Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 6.2

Giới võ sĩ Nhật Bản không thể làm gì hơn được nữa. Họ đã bị đánh bại hoàn toàn trong trò chơi của chính mình. Thật xấu hổ.

Gia đình Gracie từ Brazil đã nâng jiujitsu – nhu thuật lên một tầm cao mới, và trong môn võ thuật hỗn hợp này, tên tuổi của họ đồng nghĩa với chiến thắng. Jiujitsu là một môn võ Nhật Bản — là một từ Nhật Bản — nhưng nó đã được nâng tầm lên mức gần như hoàn hảo bởi một quốc gia ở nửa kia địa cầu. Nhà Gracie đã học jiujitsu Nhật từ những năm đầu Thế kỷ XX và nổi lên từ các con hẻm ở Rio de Janeiro qua các trận đấu đường phố và sau đó là những cuộc thi không luật lệ. Họ học hỏi môn nghệ thuật này và biến nó thành một môn khoa học.

Kể từ giải Ultimate Fighting Championship, nơi Royce Grade hủy diệt 3 đối thủ chỉ trong một đêm, jiujitsu của nhà Grade đã tạo nên một cuộc thay đổi mô thức trong giới võ thuật. Không có gì phải tranh cãi khi nói rằng: Bất kỳ ai muốn đấu võ tự do MMA đều phải biết qua Gracie jiujitsu nếu không muốn bị đánh bại. Kể cả những đấu sĩ từ đất nước đã phát minh ra jiujitsu.

Nhật Bản luôn yêu thích võ thuật thể thao. Giải kickboxing K-1 có lượng khán giả đủ lấp đầy sân vận động bóng đá. Khi Pride FC ra mắt năm 1997 với tư cách tổ chức võ thuật hỗn hợp ngoại hạng quốc gia, nó cũng quy tụ được đông đảo khán giả. Nhưng rất nhiều đấu sĩ Nhật tham dự trong đó chỉ được xem như vật tế thần trước những đấu sĩ ngoại quốc như nhà Grade. Họ bị gọi là “hộp cà chua” bởi vì ở cuối mỗi trận đấu, họ đều bầm dập, máu chảy khắp nơi như thể một hộp sốt cà chua bị bung nắp vậy.

Trong thế giới võ thuật hỗn hợp mới này, Nhật Bản tuyệt vọng muốn dựng lại lịch sử huy hoàng của mình, nhưng dường như chẳng có cách nào hạ bệ nhà Grade. Thành viên của gia tộc này gần như đã lăn trên thảm vật trước cả khi họ biết đi. Grade jiujitsu như thể một loại vi-rút kháng thuốc lây lan trong toàn bộ giới võ thuật.

Liệu có liều thuốc nào có thể khôi phục lại danh dự của giới võ thuật Nhật Bản?

Có, nhưng nó lại đến từ một nơi không thể ngờ đến…

Không một ai nghi ngờ vào tài năng của Kazushi Sakuraba. Tuy nhiên, họ có nghi ngờ về độ tỉnh táo của anh chàng này. Thường được gọi là “Saku”, anh vốn dĩ không phải một võ sư được đào tạo điển hình. Anh là một đô vật biểu diễn. Phong cách “túm vật” (catch wrestling) của anh là một hình thức thi đấu xuất hiện từ những năm 1800 và gây được sự chú ý trong các lễ hội và hội chợ. Tựa như một câu chuyện cổ tích trong thế giới võ thuật, một cựu đô vật biểu diễn có phong cách thi đấu như anh hề trong rạp xiếc bỗng trở thành “bạch mã kỵ sỹ” đến giải cứu cho làng võ tự do Nhật Bản.

Một trong những thử thách khó khăn nhất trong Grade jiujitsu chính là thoát thế kẹp chân (guard). Trong thế này, ta phải tránh ý đồ kiểm soát bằng kẹp chân của đối thủ để có thể dịch chuyển sang tư thế có lợi hơn. Đây thường như một trận đấu cờ căng thẳng, nơi các đấu sĩ chật vật giành ưu thế. Vậy Saku vượt qua được thế kẹp chân như thế nào? Bằng một cú lộn mèo. Bay lộn vòng qua thế phòng thủ của đối phương, anh trông giống Spider-Man hơn là một võ sĩ MMA. Và cách đó hiệu quả thật.

