Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 5.1

Người Mỹ đang sơ suất. Nếu họ vẫn cứ như thế, quân Đức chắc chắn sẽ giành chiến thắng. Đó là năm 1944 và phe phát-xít đã chiếm đóng nước Pháp được 4 năm. Họ có điệp viên ở khắp mọi nơi. Người Mỹ nghĩ rằng sự chuẩn bị của họ không bị chú ý, nhưng người Đức đã theo sát nhất cử nhất động và luôn đi trước họ một bước.

Một nhóm lính Mỹ đã chôm một thùng rượu từ một cửa hàng địa phương. Họ không nhận ra rằng, người chủ cửa hàng là một kẻ bơm tin cho phát-xít thuộc mạng lưới điệp viên Đức. Số khác đã chú ý đến binh lính Mỹ trong các quán bia. Thậm chí khi lính Mỹ không đeo phù hiệu quân chủng, quân tình báo Đức vẫn truy ra được; họ đã nghiên cứu lính Mỹ rất hiệu quả để dễ dàng xác định được mỗi toán lính Mỹ thuộc bộ phận nào thông qua những bài hát họ rống khi say.

Quân phát-xít không chỉ thụ động thu thập những thông tin này. Họ còn biết cách sử dụng rất hiệu quả nữa. Dựa trên thông tin về các đơn vị lính bị nhận diện ở trong thành phố, về noi xe jeep của tướng Mỹ (xác định bởi số ngôi sao trên tấm chắn) bị trông thấy, và từ hình ảnh do thám trên không cho thấy chuyển động của pháo binh Mỹ, người Đức đã điều chỉnh được kế hoạch để đảm bảo chiến thắng. Biết được quân Mỹ có một nhóm thiết giáp đang tiến đến hướng của mình, tướng phát-xít Ramcke đã điều động hàng tá súng chống tăng 88mm để gây bất ngờ cho cuộc đổ bộ của quân Mỹ.

Nhưng bất ngờ thực sự đang chờ đón quân Đức. Bởi vì rất nhiều thông tin tình báo mà họ thu thập được phần lớn — hay toàn bộ — đều là giả.

Người Mỹ biết tay chủ quán là kẻ báo tin cho phát-xít. Và họ biết rõ ông ta sẽ giận dữ báo cáo vụ chôm rượu cho người Đức, để lộ sự hiện diện của họ. Vâng, đúng là có những người Mỹ uống rượu trong quán bia, nhưng thực ra tổng cộng chỉ có 10 người. Họ đeo phù hiệu của các binh đoàn khác nhau và hát vang những bài hát của từng đơn vị. Họ đi từ quán này đến quán khác, thay đổi phù hiệu và thay đổi bài hát, tạo ra ảo ảnh về sự hiện diện mạnh mẽ của quân Mỹ trong khi chẳng hề có gì. Vụ tướng Mỹ đến thị trấn cũng không khó dàn dựng. Họ chỉ cần vẽ số sao nhận diện lên một chiếc xe jeep bình thường rồi cho một binh sĩ không mấy quan trọng mặc đồng phục đại tướng và cư xử thật hống hách là xong.

Đây không phải trò của một nhóm thích đùa. Những chiêu bài này được thực hiện bởi Biệt đội Đặc nhiệm số 23, biệt danh “Ghost Army” (Đội quân Ma). Năm 1943, Ralph Ingersoll và Billy Harris đã tập hợp một đội với mục đích duy nhất là đánh lừa đối thủ, khiến họ nghĩ rằng quân Mỹ có mặt ở những nơi không có để tạo bất ngờ cho quân Đức khi tấn công, cũng như khiến kẻ thù điều động vũ khí và nguồn lực đến nơi vô dụng. Ingersoll thích gọi đơn vị của mình là “những nghệ sĩ lừa gạt của tôi.” Họ đã thi hành 21 chiến dịch khác nhau trong khoảng thời gian 6/1944 – 3/1945.

