Thiên Tài Bên Trái, Kẻ Điên Bên Phải - Cao Minh - Quân cờ

Tôi vô cùng thích những bệnh nhân nói nhiều, bởi đa phần họ sẽ nói tôi nghe rất nhiều chuyện thú vị.

Tôi không thích những bệnh nhân nói nhanh, nhiều lúc nghe không hiểu, không kịp phản ứng, lúc chỉnh lý bản ghi âm rất khổ sở.

Nhưng thường những bệnh nhân nói nhiều đều nói rất nhanh, điều này khiến tôi cảm thấy phiền muộn. Tôi thích những bệnh nhân nói nhiều nhưng thong thả. Thực tế kiểu bệnh nhân như vậy gần như không có.

Bệnh nhân trước mặt tôi đây cũng là kiểu nói rất nhiều, tốc độ nói rất nhanh.

Anh: “Tôi chẳng ý kiến gì với việc bản thân là bệnh nhân tâm thần cả”

Tôi: “Ừm, đúng là anh không nên có ý kiến, anh đã khoả thân chạy mười mấy vòng rồi.”

Anh: “Thật ra vấn đề không phải ở đó, vấn đề là tư duy của bệnh nhân tâm thần kỳ thực bị cực đoan hoá, ban đầu tôi vẫn chưa thể hoàn toàn xác nhận điều này, đến khi vào bệnh viện, gặp rất nhiều bệnh nhân, tôi mới biết suy nghĩ của mình không hề sai. Đây cũng là nguyên nhân khiến bệnh nhân tâm thần phải bị nhốt lại. Đúng rồi, anh có từng xem qua kiểu phim chiến tranh chính nghĩa và phi chính nghĩa chưa?”

Tôi: “Từng xem”

Anh: “Thật ra trong những bộ phim đó, đặc biệt là kiểu phim mà chính nghĩa và tà ác quyết đấu, kẻ xấu đều từ một khuôn mẫu.”

Tôi: “Thật sao?”

Anh: “Đương nhiên rồi, ngoại trừ vai phản diện từ nhỏ đã xấu tính trong mấy bộ phim rác, cái gì mà tuột quần người ta, lột áo người ta.

Tôi: “Anh đợi đã, kẻ xấu lúc nhỏ đều làm vậy sao?”

Anh: “Hả? Gì cơ?”

Tôi: “Anh vừa nói kẻ xấu trong các bộ phim rác từ nhỏ đều tuột quần người ta, lột áo người ta? Sao tôi lại cảm thấy giống diễn viên phim sex thế?”

Anh ta hồ nghi nhìn tôi: “Tôi đã nói vậy sao?”

Tôi kiên định gật đầu.

Anh ta xấu hổ gãi đầu: “Xem ra tôi lại phát bệnh rồi. Bác sĩ nói tôi có xu hướng tương đối kích động đối với hành vi lột quần áo, có thể vừa rồi tôi đã vô thức nhắc đến đó”

Tôi: …

Anh: “Tôi vừa rồi nói đến đâu rồi?”

Tôi: “Kẻ xấu, kẻ xấu trong các bộ phim rác”

Anh: “Ồ đúng, kẻ xấu trong các bộ phim rác đó đều hung ác từ nhỏ, chưa đến tuổi dậy thì đã giết người đốt nhà, điều này không phù hợp thực tế, vì vậy mới nói đó là những bộ phim rác. Trong hoàn cảnh bình thường kẻ xấu đều trải qua biến cố mới trở nên xấu xa, tiếp theo sẽ dần hình thành tính cách cực đoan, sau đó mới trở thành kẻ ác. Vì vậy chúng ta bỏ qua những bộ phim vớ vẩn đó đi, nói về những bộ phim bình thường thôi. Trong rất nhiều bộ phim, ban đầu kẻ ác không hề ác, chẳng qua bọn chúng chịu đả kích nào đó, tinh thần vốn đã không bình thường, về sau tính cách càng ngày càng quá khích, sau cùng vì đạt được mục đích mà không từ thủ đoạn, có ý đồ tiêu diệt tất cả chướng ngại vật ngăn cản trước mắt, cuối cùng trở thành một tên xấu xa cùng cực. Hoặc nhẹ nhất cũng có trở ngại về tâm lý”

Tôi: “Hình như vậy?

