Chó Sủa Nhầm Cây - Eric Barker - Chương 4.2

Ta đã biết lợi ích của việc xây dựng mạng lưới quan hệ là cực khủng. Nhưng nó cũng khiến ta có cảm giác mình có chút gì đó không đàng hoàng. Nghiên cứu từ Francesca Gino cho thấy, khi cố gặp một người chỉ vì muốn đạt được thứ gì đó từ phía họ, ta cảm thấy trái đạo đức. Người ít thấy bứt rứt nhất khi xây dựng mạng lưới quan hệ chính là những người mạnh mẽ nhất. Người cần đến mạng lưới quan hệ nhất — những người yếu đuối — lại thường cảm thấy thật khó chịu về vụ này. Chúng ta cảm thấy việc giao tiếp tạo dựng quan hệ thoải mái hơn khi mọi sự là tình cờ, khi cảm giác như vô tình thôi, không phải kiểu có chủ ý hay vị kỷ như kiểu Machiavelli.

Đây là một vấn đề lớn cho người hướng nội, những người không quen với việc làm quen người lạ. Nó thậm chí còn tạo ra khó khăn cho người hướng ngoại, những người tạo ra mối quan hệ dễ dàng nhưng lại không chọn đúng người cần thiết cho việc thăng tiến trong sự nghiệp.

Nếu cần phải có một mạng lưới quan hệ để thành công, liệu bạn có thể xây dựng một mạng lưới cho riêng mình và vẫn cảm thấy thoải mái? Nhất là khi bạn là người hướng nội?

Để trả lời những câu hỏi này, hãy cùng nói qua về Adam Rifkin. Năm 2011, tạp chí Fortune vinh danh ông là người kết nối mạng lưới tốt nhất ở Thung lũng Silicon. Biết gì không? Adam là một người hướng nội nhút nhát. Ông đồng thời cũng là người tốt nhất mà tôi từng gặp. Và chúng tôi thường gọi ông là “Panda” (gấu trúc).

Bí mật kết nối mạng lưới của Panda là gì? Hãy là một người bạn. Vâng, đơn giản thế thôi. Kết nối xây dựng mạng lưới không phải chỉ là một kỹ năng mà bất kỳ ai cũng có thể học được. Đó là một kỹ năng mà tất cả chúng ta đều đã biết. Kỹ năng kết bạn.

Theo cách nói của Adam Grant, Panda chính là Người-cho-đi. Grant từng viết về Panda trong quyển Give and Take. (Quả là kỳ lạ khi cả tôi và Grant đều quen biết Panda. Mà cũng đúng, phải nhấn mạnh là Panda quen tất cả mọi người.) Khi được hỏi về hoạt động kết nối, Panda chia sẻ:

Cho đi thì tốt hơn là nhận lại. Tìm cơ hội làm một việc gì đó cho người khác, chẳng hạn như chia sẻ kiến thức hay đề nghị giới thiệu họ với ai đó họ chưa biết nhưng có thể hứng thú khi gặp. Đừng nghĩ về chuyện trao đổi qua lại trong kết nối. Đừng đề xuất thứ gì đó bởi vì bạn muốn nhận lại một thứ gì đó khác. Thay vì vậy, hãy thể hiện sự hứng thú chân thật về điều mà cả bạn và người khác đều quan tâm.

Harvard và MIT không giao tiếp với nhau, và đó chính là lý do họ đều chìm trong rắc rối. Quen biết hàng xóm là tốt. Kết bạn cũng tốt. Nhưng khi đụng đến bạn bè trong kinh doanh, chúng ta lại sử dụng từ ngữ thật tệ hại; “kết nối xây dựng mạng lưới,” và nó thật sự khó chịu. Nếu tập trung vào việc kết bạn thôi, vấn đề sẽ mất đi. Tất cả là do góc độ cảm nhận mà thôi.

Những người giỏi kết nối cũng đồng ý với việc này. Ramit Sethi nói:

Chúng ta đều có những người bạn lý thú. Họ luôn gửi cho bạn những thứ thú vị. “Ê, xem quyển sách này xem,” “Chà, mày phải coi thử bộ phim tao vừa coi xong. Đây, đĩa đây.” Đó mới thật sự là kết nối mạng lưới, bởi vì họ đối đãi tốt với bạn trước. Giờ, một ngày nọ, họ đến gặp bạn và bảo, “Ê, tao biết mày có quen bạn làm tại công ty X. Tao muốn liên hệ với bên đó. Mày giới thiệu tao được không?” Dĩ nhiên bạn sẽ nói có. Kết nối mạng lưới chính là gầy dựng quan hệ cá nhân.

