sử dụng thông tin đó để xác định khoảnh khắc quan trọng có thể đưa ra kích thích độc đáo của mình.

3. Bạn nên chọn một kích thích độc đáo. Điều quan trọng là tiến trình lưu giữ trải nghiệm đưa ra một tín hiệu rõ ràng, không thể nhầm lẫn tới não bộ. Những hình ảnh lưu giữ hiệu quả nhất kết hợp với nhiều giác quan (thị giác, thính giác, xúc giác và v.v.) tại cùng một thời điểm để hình thành một kích thích độc đáo, khiến não bộ dễ dàng liên hệ với một ý nghĩa nhất định. Thế nên, việc tạo tiến trình lưu giữ với một cái chạm tay và một giọng nói nhất định sẽ hiệu quả hơn việc tạo tiến trình lưu giữ với chỉ một cái chạm tay.

4. Để tiến trình diễn ra suôn sẻ, hạn nhất định phải lặp đi lặp lại kích thích một cách chính xác. Nếu đưa chủ thể vào một tâm trạng nhất định và chạm vào vai người ấy tại một điểm được ghi nhận với một lực ép cụ thể, sau này bạn sẽ không tái kích hoạt lại hình ảnh lưu giữ trước đây nếu như bạn chạm vào một vị trí khác hoặc với một lực ấn khác với lúc trước.

Nếu tiến trình thiết lập hình ảnh lưu giữ của bạn theo bốn nguyên tắc trên, tiến trình sẽ diễn ra hiệu quả. Một trong những điều tôi đã làm khi khuyến khích người tham gia hội thảo đi trên than hồng đó là: chỉ cho họ cách làm thế nào tạo ra ấn tượng lưu giữ có thể kích hoạt nguồn nghị lực và năng lượng tích cực nhất nơi họ. Tôi đặt họ vào tiến trình tạo điều kiện. Họ sẽ giơ nắm tay lên mỗi khi tập trung nguồn lực mạnh mẽ nhất của mình. Cuối buổi họ chỉ cần giơ nắm tay và lập tức thấy một nguồn nghị lực dâng trào mạnh mẽ trong cơ thể.

Bây giờ là lúc chúng ta cùng thực hành một bài tập lưu giữ trải nghiệm đơn giản. Đứng thẳng và nhớ lúc bạn hoàn toàn tự tin, khi bạn cho rằng mình đủ sức làm bất cứ việc gì. Đưa cơ thể vào tiến trình sinh lý học của bạn khi ở thời điểm ấy. Đứng như bạn đã đứng vào thời điểm hoàn toàn tự tin. Ớ đỉnh điểm của cảm xúc tự tin, hãy đưa nắm tay lên và nói “Tuyệt!” với sức mạnh và sự quả quyết, thở theo cách bạn cần thở khi ở trạng thái hoàn toàn tự tin. Một lần nữa lại đưa nắm tay lên và nói “Tuyệt!” với giọng tương tự. Bây giờ hãy sử dụng âm điệu của một người hoàn toàn tự tin và làm chủ bản thân. Đồng thời cũng đưa nắm tay lên và nói “Tuyệt!” như lúc trước.

Khi trong tâm trạng hoàn toàn tự tin, và đang ở đỉnh điểm của trải nghiệm ấy, hãy nắm tay khe khẽ rồi nói: “Tuyệt!” với một giọng quả quyết và sôi nổi. Ý thức về năng lực ở bên bạn bất cứ khi nào bạn cần. Ý thức về nguồn lực dồi dào, cả về mặt thể chất lẫn tinh thần, bạn đang có. Đồng thời cảm nhận một trạng thái hoàn toàn tập trung và căng đầy nhựa sống. Lặp đi lặp lại tiến trình ấy sáu hoặc bảy lần. Mỗi lần một cảm giác mạnh mẽ hơn, tạo mối liên hệ trong tâm não giữa tâm trạng này và hành động đưa nắm tay lên nói “Tuyệt!” Bây giờ là lúc thay đổi tâm trạng, thay đổi cơ chế sinh học. Hãy đưa nắm tay lên và nói “Tuyệt!” theo cách bạn đã làm khi bạn lưu giữ tâm trạng cho mình. Cảm nhận xúc cảm của mình. Làm như vậy vài lần trong những ngày kế tiếp. Đưa bản thân vào tâm trạng sôi nổi tự tin nhất bạn từng biết. Và đỉnh điểm tâm trạng đó, hãy đưa nắm tay lên theo cách độc đáo của riêng mình.