Anh: “Cho nên trước khi con người chịu sự đả kích, tính cách vẫn còn chưa tới mức cực đoan, chưa hoàn toàn trở nên xấu xa, tốt nhất nên bắt nhốt lại, cần nhập viện điều trị giống tôi”

Lời nói khiến tôi có chút khóc dở mếu dở, thái độ ủng hộ của anh ta, đặc biệt những lời này lại được phát ra từ miệng một bệnh nhân tâm thần. Đến vấn đề nhốt mình lại cũng nói chuyện một cách khách quan như thế, anh ta thật sự thiết diện vô tư.

Anh: “Tuy những tình huống như vậy trong phim đều rất hợp lý, nhưng vẫn luôn có một hai kẻ xấu thoát ra được, hoặc âm mưu hủy diệt toàn thế giới, hoặc bắt hết bạn gái của các anh hùng, nhưng không giết họ, cũng chẳng cởi quần áo của họ, chỉ đợi người tốt đến cứu. Những điều này chẳng có gì thú vị?

Tôi: “Ý anh là nếu anh làm kẻ xấu, anh sẽ cởi quần áo của các cô gái đó?”

Anh ta nghiêm túc nhìn tôi: “Anh đừng có dụ dỗ tôi phát bệnh, vừa rồi vì vấn đề này tôi đã đấu tranh mất một lúc.”

Tôi: “Xin lỗi.”

Anh: “Nhưng anh có chú ý không, thật ra kẻ xấu đều có thiên phủ. Lúc xem phim tôi còn nghĩ, kế hoạch thiên tài như vậy, tại sao người tốt lại không nghĩ ra? Sau đó tôi bắt đầu nghiên cứu người tốt.”

Tôi: “Có thành quả không?”

Anh: “Đương nhiên! Tôi phát hiện, đa phần người tốt đều có thái độ khoan dung, dù những kẻ xấu có xấu xa hơn nữa, rơi vào tay người tốt, cũng chỉ bị nghiêm túc phê bình một trận, cuối cùng giao cho cảnh sát… Ủm? Không đúng… Nói chung là cuối cùng sẽ giao cho Bộ Tư pháp. Điều này chứng tỏ người tốt biết kiềm chế chính mình. Kỳ thực người tốt chính là phiên bản của người bình thường”

Tôi: “Thú vị”

Anh: “Tôi cảm thấy nếu một kẻ xấu âm thầm làm việc xấu, không bắt bạn gái của người tốt, người tốt chưa chắc đã ra mặt, bởi điều đó đại diện cho giá trị quan của đại chúng. Thêm vào đó, kẻ xấu ngoài sự thông minh, những phương diện khác có thể rất ngốc, không biết nấu mì, cũng không biết quét nhà, vì vậy kẻ xấu chỉ còn cách cướp ngân hàng để kiếm tiền thôi, ai bảo ngân hàng nhiều tiền như vậy?”

Không biết vì sao tôi cảm thấy rất buồn cười, nhưng bắt buộc phải kìm nén lại, tôi đoán lúc đó biểu cảm của mình rất quái dị.

Anh ta hoàn toàn không hề phát giác ra cảm xúc của tôi: “Vấn đề đã xuất hiện, người tốt đại diện cho giá trị quan của xã hội, giá trị quan như thế nào? Trong hoàn cảnh tiêu chuẩn, đó chính là: Chăm chỉ làm việc, hoà nhập với xã hội, làm một thành viên, một cá thể cấu thành nên xã hội. Xây dựng sự nghiệp, hiếu kính bố mẹ, lấy vợ sinh con, sau cùng an hưởng tuổi già. Vì sao phải như vậy? Bởi xã hội cần những người như vậy, nếu không xã hội sẽ không tồn tại, sẽ biến thành xã hội đen! Tuy nhiên tôi rất muốn biết có phải tất cả mọi người đều an phận với tình trạng hiện tại không? Tôi cảm thấy là không, nhưng vì họ đều là những người không có bộ óc thông minh đặc biệt, nên đành sống như vậy trước đã. Vả lại, người như vậy Vốn chiếm phần lớn, từ trước tới nay, người không thông minh mới là những người thật sự tạo nên xã hội, những người cá biệt có chút thông minh nhưng không đủ xấu xa chỉ đành an phận với thực tại, bởi thành phần chủ đạo của xã hội hiện tại là người không thông minh. Anh là người thế nào cũng không được phép bộc lộ ra ngoài, phải kiềm chế bản thân và trung thực, nề nếp bước đi theo khuôn mẫu xã hội đã quy định. Anh muốn thoát ra? Không thể được, xung quanh anh đều là những đoàn thể do người không thông minh hợp thành, làm sao có thể để một người hơi có chút thông minh phát huy chứ? Thật ra đây mới là điểm cốt lõi.”