Anh chàng này không hề xuất thân từ Thiếu Lâm Tự. Anh giống vừa tốt nghiệp trường dạy xiếc hề Ringling Bros. Clown College hơn. Trước khi anh thi đấu, người hâm mộ thường nhấp nhổm; họ biết rằng sắp được xem một trận đấu tuyệt vời, những điều họ nóng lòng được biết là Gã điên ngầu lòi này sẽ làm gì tiếp theo đây?!?

Không chỉ phong cách thi đấu sáng tạo hấp dẫn, mà kể từ đầu đến cuối trận đấu, Saku còn là một nhà trình diễn hoàn hảo. Giới truyền thông Nhật thường giới thiệu một trong những đối thủ của anh, Kevin Randleman, là Donkey Kong. Thế là Saku xuất hiện ở võ đài với trang phục thi đấu giống như Mario.

Saku cũng đồng thời làm một việc mà ít có đấu sĩ nào từng làm trong suốt trận đấu: nở nụ cười. Đối với những người đang xem, không còn nghi ngờ gì chuyện anh chàng này đang thấy vui. Dù thật sự đã tập luyện rất nghiêm túc, anh chưa bao giờ ép bản thân phải nghiêm túc đến vậy cả.

Và anh cũng đồng thời đang làm được một việc nữa: chiến thắng. Dù thường xuyên thi đấu với những đấu sĩ nặng hơn mình đến tận 22kg, Saku, sau lần xuất hiện đầu tiên ở giải UFC, đã bất bại trong 11 trận đấu. Chỉ còn lại một câu hỏi chưa được giải đáp: Liệu anh có thể đánh bại được một võ sĩ nhà Grade? Nếu không tính các trận thua điểm do quyết định của trọng tài, không một thành viên nào trong gia tộc Grade từng thua một trận đấu chuyên nghiệp trong mấy thập niên nay.

Ngày 21/11/1999, Saku chộp được Royler Grade bằng đòn khóa tay kimura. Thành viên gia tộc Grade từ chối đầu hàng. Nhưng khi cánh tay của Royler rõ ràng đã lệch khớp, trọng tài buộc phải can thiệp. Saku giành chiến thắng.

Sự kiện này làm dấy lên một làn sóng gây sốc trong cộng đồng MMA. Một đấu sĩ nhà Grade đã bị đánh bại. Và anh hề điên rồ dân đô vật biểu diễn lại chính là người làm nên điều đó.

Chỉ trong vòng hơn 1 năm, Kazushi Sakuraba đã đánh bại 4 đấu sĩ hàng đầu từ gia đình võ thuật danh giá, từ đó gom về cho mình biệt danh “Thợ săn Gracie.” Sau khi Sakuraba hạ gục Royce, Hélio Gracie, người đứng đầu gia tộc đã chìa tay về phía Sakuraba, anh vẫn vui vẻ bắt và cúi chào. Gia tộc danh giá đến từ Brazil đã nhận diện được một đối thủ quá xứng tầm. Giới võ sĩ Nhật đã lấy lại được danh dự.

Kazushi Sakuraba đã vô địch 7 giải UFC. Cựu đô vật biểu diễn này được mệnh danh là “võ sĩ võ tự do vĩ đại nhất Nhật Bản.” Và tôi cũng ngờ rằng không có một đấu sĩ nào vui vẻ trên võ đài nhiều như anh.

Kẻ săn mồi tuyệt đỉnh trong môn võ tự do này không chỉ thi triển nhu thuật phong cách Gracie giỏi hơn người nhà Grade; anh ta còn là một kẻ loạn trí nhuộm tóc màu cam ưa lộn mèo trên sàn đấu. Sakuraba không chỉ giành chiến thắng đơn thuần bằng nỗ lực chăm chỉ hơn. Đôi khi nhiều hơn không phải là câu trả lời. Đôi khi muốn nhiều hơn cũng không được. Đôi khi chúng ta cần thư giãn và vui vẻ — và có lẽ nên hành động điên rồ một chút — để vươn đến đỉnh cao.