Chẳng bao lâu bạn sẽ thấy bằng việc đưa nắm tay lên, bạn đã đưa bản thân vào trạng thái mình muốn ngay lập tức. Trạng thái ấy có thể chưa đến sau một hai lần đầu. Nhưng sẽ không lâu đâu, bạn sẽ liên tục có được kết quả như mong muốn. Nếu trong trạng thái đủ tập trung và kích thích của bạn đủ độc đáo, bạn sẽ lưu giữ được một trải nghiệm tích cực với chỉ một hoặc hai lần lặp lại bài thực hành nói trên.

Khi lưu giữ trải nghiệm theo cách như vậy đã xong, hãy tận dụng thời cơ sắp tới, khi trong hoàn cảnh khó chịu. Lúc ấy chỉ cần đưa nắm tay lên và bạn đã hoàn toàn có được cảm giác năng động. Việc lưu giữ trải nghiệm có năng lực to lớn bởi vì nó định hướng cho hệ thần kinh của bạn chỉ trong khoảnh khắc. Lối suy nghĩ tích cực theo kiểu truyền thống đòi hỏi bạn phải dừng mọi công việc và chìm sâu vào dòng suy tưởng. Thậm chí để có một cơ chế sinh lý học tạo nguồn sinh lực cũng phải tốn thời gian và mất công chú ý. Tiến trình lưu giữ trải nghiệm có hiệu quả ngay tức khắc giúp bạn tập hợp mọi nguồn lực mạnh mẽ nhất của mình.

Một kiến thức nữa rất quan trọng: những hình ảnh trải nghiệm lưu giữ có thể chồng chéo lên nhau để đưa ra hiệu quả cao nhất. Hãy gộp chung những trải nghiệm giống nhau hoặc mang lại nguồn sinh lực như nhau để có được một trạng thái tổng hợp. Ví dụ, tôi có được tâm trạng tập trung và mạnh mẽ nhất bằng cách đưa cơ thể vào cơ chế hoạt động sinh lý và thái độ giống như một bậc thầy karate. Trong trạng thái ấy, tôi có thể vượt qua mọi thách thức ở bất cứ lĩnh vực nào. Khi có tâm trạng hăng hái nhất, ở đỉnh điểm của trải nghiệm ấy, tôi nắm chặt bàn tay theo một cách chỉ riêng mình mới có. Thế nên bây giờ khi tôi nắm tay theo cách tương tự, mọi xúc cảm mãnh liệt và tiến trình sinh lý học mang lại cảm giác tích cực đều đồng thời được kích hoạt trong hệ thần kinh của tôi. Đó là cảm xúc tuyệt vời hơn bất cứ cảm xúc nào ta hy vọng từ những chất kích thích tiên tiến nhất. Tôi đã từng nhảy dù ở Hawaii, ngủ trong những kim tự tháp vĩ đại, bơi cùng đàn cá heo và đi trên than hồng. Tôi phá vỡ mọi giới hạn tự đặt ra cho chính mình và có thể tham gia vào một cuộc thi đấu thể thao, v.v. Càng thường xuyên gợi lại trạng thái đó cho mình và càng gắn những trải nghiệm tích cực mới mẻ sôi động vào tâm trạng đó, tôi càng có được một trạng thái được lưu giữ bền vững và tồn tại lâu dài. Đó là một bằng chứng về sự tồn tại của vòng tuần hoàn thành đạt. Thành công này là tiền đề cho thành công khác. Năng lực và tâm trạng sôi nổi là tiền đề cho nguồn năng lực và tâm trạng sôi nổi khác sẽ đến trong tương lai.