Đeo phù hiệu và hát chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Đơn vị đó được chia ra thành 3 bộ phận: âm thanh ảo, liên lạc ảo, và hình ảnh ảo. Nhóm âm thanh ảo có 145 người. Họ thu âm tiếng xe tăng, trọng pháo, tiếng binh sĩ di chuyển, và có những dàn loa nặng đến 230 kg để phục vụ công tác mô phỏng tiếng vang xa đến 25 km, khiến kẻ thù nghĩ rằng có cả đội quân đang tiến đến. 296 người trong nhóm liên lạc ảo biết rằng quân Đức sẽ nghe lén sóng truyền, nên họ bắt chước đặc điểm của các đơn vị khác nhau và cung cấp thông tin sai lệch về vị trí của quân Mỹ. Nhóm 379 người trong đội hình ảnh ảo — đa số là họa sĩ — chịu trách nhiệm dàn dựng ra cả một đội quân ảo. Công cụ được dùng đến nhiều nhất trong kho vũ khí của họ chính là chiếc xe tăng bơm hơi nặng 42 kg. Ở một khoảng cách xa hay nhìn từ không trung, mấy chiếc tăng bơm hơi này nhìn y như hàng thật. Và với một chiếc xe ủi để tạo vết bánh xe, tiếng động từ đội âm thanh ảo, cùng loạt trò chuyện của đội liên lạc ảo về hành trình của đội quân thiết giáp, trò ảo thuật đã gần như hoàn tất. (Phân thân đôi khi bị mềm của chiếc xe tăng bơm hơi có thể được khắc phục bằng một sợi dây kéo nâng lên.)

Vâng, lừa nhau trong chiến tranh cũng chả phải trò gì mới, nhưng trước Thế chiến II chưa bao giờ có một đơn vị chuyên trách, một đội đặc nhiệm có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh, và thông tin liên lạc của cả một đội quân trông y như hàng thật thế này.

Không có một quyển quy tắc nào cho nhóm này làm theo. Họ bị các anh lính khác xem như một đám điên rồ và kỳ quái — những nghệ sĩ thay vì sát thủ; những gã thích phác thảo thay vì chơi bài trong thời gian rảnh. Và rất nhiều người xem công việc của họ là một nhiệm vụ tự sát. Đây là một nhóm nhỏ những con người với rất ít vũ khí đang cố tình thu hút sự chú ý của kẻ thù. Họ là một nhóm vài trăm người đang cố ra vẻ như đang có đến 30.000 người. Sự giả tạo của họ thường đánh lạc hướng kẻ địch thành công, giúp quân Mỹ giành lợi thế toàn cục, nhưng nếu như có bất trắc gì khi trò lừa đổ bể, khi không có lấy một chiếc xe tăng và rất ít hỏa lực, họ sẽ dễ dàng bị băm nát.

Bài kiểm tra lớn đồng thời là nhiệm vụ trọng yếu nhất của Đội quân Ma chính là trận Bettembourg. Quân Mỹ đã đẩy phe phát-xít về sông Rhine. Quân Đức được dự báo là sẽ đánh một trận sống còn, và thề sẽ làm cho dòng sông “nhuốm đỏ bằng máu người Mỹ.” Và họ không hề chém gió suông. Hóa ra có một lỗ hổng dài 112km trong thế trận tiến quân của Mỹ, và nếu như quân phát-xít phát hiện ra để khai thác, kết cục có thể rất tệ cho phe Đồng minh. Vậy nên Đội quân Ma được cử đến để lấp vào khoảng trống. Nhiệm vụ của họ là giả vờ làm một đội quân có 20.000 người và lừa kẻ thù tấn công vào quân Mỹ ở một vị trí xa hơn về phía nam, nơi có sẵn lực lượng đón chờ chúng.