—

Các nhà khoa học đã khảo sát 254 sinh viên về mức độ vui vẻ và rồi xem bảng điểm của họ. Bạn có đoán được điều gì đã xảy ra không? Thái độ vui vẻ có mối liên hệ với điểm số tốt. Mọi chuyện không chỉ dừng lại ở đó: Những sinh viên vui học thường tìm đọc các tài liệu học tập không được yêu cầu. Họ tò mò và có động lực hơn. Những nghiên cứu khác cũng nhận thấy được một mối liên kết giữa lượng thời gian nghỉ ngơi của bọn trẻ và thành tích học tập. Càng vui đồng nghĩa với việc càng học được nhiều hơn.

Niềm vui giúp ta gắn kết với người khác không chỉ trong đời sống cá nhân mà còn tại nơi làm việc. Sau tất cả, liệu bạn hiểu rõ một người đến đâu nếu như không cùng cười đùa với nhau? Khi William Hampes tiến hành một nghiên cứu với 98 sinh viên, ông nhận thấy có một mối liên hệ mạnh mẽ giữa sự hài hước và sự tin tưởng. Chúng ta có xu hướng tín tưởng người đã từng cười đùa với mình.

Nhưng bạn không thể vui vẻ nếu như đang là sếp, đúng không? Sai. Mọi người phải vui vẻ nếu bạn muốn thuê được tài năng hàng đầu. Một nghiên cứu từ Journal of Leadership and Organizational Studies nhận thấy “chốn làm việc vui vẻ hấp dẫn ứng cử viên hơn là tiền nong và cơ hội thăng tiến.” Vâng, chính xác là như vậy: Tiền bạc và cơ hội thăng tiến không quan trọng bằng được làm việc ở một nơi vui vẻ.

Nhưng bạn nghĩ mình vẫn cần làm việc thật nhiều, đúng không? Nhiều giờ hơn đồng nghĩa với nhiều thành quả hơn. Nhưng liệu điều đó có đúng? Hãy cùng xem xét trường hợp đỉnh nhất trong những người đỉnh nhất… hay tệ nhất trong những người tệ nhất. (Tùy vào cách nhìn của bạn.)

Giới tư vấn quản lý vốn nổi tiếng với thời lượng làm việc cùng khối lượng công việc kinh khủng. 80 giờ/tuần cũng không phải là hiếm, bao gồm hàng tá chuyến đi và email phải kiểm tra thường xuyên, và rất nhiều đợt thuyết trình đến độ muốn “gục dưới tay PowerPoint.” Vì lẽ đó, Leslie Perlow và Jessica Porter muốn thử xem chuyện gì sẽ xảy ra khi một công ty tư vấn hàng đầu thực hiện một điều không tưởng: cho nhân viên 1 ngày nghỉ phép hoàn toàn không bị quấy rầy. Quả là một ý tưởng quái lạ. Với nhịp độ làm việc khủng khiếp của những nhân viên tại Boston Consulting Group, đây quả là một điều không tưởng. Đương nhiên, ai cũng có thời gian nghỉ, nhưng khi tình huống cấp bách xảy đến — và thường thì luôn có một tình huống cấp bách nào đó — công ty sẽ cần đến bạn. Vậy nên thứ Perlow gọi là “thời gian nghỉ biết trước” (predictable time-off — PTO) này thật sự rất cần thiết. Khi cô lần đầu đề xuất PTO với BCG, thành viên quản trị đầu tiên đã nói không. Phải mất đến 6 tháng sau để tìm được một thành viên quản trị khác chịu cho phép thử nghiệm ý tưởng điên rồ này.

Tôi chắc là bạn cũng không ngạc nhiên gì khi các nhân viên khoái vụ này. Khi so sánh với những nhân viên theo hệ thống cũ, các nhà tư vấn được nghỉ cảm thấy hài lòng với công việc hơn 23% và hứng thú đi làm mỗi buổi sáng hơn 24%. Trên một loạt các số liệu, họ đều cảm thấy thoải mái hơn về công việc và cuộc sống, đồng thời có xu hướng ít nhảy khỏi công ty hơn. Dĩ nhiên. Được nghỉ thì quả là rất sướng. Nhưng đó không phải kết quả duy nhất. Những người được hỏi còn nói mình có xu hướng cung cấp dịch vụ tốt hơn cho khách hàng đến 11%. Và khách hàng cũng xác nhận điều này: Đánh giá về những đội được nghỉ trong trường hợp bèo nhất cũng bằng những đội không được nghỉ, và đỉnh nhất là vượt xa.