Tiến trình lưu giữ trải nghiệm đặc biệt thành công trong quá trình vượt qua nỗi sợ hãi và sửa đổi hành vi. Sau đây là một ví dụ. Trong hội thảo, tôi yêu cầu một người (có thể là nam giới hoặc phụ nữ) từng gặp khó khăn khi phải đối mặt với những người khác giới. Tôi yêu cầu người ấy lên trước bục phát biểu. Gần đây, nhân vật được mời là một chàng trai trẻ. Anh ta hơi rụt rè. Khi tôi hỏi anh cảm giác ra sao lúc nói chuyện với một phụ nữ lạ, hoặc mời một phụ nữ mới quen đi chơi, tôi lập tức thấy ngay phản ứng thể chất của anh. Anh co rúm người lại, mắt nhìn xuống, giọng run run. Anh nói: “Tôi thực sự thấy không thoải mái”. Dù anh không nói tôi cũng đoán được cảm xúc của anh. Biểu hiện của quá trình sinh lý học của anh đã nói cho tôi biết điều tôi cần biết. Tôi phá vỡ tâm trạng sợ hãi ấy bằng cách yêu cầu anh nhớ lại khoảng thời gian anh cảm giác thật tự tin, hãnh diện và an tâm. Lúc anh biết mình sẽ thành công trong công việc. Anh gật đầu. Tôi hướng dẫn anh có được tâm trạng tự tin như vậy. Tôi yêu cầu anh đứng như lúc mình tự tin. Thở và cảm nhận đúng như khi hoàn toàn quyết đoán. Tôi yêu cầu anh nhớ những gì người khác nói với anh vào một thời điểm anh cảm giác quả quyết và hãnh diện, yêu cầu anh nhớ những điều anh tự nhủ như trong tâm trạng ấy. Khi đã tới đỉnh điểm của trải nghiệm quyết đoán, tôi chạm vào vai anh. Kế đến, tôi đưa anh trở về với trải nghiệm ấy thêm vài lần nữa. Lần nào tôi cũng nhất định phải làm cho anh có cảm giác thoải mái và nghe lại những câu chữ ở thời điểm tự tin. Và cứ tới đỉnh điểm của trải nghiệm, tôi lại chạm vào vai anh theo đúng phương pháp lưu giữ trải nghiệm đã trình bày ở trên. Hãy nhớ, việc lưu giữ trải nghiệm có thành công hay không tùy thuộc vào việc lặp đi lặp lại một cách chính xác. Thế nên tôi rất cẩn trọng, chạm vào vai anh theo một cách nhất quán. Cũng như mọi lần, tôi đưa nhân vật của buổi hội thảo về đúng tâm trạng tự tin.

Đến lúc này, tôi đã nhận được những phản hồi khá rõ nét với hình ảnh được lưu trữ. Nhưng tôi cần kiểm nghiệm. Tôi phá vỡ tâm trạng hiện có. Yêu cầu anh một lần nữa nghĩ về phái đẹp. Ngay lập tức anh trở về với những biểu hiện hình thể cho thấy anh vô cùng chán nản. Hai vai anh buông thõng. Hơi thở ngắt quãng. Khi chạm vào vai anh đúng tại chỗ tôi đã chạm vào trước đây trong tiến trình lưu giữ, cơ thể anh lập tức quay trở lại với trạng thái năng động. Quan sát tiến trình trải nghiệm này, ta sẽ thấy thật kỳ diệu làm sao khi tâm trạng con người thay đổi rất nhanh, từ tuyệt vọng hoặc sợ hãi sang trạng thái tự tin, quả quyết.

Từ nay trở đi, khi cần, bất cứ ai có thể chạm vào (hoặc bất cứ hành động nào gợi lên hình ảnh lưu trữ) cũng sẽ đồng thời kích hoạt tâm trạng anh mong muốn. Nhưng chúng ta nên tiến thêm một bước nữa. Ta có thể chuyển tâm trạng tích cực này thành một kích thích hiệu quả để tạo cảm xúc chán nản. Và rồi cũng chính những kích thích đó lại tạo ra cảm xúc năng động hoạt bát. Đây là cách làm. Tôi yêu cầu chàng trai chọn cô gái xinh đẹp từ hàng ghế khán giả. Một người chắc bình thường anh không dám mơ sẽ đến gần. Anh ngần ngừ một lát cho tới khi tôi chạm vào vai anh. Đúng lúc ấy, tư thế của anh thay đổi hoàn toàn và anh dang tay mời cô gái xinh đẹp ấy. Tôi yêu cầu cô đến trước lớp học. Kế đến, tôi nói với cô rằng chàng trai này sắp mời cô đi chơi. Và cô nhớ hãy cự tuyệt anh ta thật mãnh liệt.