Tôi không cười nổi nữa, cảm thấy anh ta còn muốn nói đến những điều sâu xa hơn.

Anh: “Vấn đề chính là, một bộ phận người rất thông minh phát hiện ra vấn đề này, nhưng lại không có cách nào khác ngoại trừ làm người xấu, bởi phương thức đạt được nhanh nhất chính là cướp đoạt. Đọc nhiều về lịch sử thế giới anh sẽ hiểu, Âu Mỹ rất lớn mạnh, sự lớn mạnh này không phải do nền văn minh hay tôn giáo, mà nhờ cướp đoạt. Cách sống của họ thậm chí cũng vậy. Ví dụ khi họ chữa bệnh, chữa như thế nào? Virus cũng được, vi khuẩn cũng thế, họ sẽ tiêu diệt chủng từ trong cơ thể người bệnh, nếu không thể tiêu diệt và người bệnh chết đi, họ sẽ nói: Thần linh không buông tha cho hắn. Nếu nghiên cứu về Đông y, anh sẽ phát hiện Đông y chú trọng dưỡng sinh, bài trừ ổ bệnh ra ngoài, chứ không tiêu diệt ngay bên trong cơ thể.”

Tôi do dự một chút: “Thật sao?”

Anh: “Những điều tôi nói đều là sự thật, anh tự đọc lịch sử thế giới đi, không phải tôi nói linh tinh đâu, hơn nữa đoạn này tôi chỉ nói về cướp đoạt, không phải chủ đề ban đầu.”

Tôi: “Được rồi, anh nói tiếp đi.”

Anh: “Chúng ta vừa nói kẻ xấu cướp đoạt đúng không?” tôi: “Đúng”

Anh: “Kỳ thực kẻ xấu cướp đoạt cũng là bất đắc dĩ, bởi cơ cấu xã hội không công nhận. Vì sao không công nhận? Vì cơ cấu chủ chốt của xã hội là người bình thường. Vậy người bình thường là trạng thải như thế nào? Người bình thường là trạng thái viên nhộng”

Tôi: “Ừm? Trạng thái viên nhộng?”

Anh: “Đúng vậy, đều là trạng thái viên nhộng, mọi người chen chúc cùng một chỗ, trong một không gian bị bịt kín”

Tôi: “A… ý anh là sinh sống trong thành phố sao?”

Anh: “Không, tôi chỉ nói đến trạng thái. Mọi người đều là người bình thường, vì vậy sinh sống cùng nhau mới an toàn, hài lòng với hiện tại. Họ có một cuộc sống khuôn mẫu. Mọi người cùng ra ngoại ô chơi, mua sắm, kết hôn, sinh con, cùng đón năm mới, lễ tết, cùng bận tâm chuyện, giải trí. Tóm lại, làm gì cũng giống một tổ ong. Nếu có người không làm vậy, mọi người sẽ nói người đó kỳ quái, không hòa đồng, không làm việc mọi người đều làm”

Tôi: “Trên thực tế, nếu mọi người đều làm những việc đặc biệt, vậy thì việc đặc biệt sẽ không được coi là đặc biệt nữa, cũng trở thành trạng thái tổ ong rồi”

Anh: “Không, anh không hiểu, ý tôi nói không phải đi đâu hay làm gì cụ thể, mà là trạng thái tư duy”

Tôi: “Xin lỗi, tôi buộc phải cắt ngang lời anh một chút, chủ đề anh nói thật ra trong xã hội họC có nhắc đến đúng không? Kết cấu xã hội phụ thuộC vào sự tiếp diễn và ổn định, trong cùng quy tắc bình đẳng, vừa phải học cách tuân thủ quy tắc này, vừa phải chiến thắng chính quy tắc ấy, đây mới là tiêu chuẩn của những người giỏi giang, nếu không có sự kiểm soát, dựa theo cách nói của anh, người thông minh tùy tiện thay đổi, lật đổ quy tắc, khi đó chẳng phải xã hội sẽ trở thành chế độ quân phiệt sĩ tỘC phong kiến bị biến tướng sao?”

