Thiên Tài Bên Trái, Kẻ Điên Bên Phải - Cao Minh - Ai là ai

Anh ta thò đầu (không phải miêu tả, là sự thật) nhìn tôi một lúc lâu rồi hỏi: “Anh… là ai?”

Tôi nói tên họ và thân phận của mình.

Anh: “Anh chắc chắn chứ?”

Tôi: “Ờ… tôi chắc chắn”

Anh ta lại thò đầu ra nhìn tôi một lúc: “Làm sao anh có thể xác định được anh là anh?”

Tôi vừa định mở miệng thì đột nhiên ý thức được tự thân vấn đề này có lẽ chính là vấn đề hiện tại của anh ta, nên tôi bỏ qua việc giải thích mà hỏi ngược lại: “Lẽ nào anh không phải là anh sao?”

Anh ta nuốt nước bọt: “Nghiêm túc mà nói, tôi không xác định được tôi là ai?

Tôi: “Vì sao?”

Anh: “Bởi vì… trao đổi chất.”

Tôi: “Trao đổi chất? Nghĩa là sao? Tôi chưa hiểu”

Anh ta cúi đầu gảy móng tay, hình như đang do dự có nên nói hay không.

Tôi nhẫn nại chờ đợi.

Anh ta ngẩng đầu lên rồi lại lén lén lút lút nhìn tôi một lúc: “Tế bào cũ chết đi, tế bào mới sẽ thay thế chúng.”

Tôi cố gắng hết sức để không tỏ thái độ nghi hoặc: “Cho nên?”

Anh ta có vẻ không kiên nhẫn được nữa: “Không phải quá rõ ràng rồi sao, tế bào đều thay rồi, chúng ta không còn là chúng ta như trước nữa”

Tôi: “Ồ, tôi biết rồi! Hình như tôi cũng từng nghe đâu đó, cứ bảy năm tế bào toàn thân đều sẽ thay hết…”

Anh: “Đó là nói bậy bạ, tế bào toàn thân cần mười mấy hai mươi năm mới có thể thay thế hoàn toàn một lần.”

Tôi: “Nhưng thay thế rồi vẫn là tế bào của chúng ta mà”

Anh: “Anh đúng là cố chấp, gì mà tế bào của chúng ta chứ, thay thế hết rồi tức là thay thế hết rồi.”

Tôi: “Nhưng đó không phải các tế bào cũ phân tách ra sao?”

Anh: “Con của anh cũng là anh sao?”

Tôi: “Ừm… tất nhiên không phải, nhưng nó thuộc về vấn đề nhận thức …”

Anh ta cười lạnh: “Nhận thức? Anh nghĩ nhận thức đáng tin à? Tế bào trong cơ thể chúng ta mười mấy hai mươi năm cơ bản sẽ bị thay thế hoàn toàn, lúc đó anh gần như đã là một anh hoàn toàn mới, có thể nói là thay đổi cả con người, điều duy nhất không thay thế chính là các tế bào thần kinh, chính là chúng, chứa đựng ý thức của anh. Nhưng anh tưởng tượng mà xem, tất cả tế bào đều thay mới, có những tế bào đã thay đến mấy lần, mà thứ giúp anh cảm thụ và tri nhận không phải chính là các tế bào mới này sao? Tế bào thần kinh của anh sẽ không chịu ảnh hưởng của sự trao đổi chất sao? Vẫn duy trì nhận thức trước đây sao? Không thể nào! Môi trường sống thay đổi còn khiến chúng ta thay đổi ít nhiều, huống chi đây là sự thay thế tế bào của cả cơ thể! Anh tưởng anh vẫn là anh, kỳ thực anh đã không còn là anh nữa rồi! Tỉnh lại đi, chẳng qua anh chỉ tự cho rằng mình vẫn là mình thôi.”

Tôi sững người, anh ta nói cũng rất có lý, chỉ là hình như có chút gì đó không bình thường.

Tôi: “Ừm… anh nói không sai… có điều… ý thức bản thân của chúng ta… tôi cho rằng do ký ức xâu chuỗi mà thành… vì vậy… ừm… vì vậy…”

“Ký ức không đáng tin” Anh ta xua xua tay, mất kiên nhẫn cắt ngang câu nói lắp ba lắp bắp của tôi, “Ký ức là gì? Là một chuỗi liên tiếp những hình ảnh mô phỏng những chuyện chúng ta từng trải qua. Chúng móc nối với nhau hình thành ký ức, nhưng ký ức sẽ có chút bóp méo bởi chúng ta, theo thời gian, sự xoay chuyển, bóp méo càng ngày càng lớn, vì vậy ký ức cũng bị giới hạn bởi hoàn cảnh. Ví dụ hổi nhỏ anh đi qua một cái sân, anh thấy trong cái sân đó có rất nhiều vật thể cao lớn, nhưng sau khi trưởng thành quay lại, anh sẽ phát hiện các vật thể trong cái sân hoá ra không cao lớn như trong tưởng tượng, vì sao?”