BCG đã nắm được vấn đề. 4 năm sau, 86% nhóm thuộc các chi nhánh khu vực Đông Bắc được cho phép thử nghiệm nghỉ theo cách này. Nhân viên giờ đây làm việc ít hơn, còn công ty lại nhận được kết quả tốt hơn. Rõ ràng có một giới hạn nhất định đối với nhân viên bình thường. Khi khối lượng công việc quá lớn, chất lượng sẽ bị ảnh hưởng. Và kéo theo đó là chất lượng sống của nhân viên.

39% người Mỹ làm việc hơn 50 giờ/tuần và 18% làm việc hơn 60 giờ/tuần, dựa trên khảo sát của Gallup năm 2014. Vậy lợi ích của những giờ làm thêm đó là gì? Nghiên cứu từ Stanford cho thấy gần như bằng 0. Năng suất sẽ giảm mạnh kể từ sau giờ làm việc thứ 55 và “một người làm việc đến 70 giờ không tạo ra được gì thêm trong 15 giờ dôi dư kia.” Thứ mà họ tạo ra thêm chỉ là sự căng thẳng.

Một nghiên cứu từ Journal of Socio-Economics nhận thấy hạnh phúc bị bào mòn trong áp lực làm thêm giờ còn lớn hơn hạnh phúc tăng lên từ số tiền được trả thêm. Vậy bí kíp cày-bừa-tối-mặt chắc không dùng được rồi.

Vậy còn niềm vui và sự thư giãn ảnh hưởng như thế nào đến thành công? Vâng, ngày nay dường như bất cứ công ty nào cũng kêu gào đòi đổi mới. Họ luôn bảo rằng mình cần sáng tạo, nhưng liệu tất cả những giờ đồng hồ tại văn phòng đó có dẫn đến ý tưởng mới? Không hề. Rất nhiều nghiên cứu đã chứng minh sự sáng tạo xuất hiện khi con người ta thư giãn chứ không phải khi căng thẳng hay làm việc quá sức.

Thực ra, ta vốn dĩ thường ở trong thời gian sáng tạo nhất trước khi bước vào công ty. Hầu hết mọi người đều nảy ra ý tưởng hay nhất khi đang tắm. Scott Barry Kaufman từ Đại học Pennsylvania nhận thấy 72% đối tượng nghiên cứu nảy ra ý tưởng mới khi đang tắm, với tần suất cao hơn rất nhiều so với khi ở nơi làm việc. Tại sao vụ tắm lại có sức mạnh đến như thế? Bởi vì tắm táp quả thật là thư giãn. Hãy nhớ, khoảnh khắc “Eureka” của Archimedes không xuất hiện khi ông đang làm việc. Khi đó, ông đang thưởng thức nước ấm trong bồn tắm.

Thứ môi trường chạy, chạy, chạy của rất nhiều nơi làm việc ngày nay hoàn toàn đối nghịch với tư duy sáng tạo. Teresa Amabile tại Harvard nhận thấy dưới mức độ áp lực thời gian cực cao, bạn có ít khả năng nảy ra giải pháp sáng tạo hơn tới 45%. Thay vì vậy, áp lực đó lại tạo ra thứ mà bà gọi là “cơn say áp lực” (pressure hangover). Cảm hứng của bạn sẽ bay ra khỏi công ty và sẽ không trở về cho đến tận mấy ngày sau.

Để thật sự sáng tạo, bạn cần phải thoát khỏi trạng thái căng thẳng tập trung cao độ và để cho tâm trí mình thơ thẩn. Nhiều nhà nghiên cứu đã quan sát thấy chuyện mơ mộng thực sự có liên quan đến chuyện giải quyết vấn đề. Nó sử dụng cùng vùng não bộ khi ta chơi giải ô chữ. Những người có tâm trí thơ thẩn nhiều đã được chứng minh là giải quyết vấn đề tốt hơn.

Nói đến thời gian nghỉ ngơi, ta cần phải thành thật nói với nhau về khoảng thời gian nghỉ lớn nhất trong ngày: giấc ngủ. Tôi chắc chắn mình không phải người đầu tiên đề cập rằng giấc ngủ rất quan trọng vì hàng đống lý do (nhưng tôi hứa hẹn sẽ là kẻ phiền phức nhất).