Điều Đội quân Ma không ngờ được đó là họ phải diễn màn kịch ấy suốt 7 ngày ròng. Họ chưa bao giờ phải duy trì ảo ảnh lâu đến thế. Áp lực dâng cao vào cuối tuần, nhưng cuối cùng, khi người Đức bị đánh bại, bản đồ tịch thu được cho thấy họ đã bị đánh lừa; khoảng trống của quân Mỹ do Đội quân Ma lấp vào được đánh dấu “bảo vệ cẩn trọng” và được xem là một điểm tấn công tồi. Chỉ một thành công tại Bettembourg đã dư sức chứng tỏ giá trị của Đội quân Ma.

Tuy là đã hoàn thành nhiệm vụ quan trọng một cách thật đáng ngưỡng mộ, Đội quân Ma vẫn không hề hoàn hảo. Có một lần, 2 người Pháp đã lẻn qua được hàng rào an ninh và chứng kiến 4 lính Mỹ đang nâng một thứ trông như chiếc tăng Sherman 40 tấn. Hoàn toàn choáng váng, họ quay sang binh sĩ đứng kế bên. Anh lính này nói tỉnh queo, “Người Mỹ mạnh lắm.”

Bạn có thể làm giả sức mạnh. Bạn có thể giả vờ tự tin. Đôi khi, như Đội quân Ma, bạn còn có thể chuồn êm không bị ai phát hiện. Vậy khi cần tự tin, liệu chúng ta có nên “giả vờ cho đến khi làm được thật” hay không?

Một nghiên cứu từ uc Berkeley phát hiện là tỏ ra tự tin thái quá khiến cho người ta cảm thấy bạn vừa có tài vừa có vị thế cao. (Không liên quan, một nghiên cứu khác cho thấy việc đeo mắt kính sẽ khiến cho người khác nghĩ bạn thông minh hơn — dù ít hấp dẫn hơn.)

Khi đề cập đến khả năng lãnh đạo, nhà nghiên cứu Chiara Amati nói thẳng: “Giả vờ, ở một mức độ nào đó, dường như là một phần trong hoạt động quản lý nhân sự đúng đắn.” Jeffrey Pfeffer đồng tình với ý trên: “Bí mật của khả năng lãnh đạo chính là khả năng diễn vai, khả năng giả vờ, diễn xuất một cách thật điệu nghệ… Để diễn tốt, ta cần phải thành thục cách thể hiện sức mạnh.”

Rất nhiều nghiên cứu cho thấy việc giả vờ cũng có những hiệu ứng tích cực lên bản thân bạn. Trong quyển The As If Principle, Richard Wiseman đề cập chi tiết rất nhiều nghiên cứu cho thấy nụ cười khi buồn có thể khiến bạn cảm thấy hạnh phúc, và di chuyển như thể bạn rất mạnh mẽ thực sự có thể giúp chống chịu cơn đau tốt hơn. Những nghiên cứu khác cũng thể hiện rằng cảm giác tự chủ giúp giảm căng thẳng — thậm chí khi bạn không thật sự kiểm soát được gì. Cảm nhận mới là thứ quan trọng nhất.

Nhưng liệu bạn có duy trì được ảo ảnh đó 24/7? Nghe chừng cũng mệt thật. Hãy nhìn vào những người ái kỷ, bạn sẽ thấy họ không thể duy trì được mãi mãi. Họ thể hiện rất tuyệt vào thời gian đầu trong cả công việc và tình cảm, nhưng dữ liệu cho thấy sau vài tuần làm việc, họ tỏ ra không còn đáng tin, và sau vài tháng yêu đương, cảm giác hài lòng trong mối quan hệ sẽ suy giảm. Giả vờ làm ta tựa như phải chuyển đến sống ở Moldova. Niềm tin vốn rất mỏng manh — rất dễ đánh mất, nhưng rất khó phục hồi.

Hãy giả định rằng bạn là một diễn viên tuyệt vời. Xứng đáng đoạt giải Oscar. Có thể bạn giỏi đến nỗi đánh lừa được cả bản thân mình. Nhưng có một vấn đề rất lớn ở đây. Warren Buffett từng nói, “Người CEO dối gạt đám đông có thể rồi sẽ dối gạt chính bản thân mình.” Và có một lý do hợp lý để tin rằng ông nói đúng.