Vậy việc kết nối mạng lưới gian xảo giống như tình trạng mất lòng tin ở Moldova. Nhưng ở đâu là cực đối nghịch với nơi này? Iceland. Đó chính là một trong những nơi hạnh phúc nhất trên thế giới, và một phần bởi sự gắn bó chặt chẽ. Cộng đồng nơi đây gắn kết đến độ họ có thể gặp bạn bè ở bất kỳ đâu. Tình trạng này phổ biến đến nỗi “tôi tình cờ gặp bạn” là một lý do được chấp nhận khi trễ làm.

Vậy mấu chốt ở đây là gì? Chúng ta thường tách bạch rõ ràng giữa chuyện công việc và cá nhân. Tuy nhiên, bộ não thì lại không nghĩ vậy. Con người thuở ban đầu dành phần lớn thời gian trong những bộ lạc nhỏ nơi mọi người đều quen biết, làm việc chung, và hầu hết có quan hệ máu mủ. Tách bạch giữa công việc/cá nhân là phạm trù mới, ngoại lai, và bộc phát đối với bộ não. Đó chính là lý do “kết nối mạng lưới” nghe mùi lợi dụng nhưng “gia đình” lại nghe hay.

Một trong những lý do chính khiến cho loài người hết sức thành công, như nhà nghiên cứu người Israel, Yuval Noah Harari, đã chỉ ra, là nhờ vào thứ gọi là “quan hệ giả tưởng” (fictive kinship). Hầu hết chủng loài chỉ quanh quẩn với gia đình mình. Mọi kẻ khác đều là kẻ thù tiềm tàng. Loài Homo sapiens rất thành công bởi vì chúng ta mở rộng được định nghĩa về gia đình bằng việc sử dụng những câu chuyện được chấp thuận rộng rãi. Các gia đình không còn đơn thuần là cùng chung huyết thống. Chúng ta ở trong rất nhiều gia đình: Chúng ta là Người Mỹ. Chúng ta là nhân viên IBM. Chúng ta ở chung đội bóng mềm. Đơn giản nhất, chúng ta là bạn. Bạn bè là gia đình do chúng ta lựa chọn. Điều này cho phép chúng ta hợp tác ở một quy mô không tưởng so với những loài động vật khác. Đó chính là bí mật thành công của loài người. Đó cũng chính là bí mật thành công trên phương diện cá nhân: tình bạn.

Mọi chuyện khá là bản năng thôi, nhưng có lẽ bạn vẫn còn cảm thấy khó xử khi tiếp cận một người có ảnh hưởng quan trọng đến sự nghiệp của mình, trong lòng chất chứa cảm giác giả tạo về “tình bạn” này. Chúng ta vẫn thích cảm giác tự nhiên hơn. Nhưng đó cũng là một sự phân biệt sai lầm nốt. Một trong những điểm chung chính giữa các cặp đôi không phải là “phép màu” hay cảm giác hấp dẫn không diễn tả được, mà chính là sự gần gũi. Thật khó yêu ai đó khi chưa bao giờ chạm mặt nhau.

Điều này cũng đúng với những mối quan hệ khác. Bạn trở thành bạn tốt với hàng xóm đầu tiên và trước hết là bởi vì họ sống gần bạn. Ngày nay, tuy không phải đi chơi bowling với họ mỗi tuần hay cắt máu ăn thề nữa, nhưng bạn vẫn có rất nhiều tình bạn ít nhiều dựa trên sự gần gũi, dù tình bạn đó có là với hàng xóm, với người phụ nữ ở bàn làm việc kế bên, với tay giao hàng, hay với những mối quan hệ bình thường khác. Thường thì đơn giản chỉ cần cố gắng kết bạn là đủ. Fred Rogers từng hát rằng, “Sao không là hàng xóm của tôi?” Anh ta không đòi hỏi bạn phải chuyển đến ở chung hay gì cả. Chỉ cần là một người hàng xóm tốt thôi.