Tôi chạm vào vai chàng trai. Anh lập tức bước vào tâm trạng hoạt bát. Mắt nhìn thẳng, hơi thở sâu, hai vai hơi ngả ra sau. Anh bước về phía cô và bảo: “Xin chào. Hân hạnh được biết cô”.

Cô gái cứng cỏi đáp lại: “Để tôi yên”. Vậy mà anh chàng không hề lúng túng. Lúc trước, thậm chí chỉ cần thấy một cô gái đi ngang qua cũng khiến anh mất bình tĩnh rồi. Giờ chàng trai mỉm cười. Tôi tiếp tục chạm vào vai anh và anh tiếp tục thuyết phục cô. Cô gái càng buông lời xúc phạm bao nhiêu anh chàng càng giữ được tâm trạng mạnh mẽ bấy nhiêu. Anh vẫn cảm giác tự tin và hoạt bát thậm chí khi tôi buông tay khỏi vai anh. Tôi đã tạo ra một mối liên kết trong hệ thần kinh. Bây giờ nó khiến anh hoạt bát hơn mỗi khi thấy các cô gái đẹp hoặc khi anh phải đối mặt với sự cự tuyệt. Trong trường hợp này, cuối cùng cô gái bảo: “Sao anh không để tôi yên?”. Anh chàng trả lời bằng giọng trầm âm vang: “Vậy cô chưa bao giờ biết sức mạnh của một người quyết đoán sao”. Mọi người chứng kiến cười ồ lên.

Bây giờ, tự anh có thể tạo tâm trạng tự tin cho mình. Kích thích đưa anh về tâm trạng đó lại là một cô gái đẹp hoặc sự cự tuyệt của cô ta; cũng thứ kích thích này trước đây khiến anh vô cùng sợ hãi.

Tóm lại, tôi đã giúp anh lưu giữ một trải nghiệm và chuyển đổi trải nghiệm ấy bằng cách giữ anh trong tâm trạng tự tin. Trong lúc cô gái cự tuyệt anh, não bộ của anh bắt đầu liên hệ sự cự tuyệt của cô gái với tâm trạng tự tin bình tĩnh của mình. Cô gái càng cự tuyệt bao nhiêu, anh càng tự tin, bình thản, thoải mái bấy nhiêu. Đây thực sự là trải nghiệm đáng chú ý. Nó cho ta thấy sự chuyển đổi tâm trạng chỉ trong khoảnh khắc.

“Nếu chỉ làm những việc đã từng làm, những thành quả bạn đạt được chẳng có gì mới mẻ”.

_ Khuyết danh

Điều quan trọng là nhận biết lưu giữ trải nghiệm bởi nó luôn tồn tại quanh ta. Nếu biết tiến trình đó đang diễn tiến, bạn có thể đối mặt và thay đổi nó. Nếu không nhận biết tiến trình này, bạn sẽ thấy nhiều tâm trạng đến với mình rồi tự động kết thúc lúc nào không hay, mà không hề biết từ đâu ta có tâm trạng ấy. Sau đây là một ví dụ khá điển hình. Ví dụ, trong một gia đình có tang, người chồng của bà vợ quá cố vô cùng đau buồn. Trong đám tang, nhiều người đến bên ông, thông cảm và an ủi ông bằng cách chạm vào cách tay bên trái ở vị trí gần vai, sau đó nói lời chia buồn. Nếu nhiều người chạm vào tay ông theo cùng một cách, ông sẽ giữ mãi tâm trạng buồn bã mỗi khi có ai chạm vào tay mình như vậy. Kiểu chạm tay vào đúng một nơi và xảy ra rất nhiều lần sẽ lưu giữ trong ông trạng thái buồn bã. Vài tháng sau, khi có người chạm vào tay ông với cùng cường độ nhưng trong một bối cảnh hoàn toàn khác, nó cũng sẽ khơi lên cảm xúc buồn bã y như khi vợ ông mất. Lúc đó ông sẽ không biết tại sao mình lại có cảm xúc như vậy.