Dan Ariely đã tiến hành một nghiên cứu trong đó người ta được cho cơ hội gian lận trong một bài kiểm tra. (Họ không biết nhà nghiên cứu biết chuyện này.) Dĩ nhiên, những ai chơi gian cũng đều làm tốt hơn, nhưng chi tiết này mới thú vị đây: Khi được hỏi liệu họ nghĩ mình có làm tốt trong một bài kiểm tra khác hay không, những người gian lận lại đánh giá bản thân mình cao hơn những người “chơi đẹp.” Nói cách khác, dù thành công do lừa dối, họ vẫn quy kết thành công là do mình thông minh. Khởi đầu bằng dối gạt người khác, họ kết thúc bằng việc dôi gạt bản thân mình.

Nguy hiểm quá. Như thể giả vờ lái máy bay trong khi thực tế có người khác đang điều khiển phía sau, rồi lần tới khi bước vào buồng lái ta lại tin mình thực sự là phi công giỏi. Như Nathaniel Hawthorne từng viết, “Không một ai, trong bất kỳ khoảng thời gian dài đáng kể nào, có thể trưng ra một khuôn mặt với bản thân mình, và một khuôn mặt khác cho mọi người nhìn vào, mà kết cục không bị hoang mang khuôn mặt nào mới là hàng thật.” Giả vờ là một chiến lược rất tệ, bởi vì lừa dối người khác có thể kết cục bằng lừa dối bản thân.

Điều này đưa chúng ta đến mặt trái của sự tự tin.

—

Trong sự nghiệp võ thuật kéo dài mấy chục năm của mình, George Dillman đã truyền thụ cho Muhammad Ali và Lý Tiểu Long, cũng như nhiều người khác. Ông là võ sĩ đai đen 9 đẳng, đồng thời vô địch giải Karate quốc tế 4 lần liên tiếp. Trên chương trình truyền hình của kênh National Geographic Is It Real?, ông đã biểu diễn một chiêu võ thuật vô cùng kỳ dị, khiến cho tên tuổi ông trở nên nổi tiếng: Chỉ bằng việc vận năng lượng khí công, ông có thể hạ gục đối thủ mà không cần chạm vào họ.

Thực ra, ông còn có thể thực hiện được điều đó qua một tấm chắn, khi không thể nhìn thấy đối thủ của mình. Trong một đoạn phim, ông có khả năng hạ gục đối thủ cách xa 3m với một tấm màn chắn che tầm nhìn ở giữa. Dillman nói rằng chiêu thức vận khí công này vắt kiệt sức ông. Kỹ thuật này hiếm khi xuất hiện bởi vì phải mất hàng thập niên tu luyện.

Nghi ngờ ư? Tôi hiểu. Vậy hãy cùng xem vụ nốc ao này được kiểm nghiệm trong thực tế thế nào.

Như Dillman, Yanagi Ryuken sư phụ cũng có thể hạ gục người khác mà không cần chạm vào họ. Thực ra, khi sử dụng chiêu thức này ông có thể hạ gục cả tá đối thủ. Đoạn phim này thật sốc. Các đồ đệ chạy lên trước mặt ông, đôi khi là 3 người một lúc. Chỉ với một cái búng tay, họ gục ngã như thể bị ai đó đấm vào mặt. Trong một thoáng, ông đã xử đẹp tất cả đối thủ.

Để thể hiện khả năng thực sự của mình, Yanagi sẽ đối mặt với một đối thủ bên ngoài, cao thủ võ thuật Iwakura Tsuyoshi. Và một màn cược đã được đưa ra: 5.000 đô la dành cho người thắng cuộc. Ở đây chúng ta có một bài kiểm tra thực có thể chứng minh được năng lực của chiêu thức hạ gục đối thủ mà không cần chạm. Một trọng tài đứng ở giữa 2 người bọn họ và ra hiệu trận đấu bắt đầu. Yanagi giơ bàn tay lên, tập trung khí lực vào đối thủ…

Và Iwakura đập ông sấp mặt.