Ta vẫn thường kết bạn mọi lúc dựa trên những điều rất hời hợt, chẳng hạn như địa lý, nhưng mọi thứ lại tạo cảm giác thật khác trong kinh doanh. Giống như khi ai đó hỏi rằng bạn nhấc chân phải trước hay chân trái trước khi bước đi, trong khoảnh khắc bạn sẽ bị dơ vậy. Lý do là khi cố gắng có chủ ý làm thứ gì đó mà bình thường ta hay làm trong vô thức, tự dưng ta sẽ thấy rất sượng.

Không cần phải ngại khi kết nối. Sự thật là, chúng ta thường đánh giá thấp đến 50% khả năng người khác sẽ sẵn lòng giúp đỡ mình khi được nhờ. Như đã nói trong Chương 2, tính hay nghi ngờ, hay thói ưa quy kết rằng người khác ích kỷ có thể trở thành lời tiên tri tự ứng nghiệm. Hãy nhớ rằng, quy tắc số một để kết bạn rất đơn giản: hãy lạc quan về xã hội. Giả định rằng người khác thích bạn, và rất có thể họ sẽ thích bạn thật.

Robert Fulghum có một quyển sách bán rất chạy trong những năm 1980 với tiêu đề All I Really Need to Know I Learned in Kindergarten (Tất cả những gì tôi cần biết thì tôi đã học ở trường mẫu giáo rồi). Hãy lấy hộp bút chì màu ra, bởi vì ta sẽ trở lại trường mẫu giáo. Hãy cùng xem lại vài nền tảng của tình bạn, những điều khá trực quan nhưng cũng có khoa học chứng nhận đàng hoàng.

Bạn thích Iron Man hả? Tui cũng thích Iron Man nè!

Thấy cậu bé đang chơi với món đồ chơi mà bạn cũng thích à? Hãy giới thiệu bản thân. Chúng ta đều chọn bạn bè giống mình.

Thành thật mà nói, sự tương đồng có sức mạnh hết sức đáng sợ. Nghiên cứu cho thấy bạn sẽ thích những cái tên tương tự tên mình hơn. Bạn thích những thương hiệu có chung chữ cái đầu giống tên mình. Những ngày sinh gần bạn sẽ dễ nhớ hơn. Bạn thậm chí còn thích người có tướng đi giống mình. Tại sao người dẫn chương trình tin tức và diễn viên cần phải đẹp? Bởi vì chúng ta nghĩ rằng những người hấp dẫn sẽ giống mình hơn. (Ảo tưởng sức mạnh bản thân quá ha!)

Thậm chí sự tương đồng ở những thứ không thích cũng giúp ta gắn kết với người khác. Nghiên cứu cho thấy cùng than phiền một thứ giống nhau sẽ giúp ta cảm thấy gần nhau hơn. Cả hai bạn đều ghét tay đó ư? Có thể đó là con đường khởi đầu cho một tình bạn thân lâu năm. Bạn có biết câu “Kẻ thù của kẻ thù là bạn” không? Một nghiên cứu có tiêu đề “I Feel Like I Know You: Sharing Negative Attitudes of Others Promotes Feeling of Familiarity” đã chứng minh điều đó.

Hãy nhìn quanh sân trường và tìm điểm tương đồng. Đứa trẻ tương đồng với bạn sẽ có xu hướng thích bạn, và ngược lại, bạn cũng vậy. Nếu không thấy ai có điểm chung nào ư? Vâng, đó chính là lúc chúng ta chuyển qua nguyên lý nền tảng kế tiếp…

Lắng nghe và khuyến khích những bạn khác

Muốn biết mình giống những bạn khác ở trường mẫu giáo ở điểm nào à? Hãy hỏi và lắng nghe các bạn kia. Có thể bạn sẽ nghe được thứ gì đó mình có thể kết nối. Ngoài ra, lắng nghe còn là một kỹ năng tối quan trọng giúp gắn kết — nhưng cũng là thứ mà hầu hết chúng ta rất tệ.

Nhà thần kinh học Diana Tamir nhận ra não bộ của chúng ta ghi nhận nhiều niềm vui khi được nói về bản thân hơn cả khi nhận được thức ăn hay tiền bạc. Đó chính là lý do bạn nên dừng nói về mình và nhường cho những người xung quanh nói về họ càng nhiều càng tốt. Nghiên cứu của Arthur Aron cho thấy rằng việc hỏi người khác về bản thân họ có thể tạo ra sự gắn kết mạnh tương đương với một tình bạn lâu dài trong một khoảng thời gian ngắn đến mức bất ngờ.