Bạn có khi nào như vậy chưa? Có khi nào bạn đột nhiên buồn rũ người mà không biết lý do? Thực ra có lý do cả. Có thể bạn không nhận ra một bản nhạc đang phát ra âm thanh nhẹ nhàng quanh bạn. Một bản nhạc bạn đã từng liên kết nó với một người bạn rất yêu thương nhưng giờ đây không còn ở bên bạn nữa. Hoặc có thể kích thích là một ánh mắt ai đó gửi trao cho bạn. Hãy nhớ những trải nghiệm được lưu giữ tác động hiệu quả không cần tới sự nhận biết có ý thức của chúng ta.

Sau đây là một vài phương pháp xóa đi những hình ảnh lưu giữ của ký ức tiêu cực. Một trong những phương pháp ấy là hình thành trải nghiệm ngược lại đồng thời với trải nghiệm tiêu cực. Ví dụ cảm xúc buồn bã được khơi lên khi ở đám tang. Cũng vẫn nói về người đàn ông nói trên. Nếu như trải nghiệm buồn ấy được kích hoạt khi chạm vào tay trái, cách để xóa bỏ nó là lưu giữ trải nghiệm tích cực (một trải nghiệm mang đến tâm trạng tràn đầy sức sống và vô cùng mạnh mẽ) cũng ở địa điểm ấy nhưng bên tay phải. Nếu cùng lúc ta gợi lên cả hai trải nghiệm lưu giữ ấy, ta sẽ thấy một điều rất thú vị xảy ra. Não bộ liên hệ với cả hai thông qua hệ thần kinh. Như vậy, mỗi khi cả hai tâm trạng được khơi dậy, não bộ sẽ chọn một trong hai cách phản hồi lại kích thích. Thông thường não bộ sẽ chọn phản hồi tích cực. Sau đó não bộ sẽ đưa bạn vào tâm trạng tích cực hoặc chí ít cũng ở tâm trạng dung hòa (cả hai trường hợp ấy đều xóa bỏ tâm trạng tiêu cực).

Tiến trình lưu giữ trải nghiệm rất quan trọng nếu bạn muốn phát triển mối quan hệ tình cảm lâu dài. Ví dụ, vợ tôi cùng tôi đi du lịch nhiều nơi. Chúng tôi cùng chia sẻ những ý tưởng về việc lưu giữ trải nghiệm với rất nhiều người trên khắp nước Mỹ. Chúng tôi thường xuyên có được tâm trạng tích cực, quyết đoán. Hai vợ chồng tôi cũng thường xuyên quan sát nhau và chạm tay vào nhau khi một trong hai ở đỉnh điểm của trải nghiệm. Kết quả là, quan hệ vợ chồng chúng tôi đầy ắp những hình ảnh lưu giữ tích cực. Mỗi khi chúng tôi nhìn nhau, bao nhiêu khoảnh khắc hạnh phúc, yêu thương tràn đầy sinh lực lại hiện về. Ngược lại, khi môi quan hệ tình cảm xấu đi đến độ cả hai không thể chịu nổi nhau, những hình ảnh lưu giữ tiêu cực sẽ là cái cớ để họ ghét nhau hơn. Trong quan hệ, luôn có một giai đoạn xảy ra chuyện cả hai có những kỷ niệm tiêu cực nhiều hơn tích cực, và họ kết hợp những kết quả tiêu cực ấy với sự hiện diện của người kia. Nếu liên tục chạm mặt nhau trong những tâm trạng tiêu cực, cảm xúc sẽ được kết hợp với sự có mặt của đối tượng. Đôi khi chỉ cần nhìn nhau thôi cũng đủ khiến họ muốn bỏ đi rồi. Cảm giác như vậy đặc biệt thường hay xuất hiện nếu như cặp tình nhân ấy rất hay cãi cọ. Trong tâm trạng bực bội, mỗi người lại buông những lời xúc phạm đầy chủ ý, hoặc những lời nói khiến đối phương tức giận, hãy nhớ sử dụng phương pháp gián đoạn khuôn mẫu hành vi! Những tâm trạng xúc cảm mãnh liệt như vậy đều được liên kết với đường nét khuôn mặt của đối tượng. Chẳng bao lâu, cặp vợ chồng ấy sẽ cùng “ông ăn chả bà ăn nem”. Họ đều muốn tìm một người mới, một người chỉ mang đến những trải nghiệm tích cực để họ luôn nhớ về mà thôi.