Cả trận đấu chỉ kéo dài chưa đến 1 phút. Khi nãy bạn có nghi ngờ không? Nếu có thì bạn đã đúng rồi đấy. Vâng, việc tự tin cực độ vào khả năng của mình có sức mạnh rất kinh khủng, tuy nhiên vẫn chưa đủ mạnh để bẻ cong được các nguyên lý vật lý hay sinh lý học.

Vậy còn George Dillman thì sao? Ông vẫn luôn từ chối kiểm tra. Vậy có thể Dillman cũng là kẻ chưởng gió nốt.

Nhưng nếu Yanagi đánh xạo, tại sao ông ta còn chịu ra kiểm tra? Tại sao đưa đít ra chịu đá, mất 5.000 đô la, và bị bẽ mặt trước toàn thể bàn dân thiên hạ trên Internet? Ông ta rõ ràng không nghĩ mình đang xạo. Ông ta tự tin mình thật sự có năng lực. Đồ đệ của ông ta cũng tin. Chứ còn lý do gì khác để họ ngã xuống trước “cú đấm” ma thuật xạo đó?

Tác giả kiêm tiến sĩ thần kinh học Sam Harris chia sẻ:

Sẽ hơi khó nhận ra ảo tưởng của Yanagi đã xuất hiện thế nào, nhưng khi mà mọi người xung quanh cứ ngã như chuối rụng, thật dễ hiểu vì sao ảo tưởng đó cứ tiếp tục được duy trì. Hãy nhìn theo góc độ của Yanagi: Nếu bạn nghĩ rằng bạn có thể hạ gục người khác từ khoảng cách xa, và sau đó đồ đệ của bạn diễn theo và cứ ngã xuống theo đúng bài, hết năm này qua năm khác, bạn có thể bắt đầu tin mình thật sự có siêu năng lực.

Không chỉ dân võ thuật mới dính vụ này. CEO cũng dính. Và có thể bạn cũng vậy. Tự tin có thể giúp thúc đẩy khả năng làm việc và thành công. Nó cũng có thể khiến cho người khác tin tưởng vào bạn. Nhưng tự tin cũng đồng thời cực kỳ nguy hiểm. Nó có thể dẫn đến ảo vọng và kiêu ngạo. Và khi sự tự tin thái quá chạm phải thực tại phũ phàng, mông của bạn cũng sẽ bị sút y chang Yanagi sư phụ.

—

Cổ nhân có câu, “Không có ai là ‘khá giỏi’ khi vật nhau với cá sấu cả.” Đó là nơi tự tin thái quá sẽ tiễn bạn xuống mồ.

Chúng ta ai cũng đều có chút ảo vọng (con cái của ai trông cũng giỏi giang và không có nhiều người chịu thừa nhận mình lái xe kém), nhưng khi vượt quá ngưỡng thông thường, mọi thứ dần trở nên rắc rối. Thật không may, chúng ta không bàn bạc nhiều về vấn đề này. Ai cũng muốn gia tăng sự tự tin. Đó là bởi vì tự tin thật tốt đẹp biết bao. Tự tin khiến ta cảm thấy mạnh mẽ. Nhưng rất nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khi cảm thấy mạnh mẽ, ta có thể trượt xuống con dốc của sự chối bỏ thực tại và kiêu căng. Còn nhớ Ashlyn, cô gái không cảm thấy đau không? Nhìn bên ngoài, không thấy đau nghe thật đỉnh, nhưng bạn đã thấy vấn đề của nó rồi đó. Tin chắc cú về bản thân thì cũng tuyệt vời thật, nhưng đừng có chắc cú quá — để phòng khi thực tại bất chợt muốn phũ phàng với bạn.