Chuyên gia hành vi FBI Robin Dreeke nói điều quan trọng nhất cần làm chính là “tìm hiểu suy nghĩ và ý kiến của một người nào đó mà không phán xét họ.” Dừng suy nghĩ về những gì bạn sẽ nói tiếp theo và tập trung vào những gì họ đang nói trong hiện tại.

Bạn đã tìm ra điểm chung gì đó rồi à? Tuyệt. Đừng ngại khen họ một lời chân thành. Nghiên cứu cho thấy chúng ta thích lời khen còn hơn cả tình dục hay tiền bạc. Mấu chốt ở đây, theo chuyên gia gây ảnh hưởng Robert Cialdini, chính là phần chân thành. Bạn không muốn xu nịnh, và họ cũng không muốn bạn như vậy. Chỉ cần nói ra những điều tích cực chân thành nhất hiện ra trong đầu. Nghiên cứu chứng tỏ thậm chí dù là lộ liễu, những lời tán dương thiếu chân thành vẫn có những tác dụng đáng kinh ngạc — nhưng chúng ta cũng không phải đang cố nài bán bảo hiểm cho bằng được, thế nên cứ thành thật thôi.

Đừng cố tỏ ra ngầu hay ấn tượng gì cả, vì cách đó có thể phản tác dụng. Chúng ta đều thích cảm giác thoải mái hơn là tranh đấu. Thực tế, nghiên cứu cho thấy rằng, nếu được chọn, chúng ta thà làm việc với một người ngốc còn hơn với một kẻ giỏi giang nhưng chơi bẩn. Và cũng đừng đưa ra lời khuyên hay bảo rằng họ đã sai. Ngược lại, việc hỏi xin lời khuyên từ họ có thể giúp người khác thoải mái với bạn hơn.

Dreeke thích hỏi về những thách thức mà người khác phải đối mặt. Chúng ta đều thích than phiền một chút về những thứ làm cho mình căng thẳng. Điều này đưa ta đến nền tảng tiếp theo.

Hãy cho đi. Chia sẻ phần bánh của mình.

Hãy đề nghị giúp đỡ người khác. Hãy hành động giống như Adam Grant, Panda, Paul Erdos, như một Người-cho-đi. Khi người khác nói họ đang gặp rắc rối việc gì đó, hãy thử tìm cách giúp đỡ.

Bạn không muốn trở thành một kẻ kết nối mạng lưới có qua có lại giả tạo. Bạn muốn mọi việc thật tự nhiên, tình cờ, tình bạn chân chất các kiểu, đúng không? Bạn bè thường giúp đỡ nhau. Họ không có mục đích hay nghĩ là sẽ nhận lại được gì đó. Hãy hành xử theo luật nhân quả. Có rất nhiều nghiên cứu cho thấy việc cố gắng làm cho người khác hạnh phúc sẽ khiến hạnh phúc quay về với bạn. Bạn bè hạnh phúc khiến cho bạn có xu hướng hạnh phúc hơn 15%. Thậm chí nếu một người bạn của một người bạn của một người bạn hạnh phúc, vẫn có 6% cơ hội bạn cũng sẽ hạnh phúc. Vậy đừng lo lắng về việc nhận lại hay đòi hỏi bất cứ điều gì. Điều này sẽ khiến cho họ cảm thấy tốt về bạn, và bạn cảm thấy tốt về chính mình. Bạn chỉ đơn thuần là một người bạn. Và nếu bạn đã đề xuất giúp đỡ gì đó, hãy nhớ làm.

(Cảnh báo: Nếu tuân theo mọi điều trên, nhiều khả năng bạn sẽ “vô tình” trở thành người tốt.)