Anh: “Anh nói đều đúng, nhưng anh quá vội vàng. Những điều tôi đang định nói, anh đã nói hết rồi, điều này cũng không phù hợp yêu cầu phát triển tổng thể. Mục đích của chúng ta không phải chọn ra người thông minh để sống tiếp, mà là chọn ra một số lượng lớn để sống Sót. Mục đích chế tạo sản phẩm không phải tạo ra thành phẩm hoàn mỹ, mà là sản xuất hàng loạt sản phẩm có thể có một chút khuyết điểm nhỏ. Như vậy mới thúc đẩy quy mô hóa thị trường, đúng chứ?”

Nói thật lòng, tôi cảm thấy phương thức biểu đạt của anh ta thú vị hơn phương thức biểu đạt của tôi.

Anh: “Giống như anh nói, chiến thắng trong quy tắc mới là quan trọng, vì vậy trạng thái viên nhộng là cần thiết. Vỏ bên ngoài của viên nhộng là gì? Quy tắc. Bên trong thì sao? Là các loại hạt có thể. Muốn sắp xếp thế nào thì sắp xếp, như vậy mới có hiệu quả. Một hạt có thể có hiệu lực mạnh thật ra lại chẳng có tác dụng gì. Tôi nhắc lại một lần nữa, đây cũng chính là nguyên nhân một người có tư tưởng lúc nào cũng cực đoan như tôi phải bị nhốt lại, bởi tôi tồn tại, nhiễu loạn sự an toàn của xã hội, cho dù tôi rất thông minh”

Tôi vẫn không thể nhịn được cười.

Anh: “Anh cười gì chứ, tôi thật sự thông minh. Tôi là thành viên của Mensa[Cộng đồng gồm những người có IQ cao nhất và lâu đời nhất trên thế giới.]”

Tôi thật sự cười không nổi nữa: “Anh nói anh là thành viên của tổ chức Mensa?”

Anh: “Không tin anh đến nhà tôi hỏi anh trai tôi, lúc tôi du học ở Anh đã vượt qua cuộc khảo sát của họ một cách dễ dàng. Ở nhà có văn bản chứng minh và thẻ hội viên. Tôi nhập viện không được mang theo những thứ đó”

Tôi kinh ngạc đến mức không biết nên nói gì.

Anh: “Có điều, IQ cao không đại biểu cho thành công, có nhiều hội viên Mensa phải sống nhờ cứu tế, còn có người đang bị giam trong tù. Chúng ta nói tiếp nhé”

Tuy những điều anh ta nói còn phải chờ chứng thực, nhưng thật sự đã khiến tôi chấn động.

Anh: “Nói đến quy tắc rồi đúng không?”

Tôi: “Đúng”

Anh: “Anh có từng chơi cờ tướng chưa, hoặc bài poker? Điều thú vị của các trò chơi đó là quy tắc, các loại tổ hợp khác nhau, dựa theo tình huống khác nhau có thể có kết quả thiên biến vạn hoá, còn rất nhiều sự việc vi diệu mà không có cách nào miêu tả không. Cờ vua bắt nguồn từ Ấn Độ, tôi không có nhiều hiểu biết về luật chơi ban đầu của nó, vì vậy không nói đến nữa, nói về cờ tướng Trung Quốc đi. Mục đích ban đầu của cờ tướng là diễn giải một trận chiến, thật ra chính là sa bàn thực chiến thời cổ đại. Mỗi quân cờ khác nhau đại diện cho một loại binh chủng trong quân đội. Quân xe trong cờ tướng, tôi mất rất nhiều công sức mới tra ra được, đại diện cho quân tinh nhuệ. Quân đó dễ dùng nhất, nhưng không thể tùy tiện dụng, tuy chỉ đi ngang hoặc dọc, nhưng muốn điều khiển thành thạo thì không phải kỳ thủ nào cũng có thể làm được. Có điều, cờ tướng chỉ là đánh trận mà thôi, không phải tinh diệu nhất”

Tôi: “Vậy cái gì mới là tinh diệu nhất?”

Anh ta: “Chính là cờ vây”

Tôi: “Vì sao?”

