Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 5.3

Ông đã mất tất cả. Toàn bộ sản nghiệp gia đình. Và mất cả tâm trí nữa.

Nhưng Joshua Norton không mất đi sự tự tin. Ồ không. Vài người khi mất đi trí não sẽ trở nên vô dụng và không thể làm việc được nữa. Nhưng Norton thì không. Thực ra, ông còn kiếm được một công việc ngon lành hơn rất nhiều.

Ngày 17/9/1859, Norton trở thành Hoàng đế Norton. Nếu bạn không biết vụ nước Mỹ từng có một hoàng đế thì, ừ, bạn đã gia tăng khả năng trúng Confetti đêm nay rồi đó. (Đừng lo. Tổng thống Mỹ thời đó, James Buchanan, cũng chả biết đâu.) Dĩ nhiên, đó là vị hoàng đế tự phong của nước Mỹ, nhưng thôi hãy tạm gác vụ này lại.

Trong 21 năm ròng, Norton luôn tự hào vi hành trên đường phố San Francisco với một bộ quân phục hoàn chỉnh đầy đủ cầu vai, một thanh gươm cùng với một chiếc mũ lông công dựng đứng. Hai chú chó lang thang, Bummer và Lazarus, thường theo sau “đức vua” như đoàn tùy tùng. Trong quyển sách về Norton, William Drury viết, “Ông thường mang theo bầu không khí trang nghiêm và vương giả, nhưng được nhận xét như một người tốt bụng, đáng mến, dễ làm người khác thoải mái khi chuyện trò. Ông phát biểu hợp lý và thông minh về bất kỳ chủ đề nào, ngoại trừ về bản thân và đế chế của mình.” Ông cũng rất tham vọng, về sau ông đã thêm vào danh hiệu của mình nội dung “Người bảo hộ của Mexico.” Thời nay San Francisco nổi tiếng vì niềm nở chào đón sự điên loạn, không khác gì cách Nữ thần Tự do chào đón dân nhập cư vậy. Và thời đó cũng không mấy khác biệt. Thành phố không chỉ khoan dung với ông; họ còn ân cần và tôn ông lên thành “linh nhân” không chính thức của San Francisco.

Các nhà hàng cho ông ăn miễn phí, chủ rạp hát luôn dành suất ghế khai mạc cho ông, và thành phố còn góp cả ngân sách cho chỗ ở và bộ đồng phục mới mỗi khi cái cũ bắt đầu sờn rách. (để cảm ơn, Norton phong cho những người giám sát thành phố “danh hiệu quý tộc vĩnh viễn.”) Cư dân thành phố vui vẻ đóng “thuế” cho Hoàng-đế để đảm bảo kho bạc hoàng gia không cạn sạch. Một hiệu in đã niềm nở in ra những tờ trái phiếu chính phủ chính thức của Norton, thứ mà những nhà buôn địa phương luôn vui vẻ nhận từ tay Hoàng-đế, kèm một cái nháy mắt và cúi đầu. Các cửa hàng thậm chí còn bán búp bê hình Hoàng đế Norton.

Khi một sĩ quan cảnh sát nhầm tưởng Hoàng-thượng-vạn-tuế là gã điên và bắt giữ ông, cư dân thành phố San Francisco rất tức giận. Norton ngay lập tức được trả tự do và cảnh sát trưởng đã đích thân xin lỗi ông. Vốn luôn rất tử tế, Hoàng-đế ban ngay “lệnh đặc ân hoàng gia.” Kể từ ngày ấy, lực lượng cảnh sát luôn chào trang nghiêm Norton mỗi khi trông thấy ông.

Nhưng đừng nghĩ tất cả sự tôn kính này khiến cho Hoàng-đế trốn tránh nhiệm vụ. Không, không. Ông tự tin thi hành phận sự của mình, thường ban hành các mệnh lệnh hoàng gia mà các tờ báo địa phương rất sẵn lòng đăng tải. Những tuyên bố nổi tiếng của ông bao sân từ việc ra lệnh sa thải thống đốc bang Virginia, đến thông báo với Quốc hội rằng họ sẽ không được hội họp ở Washington, DC nữa. Ông còn dẹp cả 2 đảng Dân chủ và Cộng hòa khi mối thù hằn của họ gây ra quá nhiều buồn đau. Hoàng-đế cũng tự hào bảo vệ danh dự cho thành phố mình. Ông thông báo bất kỳ ai gọi quê nhà của mình là “Frisco” sẽ bị phạt 25 đô la, tương đương 430 đô la thời nay. (Và, vâng, ông cũng ra lệnh bắt Hội đồng giám sát thành phố sau khi họ không tuân theo chỉ thị của ông.)

