Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 4.5

Dù cho bạn hiện tại đã thành công đến mức độ nào đi nữa, có bao nhiêu người đã giúp đỡ bạn trong quá trình đó? Gia đình, bạn bè, thầy cô, người hướng dẫn? Có bao nhiêu người đã hỗ trợ, khuyên giải, an ủi, cho bạn hy vọng khi cần thiết? Không ai — thậm chí cả Newton — có thể làm mọi thứ một mình.

Bạn có bao giờ dành thời gian để chân thành cảm ơn tất cả những người ấy? Dĩ nhiên là không rồi. Bạn bận quá mà.

Khi còn trẻ, chúng ta thường xem mọi thứ là hiển nhiên. Đôi khi mãi nhiều năm về sau ta mới nhận ra tầm quan trọng của sự trợ giúp từ ai đó. Và cảm ơn người nào đó — thực sự cảm ơn — chắc cũng khá gượng gạo, nhất là khi chuyện đã xảy ra ít lâu rồi. Ta thường quên nói những lời tri ân. Đặc biệt là khi ta không còn có thể nói được nữa. Như Harriet Beecher Stowe từng nói, “Cay đắng nhất là những giọt nước mắt rơi trên nấm mồ, cho những lời còn chưa nói và cho những hành động còn đang dang dở.”

Nhưng có một người đã cảm ơn gần như tất cả mọi người đã từng giúp đỡ anh. Tên anh là Walter Green.

Walter trân trọng các mối quan hệ của mình hơn bất cứ thứ gì, nhưng cũng giống như nhiều người, phần lớn cuộc đời anh khá bận rộn. Anh cũng khá thành công với vai trò chủ tịch kiêm CEO công ty mình gầy dựng, nơi về sau đã phát triển lên đến hơn 1.400 nhân viên. Sau này, anh đã bán công ty và nghỉ hưu một cách thoải mái. Nếu anh chỉ đơn giản là bỏ hết thời gian của mình trên sân gôn thì dễ rồi. Nhưng vẫn còn thứ gì đó khiến anh lấn cấn. Anh chưa bao giờ cảm ơn được cha mẹ của mình theo cách anh muốn.

Bạn không thể trách anh chàng này — buồn thay, cha của anh đã qua đời trong một cơn đau tim năm anh mới 17 tuổi. Giờ đây, với rất nhiều thời gian rảnh rỗi, Walter quyết định sẽ làm một điều tuyệt vời. Anh sẽ cảm ơn tất cả mọi người đã giúp anh thành đạt.

“Đếm nguyện phước lành” không chỉ đơn giản là lời khuyên thiện lành mà bà nội hay nhắc nhở đâu; nó còn là một trong những cách thức đã được khoa học chứng minh là giúp gia tăng niềm hạnh phúc. Chỉ cần viết ra những việc tốt đã xảy ra trước khi bạn đi ngủ thôi cũng đã giúp gia tăng mức độ hạnh phúc rồi, các nghiên cứu thường cho ta thấy kết quả này.

Và thế là Walter ngồi xuống và đếm lại những con người đã giúp anh thành công. Anh gọi họ là “44.” 44 người. Họ gồm những người bạn đã giúp đỡ anh phát triển bản thân hồi đại học, người anh đã chăm sóc anh sau khi cha qua đời, vị bác sĩ gia đình luôn giúp con anh khỏe mạnh, người thầy đã khuyên nhủ anh, những học trò khiến anh tự hào, những đồng nghiệp từng ủng hộ anh, người trợ lý bên cạnh anh 25 năm, con cái, và tình yêu của đời anh, Lola. Độ tuổi của họ trải dài từ 28 cho đến 87. 44 nghe chừng như một con số lớn, nhưng nếu như bạn đào đủ sâu vào tâm trí mình, có lẽ bạn sẽ nhận ra số người từng giúp bạn định hình bản thân cũng không ít hơn là mấy. Điều này chỉ chứng tỏ chúng ta dễ quên lãng những con người đã để lại ảnh hưởng trong cuộc đời mình đến thế nào.

Walter lên kế hoạch tri ân. Kiểu như một giải thưởng thành tựu trọn đời, nhưng là để trao đi thay vì nhận lại. Những lời khen tặng sẽ có giá trị hơn rất nhiều nếu được trao đi trước khi người kia qua đời.

Anh sẽ kể cho tất cả 44 người này họ đã có ý nghĩa đến thế nào với anh. Thật là ngọt ngào, đúng không? Nhưng vẫn còn một bất ngờ nữa…

Anh sẽ không gửi tin nhắn. Hay email. Hay thậm chí gọi điện. Walter rất nghiêm túc về việc nói lời cảm ơn. Thế là anh bắt một chuyến bay — thực ra là rất nhiều chuyến bay — và đến thăm từng người một để mặt-đối-mặt bày tỏ lòng biết ơn. Anh bay dọc khắp nước Mỹ và thậm chí còn bay đến tận Kenya. Mọi chuyện mất khoảng 1 năm mới hoàn thành.

