Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 3

Những điều lực lượng Navy SEAL, trò chơi điện tử, các cuộc hôn nhân sắp đặt, và Batman có thể dạy ta về cách bám trụ đến tận cùng khi đường đến thành công quả là đầy khó khăn.

Mọi chuyện bắt nguồn từ một quyển truyện tranh.

Là một cậu trai lớn lên trong ngôi làng nghèo khổ ở Palaco, Mexico, câu chuyện về người anh hùng Kalimán đã truyền cảm hứng cho Alfredo Quinones-Hinojosa. Kalimán chiến đấu vì công lý, và dù sở hữu siêu năng lực, các thành tựu anh đạt được chủ yếu nhờ vào sự nỗ lực và tính kỷ luật. Alfredo dành rất nhiều buổi chiều cố học theo những cú đá kỳ lạ và bất khả thi của Kalimán để có thể giống người anh hùng của mình.

Anh hùng Kalimán chính là điều mà một cậu trai trẻ cần khi suy thoái kinh tế đang tàn phá đất nước; khi gia đình của cậu mất đi trạm xăng, kế sinh nhai chính; khi mẹ của cậu phải mòn mỏi may trang phục cho gái mại dâm tại nhà thổ địa phương để nuôi sống gia đình; và khi em gái nhỏ của cậu chết vì một căn bệnh có thể dễ dàng được chữa khỏi nếu họ đang sống ở Mỹ, chứ không phải ở Mexico và cách trạm y tế vùng quê tận 1 giờ. Alfredo muốn có một cuộc sống tốt hơn. Thế rồi một ngày nọ, cơ hội bỗng nhiên xuất hiện.

Khi bước sang tuổi 15, thấy chú mình đang kiếm khá ở California với vai trò quản đốc trang trại, Alfredo nhận ra cơ hội. Anh làm việc cho chú vào mùa hè, chăm chỉ đến nỗi sụt còn 42kg. Nhưng đổi lại sau 2 tháng làm việc, anh trở về quê nhà ở Mexico với số tiền đủ để phụ giúp gia đình trong suốt khoảng thời gian còn lại của năm.

Câu trả lời dài hạn đã rõ. Nếu muốn có một cuộc sống tốt đẹp hơn, nếu muốn giúp gia đình, anh phải vượt biên lần nữa. Anh lên kế hoạch, chờ đợi, vùng chạy… và nhanh chóng bị bắt bởi lực lượng biên phòng. Tuy bị đuổi về nhà, nhưng anh vẫn phải nghĩ cách giúp đỡ những người thân yêu. Liệu Kalimán có để cho lực lượng tuần tra biên giới cản bước mình? Không. Vậy thì họ cũng không thể ngăn được Alfredo.

Sau khi chuẩn bị cẩn trọng hơn, anh đã thực hiện một nhiệm vụ bất khả thi y như phim, vượt biên qua Mỹ, và dừng chân ở Stockton, California — nơi anh có thể làm việc và gửi tiền về cho gia đình.

Alfredo không nói được tiếng Anh, và anh biết rằng điều này sẽ cản trở mình trong mọi việc. Vì lẽ đó, dù rằng phải làm việc 12 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần, và sống chủ yếu trong xe hơi, anh bắt đầu theo học các lớp ban đêm. Anh đến lớp với mùi như trứng thối vì phải xúc lưu huỳnh trên tàu lửa, nhưng vẫn thường xuyên có tên trong danh sách học bổng của trường và cuối cùng có được một tấm bằng liên kết.

Với điểm số tốt cùng sự khuyến khích của các giáo viên, anh đã chuyển đến uc Berkeley. Tại đây, anh đã vượt qua được sự phân biệt đối xử. Bây giờ, thay vì đến lớp với mùi trứng thối hằng đêm, người anh bốc toàn mùi cá do vác hàng ngoài cảng cả ngày, thế nhưng anh vẫn hoàn thành được bằng cử nhân tâm lý học và tốt nghiệp với thành tích cao.

Vì trước đây toàn sống tại Mexico và California, mùa đông ở Cambridge quả thật kinh khủng với Alfredo, nhưng dần dà anh cũng học được cách thích nghi khi bắt đầu học tại Trường Y Harvard. Nếu như việc này nghe chừng chưa đủ độ khó thì hãy nhớ rằng anh chỉ mới học tiếng Anh một vài năm trước. Trong thời gian này, anh đã gặp và cưới được người phụ nữ trong mơ của mình, rồi trở thành công dân Mỹ. Khi nhận tấm bằng y khoa, anh đang ẵm trên tay cô con gái mới 6 tháng tuổi, Gabbie.