Chúng tôi phá vỡ hình ảnh lưu giữ. Chúng tôi bắt đầu thực hiện những hoạt động mang đến cho mình cảm xúc phấn khởi và tích cực. Cứ như vậy, hai vợ chồng tôi xóa đi những hồi ức tiêu cực và gợi lên những cảm xúc tích cực ở nhau. Chỉ sau 10 phút, cả hai đã trong tâm trạng vui vẻ mỗi khi nhìn nhau.

Virginia Satir, là một trong những nhà tư vấn hôn nhân và gia đình nổi tiếng trên thế giới. Bà thường xuyên sử dụng phương pháp lưu giữ trải nghiệm. Thành quả của bà thật tuyệt vời. Thay vì mặc cho các cặp vợ chồng hét vào mặt nhau, Virginia Satir yêu cầu các thân chủ nhìn nhau như thể họ mới nói lời yêu thương đầu tiên. Bà yêu cầu hai vợ chồng nói với nhau những lời họ từng nói khi lần đầu có được cảm giác mãnh liệt về nhau. Virginia Satir tiếp tục tiến trình chữa trị tâm lý bằng cách chồng chất những trải nghiệm tích cực lưu giữ để bây giờ mỗi khi nhìn mặt nhau, hai vợ chồng lại thấy yêu nhau hơn bao giờ hết. Từ tâm trạng đó, họ sẽ cùng giải quyết rắc rối thông qua trao đổi rõ ràng rành mạch mà không cần phải xúc phạm hoặc gây tổn hại đến cảm xúc của nhau. Các cặp vợ chồng lại đối xử với nhau với sự quan tâm tràn đầy và tình cảm nồng nàn. Từ đó họ gầy dựng một khuôn mẫu mới, một cách mới để cùng giải quyết rắc rối trong tương lai.

Sau đây là công cụ hiệu quả để đối mặt với những trải nghiệm tiêu cực được lưu giữ. Trước nhất tạo một trải nghiệm mạnh mẽ và tích cực, mang lại cho bạn nguồn sinh lực dồi dào. Bắt đầu với trải nghiệm tích cực (không phải trải nghiệm tiêu cực) là cách tốt nhất. Thế nên, nếu trải nghiệm tiêu cực khó lòng loại bỏ, bạn có một công cụ tự giúp mình vượt ra ngoài tâm trạng khó chịu ấy một cách dễ dàng và nhanh chóng.

Hãy nhớ một trải nghiệm tích cực mang lại những tình cảm mạnh mẽ nhất bạn từng có. Đặt trải nghiệm ấy vào những cảm xúc đi kèm bên tay phải. Hình dung bạn làm thế và ghi nhớ cảm giác bạn có được nó trong lòng bàn tay phải của mình. Nhớ tới khoảng thời gian bạn hoàn toàn hãnh diện về điều mình làm. Đặt thêm một trải nghiêm tích cực trong lòng bàn tay phải, tiếp tục nghĩ về khoảng thời gian bạn có cảm giác mạnh mẽ, tích cực, được yêu thương và cũng đặt sang bàn tay phải. Hình dung cảm xúc của mình khi những trải nghiệm đó nằm gọn trong lòng bàn tay bạn. Hãy nhớ khoảng thời gian bạn cười vui. Lấy trải nghiệm đó và cũng đặt sang bàn tay phải. Đồng thời ghi nhận mọi cảm giác yêu thương, tràn đầy sức sống, tích cực và mạnh mẽ của mình. Bây giờ là lúc ghi nhận những cảm xúc mạnh mẽ đó cùng hòa nhập với nhau trong bàn tay sẽ tạo ra màu sắc gì. Nhớ ngay một màu sắc bất chợt hiện ra trong tâm trí. Ghi nhận hình dáng tưởng tượng của chúng ra sao. Nếu muốn cho chúng một âm thanh, âm thanh đó sẽ là gì? Nếu cho chúng một câu chúc, câu chúc đó là gì? Nếu những cảm giác đó cùng nói một câu mang lại cảm xúc mạnh mẽ, câu đó là gì? Tận hưởng mọi trải nghiệm và cảm xúc ấy sau đó nắm bàn tay phải và cứ giữ những cảm xúc lý tưởng trong đó.