Bước thứ nhất chính là gọi điện cho từng người và sắp xếp thời gian, bảo với họ dự định của anh. Phản ứng phổ biến của họ là gì?

“Walter, anh không sao chứ?”

Phản ứng ấy chứng tỏ lòng biết ơn thật sự hiếm hoi như thế nào. Sau đó anh giải thích rõ hơn. Và họ lại hỏi, “Anh chắc là anh ổn chứ?”

Anh chuẩn bị cho từng buổi gặp gỡ, tự hỏi mình rằng, “Sự khác biệt mà người này tạo ra trong đời mình là gì?”

Và chuyến du hành tri ân kéo dài 1 năm của Walter bắt đầu. Anh gặp họ tại nhà, phòng khách sạn, văn phòng, hay dùng bữa tại nhà hàng. Với mỗi người, anh đều nói về cách hai người quen biết nhau. (Với nhiều mối quan hệ cách xa đến tận 40 năm, đôi khi họ cũng không thể nhớ nổi.) Họ cùng nhau chia sẻ kỷ niệm. Và Walter bày tỏ một lời cảm ơn chân thành, phù hợp với từng người, cho những đóng góp của họ vào cuộc đời anh.

Cuối cùng, anh hỏi quan điểm của họ về anh. Không phải tự luyến gì đâu. Tính gộp lại, những người này đã quen anh tổng cộng hơn 1.000 năm. Còn cách nào tốt hơn để thấy được hình ảnh phản chiếu của mình trong gương, để nhìn ra mình là ai, và mình đã trở thành người như thế nào chứ? Họ có thể giải đáp những câu hỏi bất tận cứ văng vẳng trong đầu ta hằng đêm: “Tôi là ai? Tôi có đang làm điều đúng đắn? Tôi đã làm đủ chưa?”

(Walter đồng thời cũng là một người thích ôm, vậy nên không có bữa gặp mặt nào mà không có một cái ôm nồng thắm.)

Anh không ghi chú lại khi nói chuyện. Anh muốn dành mọi khoảnh khắc tập trung chú ý. Nhưng anh có ghi âm lại mọi cuộc trò chuyện. Cuối năm đó, anh gửi cho mỗi người 1 đĩa CD thu buổi nói chuyện. Đó là một món quà được gói cùng với một bức ảnh chụp cả hai do anh chụp hôm gặp mặt, kèm theo một bức thư về những trải nghiệm của anh trong năm tri ân vừa qua.

Bày tỏ lòng tri ân không chỉ giúp Walter. Rất nhiều người trong số 44 người kia đã được truyền cảm hứng để bày tỏ led biết ơn với những người từng giúp đỡ mình. Một người trong số họ thậm chí còn mở ra một chương trình để giáo dục trẻ em về giá trị của việc tôn vinh mối quan hệ. Có rất nhiều phương pháp đã được khoa học kiểm nghiệm giúp cho bản thân ta cảm thấy dễ chịu hơn, nhưng lòng tri ân đặc biệt ở chỗ nó khiến cho tận 2 người hạnh phúc.

Khi kết thúc năm đó, một người bạn hỏi Walter, “Thế anh được gì?” Anh nhận ra mình chưa bao giờ nghĩ kỹ về điều này. Anh buột miệng nói thứ đầu tiên nảy ra trong đầu: sự bình yên trong tâm hồn.

Sau đó, khi đang đi du lịch với vợ, anh thấy đau ngực. Bác sĩ trên thuyền bảo rằng điện tâm đồ của anh diễn biến bất thường. Huyết áp của anh tăng 50%. Anh biết cha mình lúc trước đã mất vì đau tim. Đây có thể là dấu chấm hết…

Những Walter nhận ra mình bình tâm lạ. Anh thấy bình yên. Anh đã thể hiện lòng tri ân. Cuộc đời anh đã trọn vẹn.

Hóa ra đó không phải là cơn đau tim. Chỉ là một vấn đề cơ lành tính ở ngực. Nhưng không còn bằng chứng nào rõ ràng hơn về việc một năm tri ân đó đã thay đổi anh hoàn toàn triệt để. Như William Arthur Ward từng nói, “Cảm thấy biết ơn nhưng không thể hiện ra cũng giống như gói một món quà nhưng không trao tặng vậy.” Walter đã trao đi món quà của mình. Anh đã tìm được bình yên và yêu thương. Những điều ấy còn tuyệt vời hơn khi vẫn còn đó những năm tháng phía trước để tận hưởng. Và để sẻ chia.