Nghiên cứu cho thấy ngủ không đủ giấc khiến cho bạn ngờ nghệch hẳn đi. John Medina, giáo sư Trường Y thuộc Đại học Washington, lý giải:

Chọn một học sinh A từng trong tốp 10% điểm cao nhất trong hầu như bất cứ môn học nào. Một nghiên cứu cho thấy nếu cô này ngủ dưới 7 tiếng các ngày trong tuần, và thêm khoảng 40 phút vào cuối tuần, cô ấy sẽ bắt đầu có điểm số ngang với nhóm 9% điểm thấp nhất trong số những người không bị mất ngủ.

Và bạn cũng không hồi phục hoàn toàn được sức mạnh não bộ nhanh như bạn nghĩ. Một nghiên cứu năm 2008 ở Stockholm cho thấy thậm chí sau 1 tuần ngủ lại bình thường, người ta vẫn không hồi phục được 100% sau vài đêm chỉ ngủ 5 tiếng.

Giấc ngủ cũng được chứng minh là ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định, đạo đức, sức khỏe, và lượng thời gian lướt lát vô định trên mạng. Nghiên cứu cũng chứng minh chuyện giấc ngủ ảnh hưởng đến vẻ đẹp là có thật. Khi các nhà khoa học cho đối tượng tham gia nhìn vào những bức ảnh chụp người trước và sau khi họ mất ngủ, những bức được chụp sau đều bị đánh giá là kém hấp dẫn hơn.

Tôi biết, tôi biết: Bạn nghĩ bạn vẫn đang ổn. Nhưng, không, bạn không Ổn đâu. Bạn giống như người say đang la lên mình vẫn có thể lái xe tốt. Và đó cũng là một điểm khó nhận biết đối với mất ngủ: Chưa chắc bạn nhận thức được điều đó. Chỉ vì không cảm thấy mệt mỏi không có nghĩa là bạn đã nghỉ ngơi và hoạt động theo cách tối ưu nhất. Máy đo lường giấc ngủ của bạn không chính xác đâu, bạn của tôi ơi. Tờ New York Times đã công bố công trình tại Đại học Pennsylvania của nhà nghiên cứu giấc ngủ David Dinges như sau: Sau 2 tuần chỉ ngủ 4 giờ/đêm, đối tượng nghiên cứu bảo rằng họ hơi mệt nhưng vẫn ổn. Sau đó nhà nghiên cứu cho họ kiểm tra qua một loạt chỉ số và hóa ra não của họ bấy giờ nhũn như đậu hũ. Dinges cũng nhận thấy sau 2 tuần chỉ ngủ 6 tiếng, đầu óc họ ở trong tình trạng tương đương với trạng thái say xỉn. Một người Mỹ trung bình ngủ bao nhiêu giờ một đêm? Gallup cho biết con số là 6,8. (Vậy có khi bạn cũng sắp xỉn rồi đó.)

Đúng là có những người chỉ cần ngủ vài giờ mỗi đêm, nhưng nhiều khả năng bạn không nằm trong số họ. “Người ngủ ngắn” (short sleeper) chỉ chiếm khoảng 1-3% dân số. (Họ thật sự khó nghiên cứu bởi vì đây là một trong số ít những căn bệnh mà ít ai lại đến bệnh viện than vãn.) Bạn biết những người vào buổi sáng thường hưng phấn và lạc quan đến mức tựa như phát bệnh không? Những người ngủ ngắn cảm thấy như thế mọi lúc. Các nhà nghiên cứu gọi đó là trạng thái “kích hoạt về mặt hành vi.” Họ tin rằng những người đó mắc chứng hưng cảm cận lâm sàng, loại bệnh mà chúng ta đã đề cập trong Chương 1. Một lần nữa, cũng là chứng ấy nhưng với mức độ nhẹ hơn. Họ không điên, chỉ luôn lạc quan, đầy năng lượng, và chịu đựng cảm xúc rất tốt. “Chứng rối loạn” này di truyền trong gia đình và người ta tin rằng là do loại gene hDEC2 đột biến gây ra. Vậy nên nếu không có vấn đề về gene, thì bạn không phải người ngủ ít đâu; bạn chỉ quá mệt mỏi không nhận ra được mình đang mệt đến thế nào mà thôi.