Vào một ngày buồn bã, sự trị vì của Hoàng-đế kết thúc. Tờ San Francisco Chronicle giật tít “Le Roi Est Mort” (Đức Vua Băng Hà). Một tờ báo khác đưa tin nhậm chức của thống đốc bang California chỉ được vỏn vẹn 38 từ. Lễ tang của Norton kéo dài hơn 3km với hơn 10.000 cư dân tiễn đưa. (Những người giàu chi trả mọi chi phí cho lễ tang này.) Cờ được treo rủ. Trên bia đá của ông ghi dòng chữ HOÀNG ĐẾ CỦA HỢP CHỦNG QUỐC HOA KỲ VÀ NGƯỜI BẢO HỘ CỦA MEXICO. (Không, không hề có dấu ngoặc kép nha.) Di sản của ông được bảo tồn. Cả Mark Twain và Robert Louis Stevenson đều tôn vinh ông trong các tác phẩm của mình. Trái phiếu của Norton ngày nay là vật sưu tầm có giá trị. Và vào năm 1980, thành phố đã kỷ niệm 100 năm ngày mất của ông.

Có thể nói rằng ông là một hoàng đế thành công. Một vài sắc lệnh của ông cuối cùng đã trở thành sự thật, dù thậm chí nó không hề dính dáng chút gì đến ông. Sự ủng hộ của ông dành cho phụ nữ và nhóm người thiểu số cuối cùng đã được chấp nhận rộng rãi. Ông còn ủng hộ cho một liên minh các quốc gia trước cả khi Liên hợp quốc ra đời. Yêu cầu của Norton về việc xây dựng một cây cầu kéo dài từ Oakland đến San Francisco đã được thông qua, và gần đây có rất nhiều nỗ lực kêu gọi đổi tên Bay Bridge (cầu qua vịnh Oakland-San Francisco) để vinh danh ông.

Mark Twain đã viết rằng Norton “Lấp đầy sự trống rỗng trong cuộc đời mình với niềm ảo vọng hoàng gia.” Nếu Norton không thi hành phận sự của mình với sự tự tin cao đến như thế, người ta hẳn cũng sẽ không tưởng nhớ về ông sau hơn một thế kỷ. Nhưng nếu không cẩn trọng, sự tự tin có thể biến bạn trở thành một hoàng đế cai trị không đâu hết ngoài thế giới tưởng tượng trong đầu mình.

Vậy ta có thể tự tin nói rằng mình đã học được điều gì về sự tự tin?

Tin tưởng vào bản thân là tốt, nhưng tha thứ cho bản thân còn tốt hơn.

Tự cảm thông đánh bại tự tôn. Tôi thích nghĩ rằng mình chính là siêu điệp viên Jason Bourne trong lĩnh vực viết lách khoa học xã hội, nhưng tôi có lẽ là gần giống với gã hề trong phim đó hơn. Và thế cũng ổn thôi. Chúng ta không cần nghĩ bản thân mình to lớn hơn ai cả, và như vậy cũng tốt hơn. Bạn sẽ không muốn rơi vào vòng xoáy chối bỏ thực tại hay trở thành gã khốn. Bạn muốn tiếp tục học hỏi nhưng không cảm nhận quá tệ về bản thân. Bạn phải tránh tự đánh giá bản thân dựa trên những ảo tưởng hay phải miệt mài chứng tỏ mình nữa. Hãy tự cảm thông. Nó chứa đựng mọi lợi ích của sự tự tin mà không đi kèm với những mặt trái.

Điều chỉnh theo mức độ tự tôn vốn có của mình

Thông thường bạn có tự tin không? Nếu có, hãy tận hưởng những lợi ích của nó, nhưng hãy dè chừng sự ảo vọng và phải luôn giữ bản tính cảm thông. Hãy tìm kiếm những tình huống thử thách để giữ đôi chân mình trên mặt đất. Cố gắng cởi mở thay vì cho rằng mình đã biết mọi câu trả lời. Cư xử tử tế. Đừng trở thành vị vua trong thế giới tưởng tượng của riêng minh.

Còn nếu thiếu tự tin ư? Không vấn đề gì cả. Bạn sẽ học nhanh hơn những kẻ biết tuốt và có nhiều bạn bè hơn. Hãy tập trung nỗ lực vào những lĩnh vực có thể định lượng, nội năng lực có thể được đo lường chính xác, để không phải dính vào vụ đánh giá theo cảm nhận. (Không ai quan tâm chuyện tôi có tự tin hay không, miễn là sách đọc ổn.) Hãy trở nên giỏi giang ở lĩnh vực mình biết, rồi sự tự tin sẽ tăng lên. Và điều này sẽ đưa chúng ta đến bước tiếp theo…

Vẫn muốn tự tin hơn ư? Phải tự tìm nó thôi.