—

Bạn và tôi đã kết bạn với rất nhiều người trong chương này — Paul Erdos, Isaac Newton, Judd Apatow, Walter Green — và chúng ta thậm chí còn học được cách kết nối mạng lưới khôn ngoan hơn cả Harvard và MIT. Hãy cùng trao đi vài lời cảm ơn thông qua một số bài học nhé:

Biết mình là ai

Tại sao lại phải tự đưa mình vào thế khó? Cũng giống như việc biết mình là một người lãnh đạo chọn lọc hay không chọn lọc có thể giúp bạn tiến nhanh vậy, việc biết được mình là người hướng nội, hướng ngoại, hay hướng trung rồi tìm nơi phù hợp sẽ giúp bạn tận dụng tốt nhất năng lực siêu nhiên của mình. Ở Chương 1 là chọn đúng cái ao; còn ở đây là chọn đúng vai trò. Những người giỏi ăn nói không nên theo đuổi nghiệp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm; những con mọt sách có thể nên tránh công việc bán hàng. Dĩ nhiên, câu trả lời rất rõ ràng ở hai cực, còn người hướng trung cần phải thử lửa một chút để xem mình phù hợp với những thứ gì từ hai mặt hướng nội và hướng ngoại của mình.

Cuối cùng, mấu chốt vẫn là tình bạn

Làm on đừng sử dụng từ “kết nối mạng lưới” nữa. Từ sư phụ cho đến đồng nghiệp, não bộ chúng ta không xử lý các “mối quan hệ” như thế tốt cho lắm. Và đó cũng chính là nơi mọi thứ dần có vẻ lợi dụng. Ta cũng rất quen thuộc với kiểu phân nhóm chúng ta/bọn họ, bạn bè/kẻ thù. Hãy suy nghĩ về thời mầm non và kết bạn theo cách đã dùng hồi đó. Hầu hết các nguyên tắc gây ảnh hưởng đều dựa trên tình bạn. Việc sử dụng những kỹ thuật đó sẽ không có vẻ thiếu chân thành nếu bạn thật sự muốn kết bạn.

Người thành công nhất luôn cho đi và nhận lại

Những thành tựu của Atul Gawande khiến tôi cứ khóc thầm hàng đêm, thế mà gã này lại còn cảm thấy mình cần phải tìm sư phụ. Và bằng cách miệt mài cho đi, Panda đã gầy dựng mạng lưới lớn nhất ở Thung lũng Silicon. Đây không phải 2 bài học tách biệt đâu; chúng chỉ là một mà thôi. Nếu không luôn cho đi và nhận lại, bạn sẽ không bao giờ làm được mọi thứ mình có thể. Hỏi xin sự giúp đỡ từ những người bên trên, chia sẻ phần bánh của mình cho những người bên dưới, và bạn sẽ tiến thật xa.

Mạng lưới ảnh hưởng đến bạn, dù thích hay không. Thế nên, hãy đảm bảo đó là mạng lưới tốt.

Hết lần này đến lần khác chúng ta chứng kiến những người xung quanh ảnh hưởng đến mình. Họ có thể khiến cho bạn hạnh phúc, khỏe mạnh, và thành công hơn — hoặc ngược lại. Hầu hết những ảnh hưởng đó đến một cách thụ động và từ từ. Bạn sẽ không chú ý. Mẹ bạn từng bảo đừng đi chơi với đám trẻ hư, và mẹ bạn nói đúng. Nghiên cứu do Nicholas Christakis tại Yale thực hiện đã chỉ ra rằng, hệ thống sẽ khuếch đại bất cứ thứ gì trong đó, dù là tốt hay xấu. Vậy hãy đi chơi với những người mà bạn muốn trở thành.

—

Hãy nhớ, bước đầu trong việc kết nối mạng lưới là giữ được các mối quan hệ bạn đang có. Làm thế nào để làm được điều đó? Nghiên cứu trong tạp chí Cognition and Emotion cho thấy lòng biết ơn là phẩm chất khiến cho người ta muốn dành thời gian với bạn. Nó chính là vũ khí chiến lược của niềm hạnh phúc và nền tảng của những mối quan hệ lâu dài.

Nếu nó đơn giản như thế — rằng chỉ cần bỏ thời gian nói cảm ơn là xong — tại sao ta lại không làm? Các nhà nghiên cứu gọi đó là cơ chế “thích nghi khoái lạc” (hedonic adaptation). Tôi thì gọi nó là “xem mọi thứ là hiển nhiên.” Khi bạn lần đầu bước chân vào ngôi nhà mới, nó thật tuyệt vời. Một năm sau, nó là cái hố ăn tiền đang cần lợp mái mới. Niềm vui của những thứ mới mẻ chưa bao giờ tồn tại lâu. Và nó xảy ra với mọi thứ.