Vậy điều gì xảy ra khi ta có bắt chước những người đó? Hãy cùng xem xét trường hợp cực đoan nhất, bởi vì thành thật mà nói thì nghiên cứu vụ này vui hơn.

Randy Gardner đã lập kỷ lục thức trắng mà vẫn giữ được ý thức trong hơn 11 ngày. Các nhà nghiên cứu ghi nhận lại toàn bộ quá trình và nhận thấy anh chàng này không mắc phải vấn đề sức khỏe nào lâu dài và trở lại bình thường sau khi được ngủ. Nói là vậy, chứ trong suốt sự kiện đó não anh ta như bị chập mạch. Sau một thời gian, anh nói chậm lại, bị ảo giác, gặp khó khăn trong việc tập trung ánh mắt, và sau đó nữa anh bắt đầu tin rằng mình là một cầu thủ bóng đá Mỹ gốc Phi — dù thực tế bản thân là một thanh niên da trắng. Sách Kỷ lục Guinness thậm chí đã không còn khoản mục mất ngủ nữa bởi vì mức độ nguy hiểm khủng khiếp của nó. Đừng thử trò này tại nhà nha, các thanh niên.

Giấc ngủ không chỉ ảnh hưởng đến mức độ mệt mỏi hay khả năng suy nghĩ. Nó còn ảnh hưởng đến cảm xúc nữa. Bạn và tôi từng có những ngày mệt mỏi và cáu gắt, nhưng nó thậm chí còn đi sâu hơn thế, sâu đến cấp độ thần kinh học. Khi kiệt sức, não bộ không thể làm gì khác ngoài tập trung vào điều tiêu cực. Bạn còn nhớ hạch hạnh nhân không? Phần não bộ không hoạt động của người phụ nữ không biết sợ ấy? Nghiên cứu được thực hiện bởi Matthew Walker tại uc Berkeley cho thấy mất ngủ đặt cơ thể chúng ta vào một trạng thái hầu như đối nghịch với người phụ nữ đó: Thế giới trở nên tiêu cực hơn. Khi các sinh viên thức liên tục 35 giờ liền, bản chụp MRI cho thấy phần hạch hạnh nhân của họ phản ứng với chuyện xấu cao hơn 60% so với người ngủ bình thường. Khi được ngủ đủ 8 tiếng, não bộ “khởi động lại” và chúng ta lại hoạt động chuẩn chỉnh. Nhưng khi không được chợp mắt, não sẽ phản ứng quá khích với những điều xấu. Nói ngắn gọn: Khi mệt mỏi, bạn sẽ rất khó mà vui vẻ.

Tâm trạng của bạn vào buổi sáng cũng đồng thời ảnh hưởng đến cách thức hoạt động của bạn suốt cả ngày. Chất lượng giấc ngủ của bạn, cũng như quãng đường đi làm đầy căng thẳng, có thể ảnh hưởng đến năng suất làm việc từ khoảnh khắc bạn bước vào văn phòng cho đến khi bạn rời khỏi đó vào chiều tối. Một nghiên cứu từ Wharton cho thấy tâm trạng của bạn vào buổi sáng sẽ ảnh hưởng đến cách bạn phản ứng với các sự việc. Lỗi lầm của đồng nghiệp sẽ là một sự khó chịu nho nhỏ hay một thảm họa hoàn toàn, tất cả là tùy tâm trạng thôi. (Với cùng cơ chế đó, nếu sếp bước vào phòng với bộ mặt giận dữ, có lẽ bạn nên chờ đến ngày mai hẵng đề nghị được tăng lương.)

Nhưng những giờ đầu tiên trong ngày còn rất quan trọng vì một lý do khác nữa: Đó thường là thời gian bạn có năng suất cao nhất. Khi tôi trò chuyện với giáo sư Dan Ariely ở Duke, ông chia sẻ, “Hóa ra hầu hết mọi người đều năng suất nhất trong khoảng 2 giờ đầu tiên vào buổi sáng. Không phải ngay khi thức giấc, nhưng nếu thức dậy lúc 7:00, bạn sẽ làm việc hiệu quả nhất trong khoảng từ 8:00 cho đến 10:30.” Đừng phí phạm thời gian đó vào việc kiệt sức và cáu bẳn.