Bây giờ, hãy mở lòng bàn tay trái và đặt vào đó một trải nghiệm buồn bã tiêu cực, gây tức giận, một thứ đã từng làm bạn khó chịu, hoặc một trải nghiệm khiến bạn lo sợ hoặc hãi hùng. Đặt trải nghiệm đó vào lòng tay trái. Lần này không cần cảm giác sự có mặt của nó trong bàn tay. Hãy chắc chắn bạn tách rời khỏi trải nghiệm đó. Cứ việc đặt nó lên tay trái là xong. Bây giờ là lúc bạn để ý tới những thể thức cảm nhận. Màu sắc bạn tạo cho trải nghiệm tiêu cực trong tay trái là gì? Nếu bạn không tưởng tượng được màu sắc hoặc không có được cảm xúc về nó, hãy làm như bạn nhìn thấy màu sắc của nó và cảm xúc được nó. Nếu nó có màu sắc, đó là màu gì? Vận dụng các hình thức cảm nhận trong tâm tưởng của bạn. Hình dáng nó là gì? Khối lượng nặng hay nhẹ? (Nó cố cấu trúc gì? Âm thanh phát ra như thế nào? Nếu nó có thể nói một câu với bạn, nó sẽ nói câu gì? Âm thanh của nó đâu? Kết cấu của nó đâu?).

Giờ bạn hãy làm một động tác có tên gọi: loại bỏ những ấn tượng lưu giữ. Bạn sẽ thích thú với tiến trình này theo bất cứ cách nào bạn cảm thấy là tự nhiên đối với mình. Một phương pháp hữu dụng là lấy màu sắc của cảm xúc tích cực ở bàn tay phải, hình dung nó là một chất lỏng, và đổ chất lỏng đó vào lòng tay trái với nhịp độ thật nhanh, tạo ra tiếng động khôi hài và tận hưởng tiến trình ấy. Hãy làm như vậy cho đến khi nào hình ảnh lưu giữ tiêu cực ở trong lòng bàn tay trái có được màu sắc của trải nghiệm tích cực trong lòng tay phải.

Kế đến, tưởng tượng âm thanh trong lòng tay trái và bỏ nó vào lòng tay phải. Bàn tay phải đón nhận âm thanh ấy. Bây giờ, hãy mang những cảm xúc bạn đang giữ trong lòng tay phải đổ vào lòng tay trái. Ghi nhận cảm xúc tưởng tượng trong lòng tay trái khi tình cảm tích cực có mặt ở đây.

Vỗ mạnh hai tay vào nhau, tiếp tục ép chặt hai lòng bàn tay vài giây cho tới khi bạn có được cảm giác cân bằng. Bây giờ màu sắc ở bên tay phải bạn và tay trái sẽ giống nhau. Các cảm xúc cũng giống nhau.