Tôi: “Ừm… Vì tôi cao lên”

Anh ta bật tay một cái rất kêu: “Đúng, nhưng nếu anh không quay lại cái sân đó, ký ức sẽ không được cập nhật, ấn tượng trong ký ức của anh vẫn cho rằng nơi đó tất cả đều rất cao lớn, đúng không? Ký ức đáng tin cậy không? Ý thức dựa trên ký ức, vậy ý thức đáng tin cậy không?”

Tôi: “Ừm… quả thực là…”

Anh: “Vì vậy cái ý thức mà anh nói thật ra không đáng tin, anh đã không còn là anh nữa rồi, anh chỉ đang sống trong ảo tưởng anh vẫn là anh mà thôi. Anh sống dựa vào hoàn cảnh, tên tuổi, người nhà, bạn bè, tất cả những điều anh quen thuộc, để cho rằng anh vẫn là anh. Nhưng nghĩ kỹ lại, anh sẽ hiểu thật ra anh đã không còn là anh nữa rồi. Con người là như vậy, dựa vào ký ức mà sống, nếu không tất cả sẽ tan rã sụp đổ”

“Nhưng…” Tôi nghĩ một lúc lâu, chợt nhận ra không biết nên phản bác luận điểm này thế nào.

Anh: “Ngoại trừ tế bào thần kinh, mọi tế bào khác trong cơ thể đều đã thay đổi, hơn nữa tế bào thần kinh còn phải dựa vào các tế bào mới khác để có được sự tri nhận, trong tình trạng đó mà anh vẫn còn nói về ý thức sao? Ý thức chỉ là cái cớ để chúng ta tự an ủi, ý thức là hư vô, thậm chí là một sự phản hồi nhàm chán. Chỉ đơn giản vậy thôi.”

Tôi: “Ừm… Vậy… nếu mình không phải là mình, thế mình là ai?”

Anh: “Tôi không biết, tôi cũng từng suy nghĩ cẩn thận về vấn đề này, ít nhiều cũng có đáp án”

Tôi: “Có thể nói cho tôi biết không?”

Anh ta tiếp tục cúi đầu gảy móng tay: “Tôi cảm thấy… là một thực thể hỗn loạn…”

Tôi: “Cái gì? Tôi chưa hiểu”

Anh: “Cơ thể chúng ta đã thay đổi, ý thức của chúng ta chỉ có thể dựa vào ký ức mà chống đỡ, nhưng bản thân ký ức lại chỉ có giá trị tồn tại thông qua hoàn cảnh và những người xung quanh, nếu không có những điều đó, ký ức và ý thức sản sinh nhờ ký ức sẽ không còn bất cứ ý nghĩa gì… Ý thức về bản chất dựa vào hoàn cảnh, dựa vào những người xung quanh, vì vậy thật ra anh không phải là anh, tôi cũng không phải là tôi, chúng ta mới là tôi, chúng ta mới là anh”

Tôi có chút hiểu ý của anh ta: “Khối cộng đồng sao? Nhưng vẫn có ý chí cá nhân tồn tại mà…”

Anh ta càng mất kiên nhẫn: “Không phải! Sao anh vẫn chưa hiểu à? Chúng ta chỉ giống như một loại tế bào thôi, tổng thể cấu thành nên chúng ta chẳng qua chỉ là một bộ phận của khối nào đó, thậm chí là tế bào của một cơ thể nào đó, vạn vật đều được hình thành như vậy?

Tôi: “Anh làm tôi nhớ đến một quan điểm triết học…”

Anh ta lại lần nữa xua tay một cách xem thường: “Triết học cũng chỉ là một hình thức tự an ủi bản thân, khiến chúng ta cảm thấy chúng ta đang suy nghĩ, thật ra triết học không phải điều gì cao siêu, chỉ là những tổng kết về một lĩnh vực thông qua kinh nghiệm nhận thức”

Tôi: “Tôi hiểu rồi, nhưng nếu đã biết đáp án, vì sao anh còn cảm thấy bất an? Nghe nói có lúc anh đập đầu vào tường?”

Anh ta dừng lại, ngơ ngẩn nhìn chằm chằm mặt đất.

Tôi: “Anh… vẫn ổn chứ? Lúc anh đập đầu vào tường có hét gì đó? Họ nói nghe không rõ”

Anh: “Không gì cả…”

Tôi: “Không muốn nói?”