Hãy thử nghĩ theo hướng khác: Liệu ta hoàn thành nhiều việc hơn trong 3 giờ thiếu ngủ hay trong 1 giờ tràn trề năng lượng, lạc quan, và tập trung? 10 giờ làm việc khi kiệt sức, cáu gắt, và mất tập trung có thể ít năng suất hơn nhiều so với 3 giờ khi “vào phom.” Vậy tại sao không bớt tập trung vào thời lượng, thay vào đó tập trung vào việc làm cái gì ở những thời điểm đó để đảm bảo giữ được phong độ tốt nhất?

Được rồi, đã đến giờ phát sóng chương trình hù dọa của tôi. Các nhà khoa học Anh đã lựa chọn những nhân viên cổ cồn trắng vốn thường ngủ từ 6 đến 8 giờ hằng đêm nhưng về sau ngủ ít lại. Sau đó, các nhà khoa học theo dõi họ chừng 1 thập niên. Kết quả? Rất nhiều người đã chết. Nghiên cứu ghi nhận, “Có rất nhiều bằng chứng vững vàng cho thấy những người ngủ ít hơn mức 6, 7, hay 8 giờ — mức bình thường của họ — có nguy cơ cao hơn về mọi loại bệnh và có nhiều khả năng tử vong do tim mạch hơn những người vẫn ngủ đúng số giờ bình thường trong quá trình này.”

Vậy tại sao chúng ta lại không có đủ thời gian ngơi nghỉ? Chúng ta đều thích ngủ mà. Dĩ nhiên, chính là vì công việc. (Nếu bạn không biết là tôi định nói điều này, xin hãy ngủ một giấc ngay lập tức — bạn chắc cũng đang không tỉnh táo cho lắm rồi.) Nhà nghiên cứu Mathias Basner Đại học Pennsylvania cho biết, “Bằng chứng rằng thời gian làm việc chính là kẻ đánh cắp giấc ngủ nổi bật nhất đầy rẫy ra đó. Nó xuất hiện trong mọi tầng lớp xã hội, bất kể cách tiếp cận câu hỏi này có là gì đi nữa.” Và không điều gì có thể xịn hơn quan điểm của nhà lập trình game Evan Robinson về vấn đề này. Nói cho dễ hiểu: Tại sao các công ty thẳng tay đuổi việc nhân viên say xỉn trong giờ làm lại cũng thẳng tay tạo ra một môi trường làm việc rất dễ làm nhân viên lờ đờ như say xin trong giờ làm?

Bạn không phải chiếc máy vi tính có thể chạy 24/7 không nghỉ. Bạn cần nghỉ ngơi. Nhưng bạn lại bị trừng phạt vì ngủ trong giờ làm. Trong khi đó, ngủ trong giờ làm hóa ra lại là một ý tưởng thật sự hay. Bằng chứng việc chớp mắt giúp cải thiện hiệu quả công việc cũng khá phổ biến.

Giờ thì, nếu như đã nói về chợp mắt, ta cần phải nói về các phi hành gia.

Để ngủ đúng giấc, chúng ta dựa vào các tín hiệu từ môi trường xung quanh. Khi trời sáng, não bộ nghĩ rằng nên thức giấc; khi trời tối, ồ đến giờ đi ngủ rồi. Điều này tạo ra cả mớ vấn đề cho phi hành gia, bởi vì khi bạn không ở trên Trái Đất, những tín hiệu này bị triệt tiêu cả. Bạn và tôi đều thấy mặt trời mọc 1 lần/ngày. Nhưng trong cùng 24 giờ, các phi hành gia có thể chứng kiến chuyện này hàng tá lần. Vậy nên NASA đã phải tiến hành rất nhiều nghiên cứu về giấc ngủ, bởi vì khi phi hành gia quá mệt mỏi không thể làm việc chính xác, hậu quả sẽ rất thảm khốc. Họ đã phát triển chương trình Fatigue Countermeasures Program (chương trình phòng chống mệt mỏi), thứ mà cơ quan chính phủ hàng tỷ đô la ấy lẽ ra nên gọi là “chợp mắt.” Một nghiên cứu do họ thực hiện cho thấy những đợt chợp mắt khiến cho phi hành gia tỉnh táo hơn: “Kết quả rõ ràng thể hiện rằng một khoảng thời gian nghỉ ngơi được lên kế hoạch trong 40 phút bay giúp gia tăng hiệu suất và sự tình táo về mặt sinh lý trong những nhiệm vụ bay thời gian dài.”