Khi trong tiến trình ấy, ghi nhận cảm xúc về trải nghiệm trong lòng tay trái. Rất có thể bạn đã giũ bỏ mọi cảm xúc và năng lực của trải nghiệm tiêu cực đã từng làm bạn khó chịu. Nếu kết quả không như vậy, thử lại bài thực hành này lần nữa. Làm bài thực hành này với những phương thức cảm nhận khác và hãy chủ động cảm nhận tiến trình. Sau một hoặc hai lần, hầu như ai cũng hoàn toàn phá hủy được tầm ảnh hưởng của một trải nghiệm trước đây đã từng là hình ảnh lưu giữ tiêu cực gây tác động mạnh mẽ đến họ. Khi thực hành xong, hoặc bạn cố cảm giác tích cực, hay chí ít cũng có cảm giác trung hòa về trải nghiệm khó chịu ấy.

Bạn cũng có thể thực hiện cùng một tiến trình như vậy nếu bạn tức tối về một ai và muốn thay đổi cảm xúc của mình về người ấy. Hãy hình dung khuôn mặt một người bạn thực sự yêu mến trong lòng tay phải. Khuôn mặt người bạn không thích nhiều lắm trong lòng bàn tay trái. Bắt đầu ngắm nhìn khuôn mặt người bạn không thích. Sau đó ngắm nhìn khuôn mặt người bạn mến. Cứ như vậy hết nhìn người này lại nhìn người kia. Làm thật nhanh, càng lúc càng nhanh hơn và chẳng bao lâu sau bạn sẽ không xác định được đâu là người mình thích đâu là người mình không thích. Úp hai bàn tay vào nhau, hít thở thật sâu, chờ trong giây lát. Bây giờ nghĩ về người bạn không thích. Cảm xúc bây giờ của bạn là ít nhất cũng thấy người đó bình thường. Nét đẹp của bài thực hành này là bạn có thể chỉ cần thực hiện trong vài phút và thay đổi cảm nhận về hầu như mọi thứ!

Suy nghĩ về điều tốt đẹp bạn có thể làm khi biết cách tạo hình ảnh lưu giữ tích cực cho những trải nghiệm tốt đẹp, không chỉ cho mình mà còn cho nhiều người khác. Giả sử khi nói chuyện với đồng sự, bạn có muốn họ có nguồn động lực và hình ảnh lạc quan trong tâm trí, bạn thực hiện tiến trình lưu giữ tâm trạng ấy chỉ cần một cái chạm tay, hoặc một câu nói, hoặc một giọng nói để rồi sau này bạn lại tiếp tục tạo ra tâm trạng ấy trong tương lai? Rất nhanh chóng, nhờ tiến trình lưu giữ những tâm trạng tích cực trong tâm trí vài lần, bạn có thể đoán loại hình thức hoặc động lực lớn vào bất cứ lúc nào. Công việc đồng sự bạn làm sẽ đáng công hơn. Công ty có nhiều lợi thế hơn. Và ai cũng sẽ vui vẻ hơn trước đây. Nghĩ về quyền năng bạn có trong cuộc sống của mình nếu bạn có thể loại bỏ những kỷ niệm thường làm bạn khó chịu, và đem lại tâm trạng thoải mái hoặc năng động. Giờ bạn đã có năng lực làm việc ấy.

Sau đây là tâm sự cuối cùng của tôi với bạn đọc, không phải chỉ với chương này, mà còn về mọi phương pháp bạn đã từng biết từ đầu cuốn sách tới giờ. Nếu thực hành lão luyện những phương pháp này, bạn sẽ có nguồn trợ lực to lớn kỳ diệu và cảm giác muốn gắn bó với mọi ngươi xung quanh. Như một viên sỏi nhỏ ném xuống mặt hồ phẳng lặng tạo những làn sóng lan rộng, thành công với bất kì kỹ năng nào cũng sẽ tạo đà cho những thành công tiếp theo. Có lẽ bạn đã có được ý thức rõ ràng và mạnh mẽ về quyền năng của những phương pháp ấy. Tôi hy vọng rằng bạn sẽ sử dụng chúng, không phải chỉ riêng ngày hôm nay mà còn cho cuộc sống của mình mãi về sau. Giống trải nghiệm được lưu giữ tạo nên, thế đứng của một võ sư karate cũng đã từng mang đến cho tôi nguồn nghị lực lớn lao, bạn cũng sẽ tạo cho mình một nguồn năng lực cá nhân với từng kỹ năng bạn đã học hỏi, thấu hiểu, và áp dụng.