Được rồi, chúng ta đã xử xong cảm giác không thoải mái khi kết nối và hiện bạn đang tập trung vào việc kết bạn. Bạn đã có thái độ đúng. Nhưng làm thế nào để thật sự bắt đầu đây? Có rất nhiều kỹ thuật tuyệt vời có thể khiến cho quá trình này trở nên dễ dàng, tốn ít thời gian, và ít đáng sợ hơn:

Bắt đầu từ những người bạn mà ta đã có

Nghiên cứu ghi nhận cách nhanh và dễ dàng nhất để thúc đẩy mạng lưới không phải là trao danh thiếp ở mọi ngóc ngách; mà là kết nối lại với những người bạn cũ. Và cũng không có chút yếu tố lợi dụng nào trong đó — họ đã là bạn của bạn rồi. Bạn chỉ lâu rồi không liên lạc với họ. Đó chính là nơi tốt nhất để bắt đầu, và không đáng sợ chút nào. Xem lại danh sách bạn bè trên Facebook, Linkedln, hay số danh bạ, gửi vài email hàng tuần, và hỏi thăm “Dạo này sao rồi?” Kết quả nghiên cứu chứng tỏ những tình bạn ngủ đông kiểu đó có thể là động lực tăng trưởng lớn cho sự nghiệp hơn bất kỳ mối quan hệ mới nào. Nhà thần kinh học tại Đại học Chicago, John Cacioppo, cũng nhận thấy rằng khi tận dụng Facebook để gặp gỡ trực tiếp người khác, mức độ hạnh phúc tăng lên. Tuy nhiên, khi sử dụng Facebook thay thế cho gặp mặt trực tiếp, cảm giác cô đơn sẽ gia tăng.

Dù vậy, có một lời cảnh báo như sau: Đừng nghĩ rằng chỉ đơn thuần làm bạn trên mạng xã hội cũng được tính là kết nối mạng lưới. Một lần nữa, trở về mẫu giáo xem. Cứ để “bạn bè” của mình nằm yên như mớ sách trong thư viện không tương đương với việc thực sự dành thời gian trò chuyện và gặp gỡ họ. Đó không phải là một mối quan hệ; đó chỉ là một bộ sưu tập tem ảo thôi.

Tìm các “siêu kết nối”

Tất cả những người trong một mạng lưới không hề có giá trị tương đương nhau. Brian Uzzi và Sharon Dunlap đã tiến hành nghiên cứu và nhận thấy quy tắc 80/20 xuất hiện trong mạng lưới. Bạn có thể gặp được hầu hết bạn bè của mình thông qua các “siêu bạn” — những tay quen nhiều người, như Panda. Vì thế, khi muốn mở rộng mạng lưới và kết thêm bạn mới, hãy tập trung vào nhóm này. Nếu nhìn vào danh sách bạn bè trên Facebook hay danh bạ liên lạc, bạn sẽ nhận ra mình đã gặp nhiều người trong số đó thông qua sự giới thiệu của một nhóm “siêu bạn” nhỏ. Tiếp cận các “siêu bạn” đó và hỏi “Anh nghĩ tôi nên làm quen với ai?” sẽ tạo ra kết quả vượt trội rõ rệt.

Dành thời gian — và cả ngân sách nữa

Mọi người hay nói họ muốn mở rộng mạng lưới nhưng rất ít người xem nó là ưu tiên, cống hiến thời gian, hay cam kết cụ thể gì cho việc đó, chẳng hạn như: “Tôi sẽ dành ra thêm 50 đô/tuần cho chi phí cà phê và ăn trưa để kết nối với người khác.” Tác giả Ben Casnocha thấy rằng những người kết nối mạng lưới hàng đầu đã cam kết trước một lượng thời gian và tiền bạc nhất định cho mục tiêu xây dựng mạng lưới để khi cơ hội xuất hiện, họ không phải chần chừ. Sinh viên đại học biết rằng tối thứ Sáu và thứ Bảy (và có thể vào các tối khác nữa) là dành cho tiệc tùng, và họ cũng không gặp khó khăn gì khi làm quen bạn mới. Hãy tiếp cận đơn giản như thế.