Anh: “Nói ra anh sẽ cười”

Tôi: “Thường tôi sẽ không như vậy. Có điều nếu anh cảm thấy…”

Anh ta đột nhiên cắt lời tôi: “Tôi muốn biết ý nghĩa tồn tại của tôi rốt cuộc là gì?”

Tôi: “Ừm? Anh muốn đề cập đến… giá trị của bản thân? Hay sự sống nói chung?”

“Tôi không biết tôi là ai, tôi chỉ biết từ lâu tôi đã không còn là tôi nữa. Mỗi tế bào đều có ý nghĩa tồn tại của riêng nó, tế bào gan phụ trách phân giải, bài tiết, tế bào hồng cầu phụ trách vận chuyển khí oxy, tế bào bạch cầu đại thực bào phụ trách phòng ngừa, tế bào thần kinh phụ trách truyền đạt thông tin, mỗi sự tồn tại đều có ý nghĩa riêng. Nhưng tôi không biết tôi phụ trách cái gì, tôi không rõ tôi là gì” Vừa nói anh ta vừa từ từ ngồi xổm xuống mặt sàn, có người thành một khối, “Tôi được gọi là con người, nhưng chỉ như vậy thôi sao? Không còn gì nữa à? Tôi không hiểu, rốt cuộc tôi có tác dụng gì… giá trị tồn tại của tôi thì sao… tôi là ai… anh là ai… chúng ta là ai… họ là ai …”

Tôi biết anh ta sắp phát bệnh nên lặng lẽ đứng dậy rút ra ngoài.

Vài ngày sau tôi kể với một người bạn dạy triết học câu chuyện này, tôi hỏi anh ta nhìn nhận thế nào về vấn đề này.

Anh ta gãi đầu cả buổi nói với tôi, người đó đã nghĩ quá nhiều, còn nghĩ quá nghiêm túc nữa.

Tôi hỏi: “Vậy anh ta nói đúng không? Anh cảm thấy thế nào?”

Bạn tôi: “Đúng thì đúng… có điều… vấn đề này con người không thể hiểu rõ được.”

Tôi: “Nghĩa là sao?”

Bạn tôi: “Ví dụ… ừm… ý tôi là vấn đề này phải vượt ra ngoài tầm nhận thức mới có thể lý giải được”

Tôi: “Có ví dụ không?”

Bạn tôi: “Ví dụ… Nói thế này đi, ví dụ anh là sinh vật ba chiều, vậy anh chẳng những không thể lý giải sinh vật bốn chiều mà anh cũng không thể lý giải bản thân. Tức là anh có thể lý giải những thử thấp hơn, một chiều hay hai chiều gì đó, không vấn đề gì, anh đều hiểu được, nhưng khi đối diện với những sự việc cùng đẳng cấp, anh sẽ bị hạn chế bởi chính mình nên không cách nào nhìn thấu được. Bởi vì cái nhìn của anh tự nó đã mang theo đặc tính ba chiều. Tự thân cái nhìn nhận mang đặc tính ba chiều này không thể loại trừ được, vì vậy dù anh có nhìn thế nào cũng không nhìn được hoàn chỉnh, không cách nào nhìn thấu… Tôi nói vậy anh hiểu không?”

Tôi: “Nghe qua là hiểu. Gì mà ‘chỉ duyên thân tại thử sơn trung’ có ý nghĩa này đúng không? Trừ phi nhảy ra ngoài nhìn.”

Bạn tôi cười: “Được rồi, có thể hiểu là anh bệnh cũng không nhẹ… có điều ‘chỉ duyên thân tại thử sơn trung’ rất khó nhảy ra ngoài được, tôi nghĩ không thông, làm sao mới có thể từ bỏ thân phận bản thân và tất cả để nhìn thấy chính mình, cách nói “nhìn” này cũng không phù hợp lắm, có lẽ nên dựa theo một tầng cao hơn… Ừm? Đợi đã!”

Tôi nhìn anh ta đầy hoài nghi: “Sao vậy?”

Bạn tôi: “Tôi đột nhiên hiểu ra ‘vô’ trong tư tưởng đạo gia có hàm nghĩa gì rồi.”

Tôi: “Không phải chứ… Anh muốn lên tiên sao?”

Bạn tôi: “Đừng đùa nữa, tôi nói thật đấy”

Tôi: “Biết rồi, tôi hiểu rồi.”

Bạn tôi híp mắt lại suy nghĩ: “Tôi có thể gặp anh ta không?”

Tôi: “Ai?”

Bạn tôi: “Bệnh nhân đó.”

Tôi: “Không, ý tôi là anh ta là ai?

Bạn tôi sững người một lúc rồi cười: “Hiểu rồi, không cần nữa.”