Đây là một vấn đề to lớn trên con đường đến với thành công trong thế giới kinh doanh. Richard Tedlow, giáo sư danh dự tại Harvard, chia sẻ:

Tôi đã dạy và viết về lịch sử kinh doanh được 4 thập niên rồi, và thứ hạ gục hàng tá công ty và CEO tôi đã nghiên cứu chính là phần lớn trong số họ đều phạm phải sai lầm vốn có thể tránh được — tôi không nói khi đã nắm hết thông tin lúc mọi sự đã rồi, mà dựa trên lượng thông tin những người ra quyết định có trong tay vào thời điểm ấy. Những sai lầm đó là kết quả của việc chối bỏ thực tại của các vị này.

Chúng ta đều dành quá nhiều thời gian than phiền về tình trạng thiếu năng lực, nhưng như Malcolm Gladwell chỉ ra trong một bài nói chuyện tại Đại học High Point, tự tin thái quá còn rắc rối hơn nhiều. Tại sao ư? Thiếu năng lực là một vấn đề của người chưa có kinh nghiệm, và khi mọi yếu tố khác như nhau, ta sẽ không tin tưởng mà giao cho người thiếu kinh nghiệm nhiều sức mạnh hay quyền lực. Tự tin thái quá lại thường là lỗi lầm của các chuyên gia, trong khi chúng ta lại trao cho họ quá nhiều sức mạnh và quyền lực. Rất rõ ràng và hiển nhiên, người thiếu năng lực thật chán, nhưng lỗi lầm mà họ gây ra không thể nào quá nghiêm trọng. Chính những người sai lầm do tự tin thái quá mới là những kẻ phá hoại kinh khủng nhất.

Sự kiêu căng thế này không chỉ dẫn đến suy nghĩ ảo tưởng; nó còn dẫn đến những vấn đề thực tại. Muốn biết CEO nào sẽ lèo lái công ty mình xuống mồ không? Cứ đếm số lần họ sử dụng từ “tôi” trong thư báo cáo thường niên gửi cổ đông là biết. Đó chính là điều chuyên gia phân tích tài chính Laura Rittenhouse khám phá ra khi đánh giá các lãnh đạo và khả năng hoạt động của công ty họ. Tôi, tôi, và tôi đồng nghĩa với tèo, tèo, và tèo cho cả công ty. Nhưng khi tính kiêu căng chiếm lĩnh và ta dần hấp thụ nó, ta sẽ không còn đủ tỉnh táo nữa. Và còn nguy hiểm hơn: Ta sẽ không hề hay biết mình đã quáng. Ta bị chính mình bịt mắt.

Hiệu ứng này lý giải tại sao nếu bạn tập hợp những con người tự tin nhất lại, họ sẽ thành một nhóm rất kỳ lạ. Nhóm đó sẽ bao gồm những người có năng lực nhất và những người kém năng lực nhất. Giới học thuật gọi đây là hiệu ứng Dunning-Kruger.

Hãy nghĩ đến những đứa nhóc. Chúng có thể tự tin đến mức vô lý về những điều bất khả thi, như đánh nhau với ma quỷ dưới tầng hầm. Bọn trẻ không hiểu rõ về thế giới, và bởi vì không hiểu các quy luật, chúng có thể có những ước tính vượt ngoài khả năng của mình. Điều này không chỉ đúng với bọn trẻ thôi đâu. Những người thiếu năng lực trong một lĩnh vực nào đó cũng không có đủ kiến thức để đánh giá đúng đắn một việc là dễ hay khó. Đó là lý do tại sao các nhà ảo thuật thường vỗ tay khi xem các trò biểu diễn không giống các trò tôi và bạn hay xem, và tại sao diễn viên hài bật cười với những trò đùa cũng khác những trò mà chúng ta hay cười rũ rượi. Sự hiểu biết thấu suốt về lĩnh vực cho phép họ đánh giá cao những điều thực sự khó làm.