Anh: “Cờ vây đại diện cho trí tuệ thật sự! Có thể nói cờ vây mô phỏng hoàn hảo của một xã hội. Tôi không biết cờ vây được phát minh như thế nào, nguồn gốc cờ vây trong dân gian đa phần đều mang tính truyền thuyết. Anh tưởng tượng xem, 19 đường thẳng song song giao nhau, 361 điểm, tổng cộng 360 quân cờ đen trắng, không phân biệt cao thấp sang hèn, hoàn toàn dựa vào trí tuệ của người điều khiển. Một quân cờ hạ xuống, có nước do dự không quyết, có nước chắc chắn như đinh đóng cột, có khi siêu việt lạ thường, có khi lại là tiếng hô “giết” nổi lên tứ phía. Vào lúc anh tưởng rằng đã nắm cả thiên hạ trong tay, đột nhiên địch vây bốn hướng, sinh tử khó lường. Đó là gì? Đó không phải xã hội sao? Xã hội tồn tại dựa vào cái gì? Quy tắc, một quy tắc đơn giản. Quân cờ thì sao? Chính là con người. Mọi người đều ở trạng thải giống nhau. Nhưng điểm tiếp đất quyết định sự đặc biệt của anh, đồng thời bất cứ ai cũng đều đặc biệt! Đó chính là xã hội. Tôi luôn tin rằng, những thời kỳ huy hoàng nhất trong lịch sử đều do người bình thường tạo ra, chứ không phải những thiên tài thông minh xuất sắc”

Tôi: “Có lý có lý, nhưng hình như anh đang nói đến quan niệm về số mệnh. Điểm tiếp đất không được quyết định bởi bản thân, mà quyết định ở tay của người điều khiển”

Anh: “Không phải vậy. Mỗi quân cờ đều có vị trí riêng, công năng riêng, thiếu một quân sẽ xảy ra vấn đề rất lớn, thậm chí thua cả ván cờ. Anh là một quân cờ, cần thật sự nhìn rõ vị trí của mình, lúc đó anh mới hiểu rốt cuộc chuyện gì đang xảy ra, đó gọi là toàn cục. Tôi nói lại một lần nữa. Tôi tin chắc rằng lịch sử và những tháng năm huy hoàng tuyệt đối không do người thông minh tạo ra, mà đều do những con người bình thường. Việc những người thông minh cần làm chỉ là nhìn nhận rõ vấn để hiện tại, thuận theo trào lưu mà thôi. Trên thực tế, một người thông minh dù không tồn tại, cũng sẽ có người thông minh khác thay thế. Nhưng, những người bình thường đó tuyệt đối không thể thay thế được.”

Tôi: “Hiểu… rồi.”

Anh: “Lấy tôi ra làm ví dụ, tôi trí tuệ cao, tôi thông minh, có tác dụng gì chứ? Tôi rất mơ hồ đối với vị trí của mình, vì vậy cách nhìn của tôi đối với một số sự việc rất cực đoan. Tuy bác sĩ nói tôi sắp khỏi rồi, sắp được xuất viện rồi, nhưng tôi hiểu cần nỗ lực rất lớn mới có thể thích ứng và đối diện với một số vấn đề. Vì sao? Bởi tôi từng dương dương tự đắc với trí tuệ của bản thân, thậm chí coi trời bằng vung, tôi đánh mất đi vị trí của tôi – một quân cờ. Nếu tôi là siêu nhân, có thể không ăn không uống, chẳng vấn đề gì, ít nhất tôi cũng có cái vốn để đắc ý. Nhưng trên thực tế, tôi vẫn đứng trên mặt đất, vẫn nhìn lên bầu trời, tôi bị sự thông minh của bản thân cản trở. Trí thông minh đối với tôi là một sự phiền toái, bởi thông minh hay không không phải điều quan trọng nhất, quan trọng nhất là bản thân có thể gánh vác được trí thông minh và tài hoa của mình hay không. Nếu không thể gánh vác được, tất cả chỉ là nói suông, cũng chính vì vậy, giờ tôi mới ở trong bệnh viện tâm thần”

Tôi nhìn anh ta, thật sự có chút không phân biệt rõ ai mới là người không bình thường.

Nói ra thì rất buồn cười, những chuyện ngày xưa các thầy cô nói mãi tôi không hiểu, giờ lại được một bệnh nhân tâm thần giúp thông suốt – tôi đang đề cập đến một số vấn đề liên quan tới xã hội học.

Về sau tôi ghé qua nhà bệnh nhân để xác nhận lại, anh ta đích thực là thành viên của tổ chức Mensa.

Mấy tháng sau, nghe nói bệnh nhân đã xuất viện, tôi suy nghĩ rồi quyết định không làm phiền anh ta, tuy tôi rất muốn tiếp xúc với anh ta nhiều hơn. Tôi đã mua một bộ cờ vây, dẫu không biết chơi, nhưng thỉnh thoảng nhìn những quân cờ đó, tôi sẽ cầm một quân bỏ vào túi áo. Đương nhiên, đối với tôi, nó không chỉ là một quân cờ trong túi áo.