Tự tin là kết quả của thành công, chứ không phải nguyên nhân. Vậy thay vì nghe theo lời khuyên phát sốt của tôi về vụ tự cảm thông, nếu như bạn vẫn muốn tập trung vào sự tự tin, con đường chắc cú nhất chính là phải giỏi thứ mình đang làm. Khi Daniel Chambliss nghiên cứu về những vận động viên bơi lội hàng đầu, ông nhận ra rằng bằng việc tập trung vào những “chiến thắng nho nhỏ” mỗi ngày, kỹ năng của họ dần phát triển và sự tự tin vào năng lực của họ cũng tăng theo. Khi mang tư tưởng thi thố, ta sẽ luôn gặp lúc thi đấu không đúng sức và cảm thấy mình thật là thất bại. Khi gặp thử thách, hãy tập trung vào việc cải thiện kỹ năng của mình — chứ đừng nghĩ đến chuyện phải làm tốt hay trông thật ngầu. Nghiên cứu cho thấy “những mục tiêu để cải thiện bản thân” giúp gia tăng động lực, khiến cho nhiệm vụ thú vị hơn, và bổ sung thêm năng lượng. Và hiệu ứng này sẽ lan đến những nhiệm vụ kế tiếp. Như thường lệ, hãy chọn đúng cái ao. Như G. Richard Shell từ Wharton từng đề cập, ở quanh những người luôn tin tưởng vào ta có thể “truyền tải sự kỳ vọng” và biến thành một lời tiên tri tự ứng nghiệm, giúp gia tăng sự tự tin. Bạn có thể tự tin hơn theo thời gian bằng sự khổ luyện. Alfred Binet, người phát minh ra bài kiểm tra IQ, đã từng nói về trí thông minh như sau, “Không phải lúc nào người ban đầu thông minh nhất cuối cùng cũng là người thông minh nhất.”

Đừng giả dối

Giả dối quá khó khăn và cái giá khi thất bại cực kỳ cao. Những lợi ích ngắn hạn khi gây ấn tượng với người khác không đáng đánh đổi so với việc bị dán nhãn không đáng tin và “chuyển đến Moldova.” Thậm chí nếu thành công trong việc đánh lừa người khác, điều đó cũng thường dẫn đến tình trạng lừa dối chính bản thân mình, vốn là viễn cảnh nguy hiểm hơn hết thảy. Như Richard Feynman danh tiếng đã nói, “Quy tắc đầu tiên chính là không được lừa dối chính mình và bạn chính là đối tượng dễ bị lừa dối nhất.”

Tôi biết. Có nhiều thời điểm quan trọng cần để lại ấn tượng tốt và giả tạo rằng mình là lựa chọn tốt nhất. Thay vì giả vờ trong khi mình không được như vậy, giải pháp tốt nhất chính là tập trung thể hiện phiên bản tôi nhất của chính mình. Trong nghiên cứu “Your Best Self Helps Reveal Your True Self: Positive Self-Presentation Leads to More Accurate Personality Impressions,” các nhà khoa học đã phát hiện kết quả tương tự. Bạn không cần phải trở thành diễn viên. Chỉ cần là chính mình trong lúc xuất sắc nhất và mọi người sẽ nhìn thấy con người thật của bạn.

—

Một tác dụng cộng thêm mà sự tự cảm thông mang lại cho chúng ta là gì? Đó chính là một thứ nho nhỏ gọi là “sự thông tuệ.” Tôi không phải đang mơ mộng hay thơ thẩn gì ở đây đâu. Trong nghiên cứu có tựa đề “Self-Kindness When Facing Stress,” người ta nhận thấy việc tự cảm thông thực sự có mối tương quan với việc trở nên thông tuệ hơn. Tôi không nói điểm IQ hay kiến thức đâu nhé, ở đây ta đang bàn đến sự thông tuệ đấy. (Có bao nhiêu việc bạn làm mỗi ngày có thể thật sự khiến cho bạn thông tuệ hơn?)

Đánh giá nghiêm khắc bản thân mình là tốt hay xấu, là thành công hay thất bại, là kiểu tư duy quá rạch ròi và hạn hẹp. Để đạt được sự thông tuệ, ta cần chút linh hoạt, chấp nhận, và tinh thần học hỏi đi liền với sự phát triển. Hãy nghĩ về người khôn ngoan nhất bạn từng biết. Họ có ồn ã và kiêu căng? Hay hoàn toàn không tự tin? Không, họ có thể rất điềm tĩnh và thấu hiểu, tha thứ và ít phán xét. Tất cả chúng ta đều thích đạt được mức độ thông tuệ như thế một ngày nào đó. Và tự cảm thông chính là bước đầu tiên xuất sắc.

Được rồi, hy vọng rằng tôi đã giải quyết cuộc tranh luận về tự tin cho bạn. (Nếu không, tôi cũng rất cảm thông mà tha thứ cho chính mình.)

Sự tự tin hoạt động ở cấp độ cảm giác và vẻ ngoài. Nhưng còn thứ công việc cốt lõi cần phải xử lý thì sao? Bạn cần bỏ ra bao nhiêu thời gian? Rất nhiều người thành công là những kẻ nghiện việc, nhưng viễn cảnh thành công của bạn có thể lại là đạt được sự cân bằng giữa công việc-cuộc sống và thi thoảng cũng được ngủ nghỉ. Vậy bạn cần phải nỗ lực đến đâu để thành công đây?