Nhiều nghiên cứu học thuật cũng cho thấy nguồn cơn mâu thuẫn lớn nhất giữa bạn bè chính là vấn đề dành thời gian gặp gỡ nhau. Như đã thấy với Spencer Glendon, thời gian là thứ có giới hạn và quý giá. Dành thời gian là điều cơ bản nhất thể hiện với ai đó họ quan trọng đối với bạn và bạn có quan tâm họ. Vậy nên hãy dành ra một lượng thời gian tính trước để đảm bảo rằng mình không chỉ đơn thuần là “thích” kết nối, mà còn hiện thực hóa được mong muốn ấy. À tuy vẫn còn rất nhiều cuộc tranh cãi về chuyện tiền bạc có thật sự mua được hạnh phúc hay không, nhưng các nghiên cứu đã đưa ra được một kết luận thống nhất: Tiền bạc có thể mang lại hạnh phúc khi bạn chỉ cho những người thân yêu. Hãy nhắn tin với một người bạn và mời họ một chầu cà phê nhé.

Tham gia nhóm

Không, không phải kiểu mấy “nhóm kết nối” cũ rích đâu. Một lần nữa, phải nói là các nhóm này lại khiến ta thấy sượng sùng và giả tạo sao đó. Tổ chức một bữa tiệc cũng ổn thôi, nhưng có lẽ tần suất không đủ để tạo ra độ gắn kết ổn định. Bạn có quen biết nhóm bạn nào cùng ăn trưa hàng tuần không? Hay một nhóm thường xem đá banh chung mỗi tối Chủ nhật? Nhóm đọc sách tại công ty? Đó là những cách vui vẻ và tự động đảm bảo bạn vẫn giữ mối gắn kết với người khác một cách tự nhiên. Nghiên cứu cho thấy các đội nhóm xịn nhất thường là tổng hòa giữa những người bạn cũ cùng sự tham gia của những lính mới, và đó đồng thời cũng là lợi thế trong việc kết nối mạng lưới. Thêm vào đó, việc tham gia vài nhóm như thế có thể giúp bạn gia tăng sự “may mắn” theo hình mẫu khoa học mà Richard Wiseman đã đề cập. Bạn có thể tạo nên vận may trong khi vẫn có thời gian vui vẻ bên những người mình thích.

Đây không phải kiểu lý thuyết mơ hồ mà tôi đọc được từ một quyển tạp chí học thuật nào đâu. Khi còn ở Los Angeles, tôi không bao giờ bỏ lỡ bữa trưa hàng tuần của anh bạn Andy Walker. Khi đến San Francisco, tôi luôn sắp xếp ghé qua buổi gặp gỡ 106 Miles của Panda dành cho dân khởi nghiệp ở Thung lũng Silicon. Tôi bay đến Boston vài lần mỗi năm chỉ để tham gia bữa tối cùng “những con người thú vị” của Gautam Mukunda, nơi ông mời những tay lý thú trong mạng lưới của mình đến để tiệc rượu chuyện trò thân mật. Và tôi thà hy sinh một quả thận còn hơn bỏ lỡ buổi gặp mặt blogger thường niên do anh bạn James Clear tổ chức. Không có buổi gặp mặt nào trên đây mang tính có qua có lại hay ích kỷ gì cả. Đó là cơ hội cho tôi gặp gỡ bạn thân và làm quen bạn mới trong không khí vui vẻ.

Gắn kết theo kiểu như thế đồng thời cũng là cách thụ động giúp ta phát triển bản thân. Còn nhớ lời mẹ dặn hãy tránh xa mấy đứa nhóc hay bị cấm túc không? Hay kiểu “Tại sao con không chơi với cô bé gái chuẩn chỉnh đạt toàn điểm A kia?” Mẹ nói đúng đấy. Trong quyển The Power of Habit, Charles Duhigg đã dẫn một thí nghiệm năm 1994 của Harvard về những người đã thay đổi bản thân một cách đột ngột. Nhưng thường bí mật của họ không phải là điều gì đó thay đổi đột ngột. Họ chỉ đơn giản là tham gia vào một nhóm bao gồm những con người họ mong được trở thành.

Vậy nên hãy chọn nhóm một cách khôn ngoan. Nghiên cứu Terman đã dõi theo hơn 1.000 con người từ thời còn trẻ cho đến khi mất. Và đây là những gì các nhà nghiên cứu nói về những người bạn chơi chung: “Nhóm bạn mà ta gắn kết thường sẽ quyết định loại người mà ta trở thành. Với những người muốn cải thiện sức khỏe, tham gia với những con người khỏe mạnh thường là cách thức thay đổi mạnh mẽ và trực diện nhất.”