Ví dụ điển hình ư? Tim Kreider từng bị đâm vào cổ họng trong kỳ nghỉ. Con dao ghim lệch 2mm so với động mạch cổ, thứ mà anh mô tả như sự khác biệt giữa “bay về nhà trong cỗ quan tài thay vì trên ghế cứu thương.” Anh thoát chết. Và trong suốt năm sau đó không có thứ gì làm cho Tim buồn phiền. Anh cảm thấy mình quá may mắn vì vẫn còn sống. Bị đâm vào cổ họng hóa ra chính là liều thuốc xoa dịu đối với mọi thứ tiêu cực. “Có gì mà xoắn? Bố từng bị đâm dao vào cổ họng đây này!”

Sau đó cơ chế thích nghi khoái lạc kích hoạt. Tim nhận ra mình lại bực mình với những thứ nhỏ nhặt — kẹt xe, lỗi máy tính… Một lần nữa, anh lại xem việc mình còn sống là điều hiển nhiên. Cũng như tất cả chúng ta vậy.

Tim sau đó nảy ra một giải pháp nhỏ. Anh sẽ tổ chức “lễ kỷ niệm ăn dao” hàng năm để nhắc nhở bản thân là mình đã may mắn thế nào. Và đó cũng là những gì ta cần làm. Dành thời gian tri ân những thứ ta có sẽ giúp gỡ bỏ cơ chế thích nghi khoái lạc. Và cách tốt nhất để thực hiện điều này là gì? Cảm ơn những người xung quanh. Mối quan hệ là chìa khóa dẫn đến hạnh phúc, và việc dành thời gian để nói lời cảm ơn sẽ cho ta niềm vui khi được ban phước lành.

Vậy lời khuyên cuối cùng của tôi chính là hãy như Walter Green: thăm hỏi tri ân. Đó không phải chỉ là một ý tưởng dễ thương thôi đâu. Nghiên cứu do Martin Seligman tại Đại học Pennsylvania cho thấy đó chính là một trong những cách mạnh mẽ nhất giúp bản thân hạnh phúc, đồng thời cũng khiến cho người khác hạnh phúc trong quá trình thực hiện.

Khá là đơn giản. Seligman nói rằng hãy viết một lá thư cảm ơn. Hãy mô tả cụ thể; nói rõ những gì người đó đã làm cho bạn và những việc ấy đã ảnh hưởng đến đời bạn thế nào. Sau đó hẹn ngày đến hàn huyên, nhưng đừng nói rõ lý do. Khi gặp mặt, đọc cho họ nghe lá thư. Một lời khuyên nhỏ đây: nhớ mang theo khăn giấy. Họ có thể sẽ khóc và bạn cũng vậy. Và cả hai đều sẽ rất hạnh phúc.

Bạn có thể không có đủ ngân sách di chuyển như Walter. Một email hay tin nhắn cũng ổn rồi. Nghiên cứu chứng minh lòng tri ân giúp tình bạn của chúng ta được tiêm một “liều kích thích” và sẽ tạo ra sự hài lòng trong mối quan hệ này. Lòng tri ân không chỉ cải thiện tình bạn. Nó còn giúp cải thiện các mối quan hệ. Một nghiên cứu cho thấy, tuy chúng ta thường nói lời cảm ơn với gia đình, chỉ 15% thường thể hiện lòng tri ân ở công ty. Và 35% người khảo sát cũng cho rằng sếp của họ không bao giờ nói ra lời đó.

Chẳng ai là quá bận rộn cho một thoáng tri ân chân thành. Bạn có thể nghĩ rằng người khác đã biết bạn cảm thấy thế nào, những việc thể hiện ra mới thực sự làm nên điều kỳ diệu. (Tôi sẽ tạm nói lời cảm ơn với bạn vì đang đọc quyển sách này ngay bây giờ luôn, bởi vì nếu tôi mà đến tận nhà bạn để cảm ơn thì có hơi kỳ quặc.)

Vậy chúng ta đã nghiên cứu xong vụ biết gì vs. biết ai. Nhưng còn thái độ của chúng ta đối với người khác cũng như với sự nghiệp của mình thì sao? Mọi người luôn nói rằng cần phải tự tin. Tự tin là sức mạnh không thể bàn cãi và có tác dụng to lớn với bản thân ta cũng như với cách mà người khác nhìn nhận ta, nhưng nó cũng đồng thời là con dao hai lưỡi khủng nhất mà bạn và tôi sẽ cùng bàn bạc trong quyển sách này.

Liệu có nên luôn tự tin và lạc quan dù có chuyện gì đi chăng nữa? Hay nó chỉ là thứ mê hoặc những người đọc quá nhiều sách tự lực (self-help)? Để đưa ra được câu trả lời, hãy cùng xem chuyện gì sẽ xảy ra khi một trong những con người nhạy bén nhất thế giới đối mặt với sự tự tin ở một mức độ mà chưa một ai trên trái đất này có thể sánh bằng.