Ngày nay, Bác sỹ Q là một trong những bác sĩ phẫu thuật não hàng đầu ở Mỹ và có thể là cả thế giới. Ông đã thực hiện hàng trăm ca phẫu thuật mỗi năm tại viện Johns Hopkins, nơi thường được đánh giá là bệnh viện hàng đầu nước Mỹ. Ông có phòng thí nghiệm riêng và tham gia giảng dạy về ung thư lẫn phẫu thuật não tại trường y. Bác sỹ Q không thể cứu mạng người khác bằng những cú đấm đá, nhưng Kalimán hẳn phải rất tự hào.

Tất cả những điều này đặt ra một số câu hỏi thực sự quan trọng: Làm thế quái nào một nông dân nhập cư trái phép từ một vùng đất vô danh thiếu thốn lại có thể trở thành bác sĩ phẫu thuật não hàng đầu thế giới? Làm thế nào mà ông có thể bám trụ bằng những nỗ lực chăm chỉ, chịu đựng sự phân biệt đối xử và những lần thất bại — và thậm chí còn không thể nói được ngôn ngữ bản địa? Làm thế nào Bác sỹ Q làm được điều đó trong khi hầu hết chúng ta không thể chịu nổi một chế độ ăn kiêng quá 4 ngày, cũng không thể đến phòng tập gym đều đặn hơn?

***

Quan niệm xã hội khiến chúng ta nghĩ rằng lòng quyết tâm — cố bám trụ với thứ gì đó, làm việc chăm chỉ, và không bỏ cuộc — chính là bí mật của thành công. Thường thì điều đó đúng. Lòng quyết tâm chính là một trong những lý do mấu chốt giải thích tại sao những người có cùng mức độ tài năng và thông minh lại đạt được các cấp độ thành tựu khác nhau. Còn nhớ vụ điểm trung bình 2,9 của mấy triệu phú ở chương đầu không? Điều thú vị chính là, dù không có thành tích học tập ấn tượng, khi được phỏng vấn, một tỷ lệ lớn triệu phú đáp rằng những giáo viên thời trung học đã khen họ là những người “đáng tin cậy nhất.” Họ có lòng quyết tâm.

Nhưng còn những người dị thường mà chúng ta thường gọi là “nghệ sĩ” thì sao? Howard Gardner đã tiến hành nghiên cứu những nghệ sĩ thành công nhất trong quyển sách Creating Minds của mình và nhận ra:

Những cá nhân sáng tạo đóng khung trải nghiệm của riêng mình. Những người như thể cực kỳ tham vọng, và họ không phải lúc nào cũng thành công, dù xét trên phương diện nào đi nữa. Nhưng khi thất bại, họ không hề phí phạm nhiều thời gian than thở, đổ lỗi, hay ở mức độ cao nhất là bỏ cuộc. Thay vì vậy, họ luôn xem thất bại như bài học kinh nghiệm, và cố học hỏi từ bài học đó trong những nỗ lực về sau.

Một lần nữa, điều được mô tả bên trên nghe rất giống lòng quyết tâm.

Và thành công không chỉ thể hiện ở phương diện tiền bạc. Nghiên cứu của Angela Duckworth tại Đại học Pennsylvania cho thấy, những trẻ có lòng quyết tâm cảm thấy hạnh phúc hơn, thể chất khỏe mạnh hơn, và hòa đồng hơn với bạn bè. “Khả năng tiếp tục cố gắng mặc cho thất bại có mối liên hệ với triển vọng về cuộc đời lạc quan hơn đối với 31% số người trong nghiên cứu, và với mức độ hài lòng về cuộc sống cao hơn trong 42% số người trong nghiên cứu.”

Nghe như một kết luận hùng hồn: Hãy quyết tâm và bạn sẽ thành công. Nhưng nó lại dẫn đến một câu hỏi đơn giản khác: Tại thế quái nào mà chúng ta không chịu quyết tâm chứ?

Lý do thứ nhất là vì chúng ta đều nghĩ rằng mình biết lòng quyết tâm đến từ đâu — và, như bạn sẽ nhận ra trong chương này, chúng ta sai bét. Lý do thứ hai chính là dù lòng quyết tâm có thể tạo ra thành công, còn có cả một khía cạnh khác của câu chuyện mà không bậc cha mẹ hay giáo viên nào kể cho con em của mình: Đôi khi bỏ cuộc lại là lựa chọn thông minh nhất. Và từ bỏ đúng cách cũng có thể giúp bạn thành công.

Hãy bắt đầu với vấn đề đầu tiên: Lòng quyết tâm thực sự đến từ đâu? Câu trả lời thường ở những câu chuyện. Bạn không cần phải lớn lên tại một thị trấn nghèo ở Mexico… Nhưng bạn có thể sẽ cần một quyển truyện tranh Kalimán. Nghe điên quá hả? Để tìm hiểu, chúng ta hãy cùng đến với những người hiểu rõ hơn bất kỳ ai khác về sự khắc nghiệt và tinh thần không từ bỏ: lực lượng Navy SEAL.

***