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc tham gia vài nhóm xã hội so với chỉ 1 nhóm sẽ giúp gia tăng khả năng chịu đựng và vượt qua căng thẳng. Nếu bạn không biết bất kỳ nhóm nào, giải pháp dễ nhất là tạo một nhóm và trở thành cầu nối của mạng lưới. Tất cả những người đang tìm nơi để giao lưu trong một mạng lưới không lợi dụng nhau sẽ rất biết ơn bạn.

Luôn luôn theo sát

Chúng ta thường gặp gỡ mọi người nhưng hiếm khi dành thời gian theo sát và thực sự khởi đầu một tình bạn. Khi phân tích 8 triệu cuộc gọi giữa 2 triệu người, các nhà nghiên cứu tại Đại học Notre Dame đã nhận thấy để tình bạn trở nên thân thiết, chỉ cân đơn giản là giữ liên lạc với nhau mỗi 2 tuần. Bạn không cần phải kết nối với người khác thường xuyên như vậy nếu như họ không phải là bạn thân, nhưng quy tắc đó vẫn đúng: Đôi lúc hãy nhớ thăm hỏi nhau.

Không cần mất nhiều thời gian. Việc gửi đi vài email hàng tuần có thể tạo nên sự khác biệt lớn theo thời gian. Mạng lưới của Panda rất khủng, nhưng ông chỉ phải dành một lượng thời gian rất ít để duy trì. Chủ yếu ông chỉ xem qua các lời nhờ vả nho nhỏ hoặc lời nhờ giới thiệu mà ông có thể làm giúp được qua email mỗi tuần. Chỉ bằng việc đó, ông vừa giúp đỡ được người khác, vừa duy trì được các mối quan hệ một cách tự nhiên. (Điều này cũng có lợi cho sức khỏe. Nhiều nghiên cứu theo thời gian cho thấy những người sống lâu nhất không phải là những người được giúp đỡ nhiều mà chính là những người trao đi sự giúp đỡ nhiều nhất.)

Thế còn tình bạn giữa đồng nghiệp thì sao? Đây là một ý tuyệt vời nữa. Ta không thể trông cậy vào những hoạt động gắn kết đội nhóm của phòng nhân sự; nghiên cứu cho thấy các hoạt động này thường chỉ hiệu quả trong việc xây dựng sự mất lòng tin lẫn nhau thôi.

Đồng thời nghiên cứu cũng chỉ ra chỉ báo tốt nhất của những đội nhóm làm việc thành công chính là cách các thành viên cảm nhận về nhau. Bạn có biết điều gì giúp cải thiện sự tương tác và hiệu quả trong đội nhóm mà bạn sẽ không đọc được trong các tài liệu chính thống không? Những vụ đùa giỡn với nhau trong nhóm.

Để biết được ai là người làm việc tốt nhất, hãy nhìn vào bàn ăn trưa. Đó chính là kết luận trong nghiên cứu của Ben Waber: “Chúng tôi nhận ra những người ngồi ở bàn ăn lớn hơn có hiệu suất công việc tốt hơn.” Họ có mạng lưới rộng hơn và biết được nhiều chuyện từ đồng nghiệp hơn.

Việc có bạn bè đa dạng ở văn phòng cũng mang lại những lợi ích lớn: “Những người làm cầu nối giữa các nhóm tách biệt trong mạng lưới thường thăng tiến sớm và linh động hơn nhờ nghe ngóng được cơ hội trước những người khác… Chuyện hiểu nhiều biết nhiều sẽ không ích gì nếu như bạn không thể thôi thúc người khác tin tưởng và hành động theo.”

Vâng, tôi biết. Vài người trong chỗ làm đúng là kẻ khốn. (Ông sếp của tôi nhiều lúc cũng là một gã đần. Nói thêm là tôi đang tự doanh.) Có rất nhiều người tại chỗ làm mà bạn không muốn dính dáng gì tới. Tôi hiểu. Khi trò chuyện với giáo sư Jeffrey Pfeffer ở Đại học Stanford, tôi hỏi về sai lầm số một mà nhiều người thường mắc phải khi cố vượt lên ở chỗ làm. Câu trả lời của giáo sư là gì? Sai lầm số một: Né tránh những vấn đề xã hội trong nội bộ công ty, kiểu, “Vâng, tôi biết các mối quan hệ sẽ giúp thăng tiến nhưng tôi từ chối chơi trò đó.” Nhà tâm lý học lâm sàng kiêm chuyên gia tư vấn tại nơi làm việc Al Bernstein nói, “Bạn không thể không chơi trò chính trị; chỉ là bạn chơi kém mà thôi… nơi duy nhất mối quan hệ không có nghĩa lý gì chính là trên một hòn đảo hoang vu cách biệt khỏi thế giới này.” Nhà nghiên cứu Shawn Achor ở Harvard cũng thấy rằng những nhân viên ít phát triển tình bạn tại nơi làm việc nhất cũng đồng thời ít có khả năng được thăng tiến nhất. (Cứ thoải mái đọc lại câu này vài trăm lần nữa trước khi nó thấm hẳn vào đầu nhé.)