Hiệu ứng Dunning-Kruger là một hiện tượng kỳ lạ khi người có ít kinh nghiệm nhất lại tự tin nhất bởi vì họ không có đủ kinh nghiệm để đánh giá được mức độ khó khăn của một công việc nào đó. Chúng ta đều ít nhiều đã từng trải qua. Xem ai đó thực hiện một tư thế yoga trông cũng dễ; nhưng tự mình làm thì thường khó hơn rất nhiều. Tương tự như nhìn vào một bức tranh và nói “Tôi cũng vẽ được như thế.”

Thậm chí nếu sự tự tin chỉ ở mức vừa phải, chúng ta cũng thường trượt dốc và bắt đầu nghĩ rằng mình có khả năng vượt ra ngoài tầm hạn. Không phải do chúng ta đần; chỉ là câu chuyện ta kể cho chính mình khiến ta cảm thấy quá mạnh mẽ để rồi lại sa lầy.

Và đó chính là cách có người thua cược mất 5.000 đô la, kèm theo một cái mũi máu được tạo nên từ bàn tay của một cao thủ võ thuật không hề tin vào vụ chưởng nốc ao kia. Nhưng thôi cứ tạm tin bạn đi nhé. Có thể bạn vẫn luôn thực tế về khả năng của mình. Nhưng sức mạnh đi kèm với sự tự tin vẫn còn đó một mặt tiêu cực lớn ngăn cản bạn đến với con đường thành công thênh thang: Nó có thể biến bạn thành một kẻ khốn.

Trong rất nhiều nghiên cứu, cảm giác quyền lực để lại hiệu ứng rất tiêu cực cho tính cách con người. Quyền lực làm suy giảm sự đồng cảm, khiến ta thành kẻ đạo đức giả và mất đi nhân tính. Ở một mức độ nào đó, vẫn có một lý do tốt cho việc này: Những người ở vị trí quyền lực thường phải đưa ra quyết định khó khăn, tệ trong ngắn hạn nhưng tốt trong dài hạn. Tướng lĩnh phải cử quân lính ra tử địa để giành thắng lợi toàn cục. Nếu cảm thấy tội lỗi đối với từng sinh mạng, họ sẽ không thể nào làm điều đúng đắn. Nhưng cũng như sự chối bỏ thực tại, sự xa cách về mặt cảm xúc này cũng có thể nhanh chóng vuột khỏi tầm kiểm soát.

Nhiều nghiên cứu cho thấy cảm giác quyền lực khiến ta ích kỷ và có xu hướng phản bội hơn. Và không chỉ nói dối nhiều hơn; nó còn khiến ta nói dối giỏi hơn nữa. Cảm giác mình là số một đồng nghĩa với việc không cảm thấy căng thẳng về việc làm tổn thương người khác, và thế là ta nói dối mà không cảm thấy lo âu. Khi không có những dấu hiệu căng thẳng, rất khó để người khác nhận ra ta đang lừa dối. Ta thành công vì ta không quan tâm đến mọi người.

Bạn có thể hình dung hiệu ứng này diễn ra thế nào tại chốn văn phòng. Trong khi các nhà lãnh đạo thu hút có thể để lại tác động tích cực lên nhân viên, các nhà lãnh đạo có cảm giác quyền lực lại thường để lại hiệu ứng tiêu cực. Một nghiên cứu đề cập rằng: “Chúng tôi cho rằng trải nghiệm nắm trong tay quyền lực cao của nhà lãnh đạo sẽ tạo ra mệnh lệnh độc đoán, làm suy giảm cảm nhận về sự cởi mở của người đứng đầu, cũng như mức độ giao tiếp mở trong đội nhóm. Hậu quả là quyền lực lãnh đạo sẽ gây hiệu ứng tiêu cực lên kết quả làm việc của nhóm.”

Sự chối bỏ thực tại và lối cư xử xấu xí có thể làm bạn trật bánh khỏi con đường thành công. Tự tin là tốt, nhưng quá tự tin có thể làm cho bạn mờ mắt mà lao vào vật nhau với cá sấu. Nhưng nói vậy thôi, chứ giải pháp cũng không thể là cứ tự ti suốt… hay phải chăng có thể thế thật?

—