Chúng ta đã nói về vụ mất ngủ khiến ta khó hạnh phúc hơn. Bạn biết gì không? Giấc ngủ ngắn 90 phút có thể đảo ngược hiện tượng đó. Giấc ngủ ngắn không chỉ làm giảm sự phản ứng quá mức của não đối với những thứ tiêu cực, mà còn tăng cường phản ứng với những điều tốt đẹp.

Thế nghỉ ngơi và vui vẻ còn có lợi như thế nào nữa? Chợp mắt thì chỉ được có tí chút nên hãy làm gì đó bự hơn: nguyên cả kỳ nghỉ chẳng hạn. Một nghiên cứu ở Đức về các giáo viên cho thấy một kỳ nghỉ 2 tuần giúp gia tăng độ gắn bó công việc và giảm thiểu tình trạng kiệt quệ lên đến cả tháng. Kỳ nghỉ giúp bạn nạp đầy năng lượng. (Thoải mái xé trang này ra mang đặt lên bàn sếp nha.) Những chuyện này không đồng nghĩa với việc bạn có thể thoải mái làm việc quá sức và mất ngủ chỉ vì đã lên lịch nghỉ phép. Nghiên cứu cũng chứng tỏ rằng mức độ căng thẳng quá cao khi về làm việc sau kỳ nghỉ phép sẽ khiến cho đợt nghỉ phép hết hiệu quả chỉ sau chưa tới 1 tháng. Bạn sẽ lại hết pin. Trong khi đó, nếu sau khi nghỉ phép về, bạn lại vui vẻ hơn, thì tác động của kỳ nghỉ lại kéo dài ra.

Chúng ta cần vui vẻ. Chúng ta cần nghỉ ngơi. Những hoạt động này gia tăng cơ hội thành công của ta và đồng thời cũng gia tăng lợi ích cho các sếp. Làm việc miệt mài không nhất thiết đồng nghĩa với chất lượng. Việc lang thang lướt mạng đã dạy cho chúng ta rằng số lượng không đồng nghĩa với chất lượng. Đừng làm thêm nhiều việc nếu có thể làm việc hiệu quả hơn. Bạn nên giữ trong đầu tư tưởng 80/20 của Peter Drucker và làm những việc tạo sự khác biệt thay vì tốn thời gian cả ngày chỉ ngồi kiểm tra email.

Tony Schwartz phát biểu rằng, “Năng lượng, chứ không phải thời gian, mới chính là tiền tệ nền tảng của hiệu suất làm việc.” Đó là định tính chứ không phải định lượng. Mỗi giờ đồng hồ không hề giống nhau. Chúng ta không phải máy móc, và mô hình đánh giá bằng thời gian là thứ chỉ dành cho máy móc. Công việc của chúng ta không phải là trở thành một cỗ máy, mà là tìm những việc thật hay ho cho các cỗ máy thực hiện.

Chúng ta đã được nghe từ cả hai phía. Vâng, ám ảnh đam mê như Ted Williams thì làm việc điên cuồng và nhận được kết quả tuyệt vời nhưng thường phải trả giá đắt trong các mối quan hệ. Những người không được làm công việc mơ ước thì có nhiều thứ để mất và đạt được quá ít thứ trong những giờ làm việc dài dằng dặc. Không ai muốn trở thành người làm tăng con số karõshi cả. Vui vẻ, ngủ nghỉ, và nghỉ phép đi chơi tuy hao phí thời gian làm việc nhưng có thể truyền thêm lợi ích về mặt chất lượng và mức độ gắn bó.

Vậy tại sao câu hỏi cân bằng giữa công việc-cuộc sống lại lưỡng nan như thế? Nó dường như không phải là một vấn đề lớn trong quá khứ… Hay cũng giống như vậy? vấn đề thực sự ở đây và cách giải quyết nó là gì? Hóa ra thế giới đã đổi thay. Có rất nhiều sự chuyển dịch lớn. Nhưng vẫn còn vài thứ bạn có thể làm được.

Để diễn tả tốt hơn, chúng ta thực sự cần phải nói về Spider-Man…

—