Tham gia mấy trò đồn đoán trong văn phòng có thể ảnh hưởng xấu đến bạn, nhưng nhập hội bà tám cũng có cái lợi riêng. Nghiên cứu cho thấy 70- 90% tin đồn tại nơi làm việc là thật, và thông tin đó không hề nằm trong mục email hàng tuần của công ty. Bạn cần phải biết chuyện gì đang diễn ra nếu như muốn thăng tiến.

Nếu bạn là lãnh đạo tại tổ chức của mình, việc bồi dưỡng mối quan hệ tốt giữa cấp dưới với nhau rất quan trọng. Khi nhân viên có ít nhất một người bạn thân giỏi giang ở công ty, nỗ lực và năng suất của họ sẽ gia tăng 10%. Nghe có động lực quá chứ hả?

Dường như hầu hết chúng ta đều cần một cú thúc đẩy. Trong nghiên cứu “Social Isolation in America: Changes in Core Discussion Networks over Two Decades,” các tác giả nhận thấy rằng trong năm 1985, hầu hết mọi người trả lời có 3 người tâm sự trong cuộc sống. Năm 2004, câu trả lời của hầu hết mọi người là 0: “Số người nói rằng mình không có một ai tâm sự cùng tăng gần gấp 3.” Và việc có quá ít bạn bè còn nguy hiểm hơn cả bệnh béo phì. Nó có tác động tương đương với việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày.

Tôi nghĩ điều này đã nói lên tất cả. Harvard và MIT lẽ ra nên mời nhau ăn bánh — rồi chia sẻ vài thông tin về những thứ mình đang làm. Nó có thể khiến cuộc đời họ dễ thở hơn, công việc cũng suôn sẻ hơn. Mà này, có đồng nghiệp là bạn bè thì còn gì bằng nữa, đúng không?

Có thể bạn đã có một mạng lưới khá ổn. Mặc dù vậy, vẫn còn một dạng quan hệ mạng lưới đặc biệt mà tất cả chúng ta đều cần có để trở nên thành công. Và nó xứng đáng nhận được một sự quan tâm đặc biệt.

—

Chúng ta đều muốn trở thành người hài hước. Trong những năm 1980, khi Judd Apatow còn trẻ, ông thường nhét cây thường xuân vào mũi mình để chọc cười bạn bè, một hành động mà chỉ cần tưởng tượng thôi cũng đã hơi í ẹ. Cha của Apatow thường mở băng hài hồi ông còn nhỏ và những đoạn hài ấy đã truyền cảm hứng cho ông. Khi lớn lên, cậu trai Apatow đã biết mình muốn trở thành một diễn viên hài.

Apatow xem chương trình Saturday Night Live, thu băng mọi tập, viết nội dung lại, và tự học những trò hài. Cậu lướt qua mục TV Guide mỗi tuần để xem diễn viên hài nào chuẩn bị diễn trên sô. Cậu đã viết ra đến 30 trang về anh em nhà Marx vào năm học lớp 5. Không phải do trường lớp yêu cầu, mà chỉ vì thích, thế thôi.

Bạn cần có một niềm đam mê như thế khi bạn là một đứa trẻ cô độc. Khi bạn là kẻ được chọn. Khi cha mẹ bạn đang trải qua một cuộc ly hôn cay đắng. Nhưng cũng thật cô độc khi có một niềm đam mê mà không ai hiểu được.

Vậy làm thế nào để học diễn hài khi bạn vẫn ở nhà và dành phần lớn thời gian làm bài tập hình học? (Thời bấy giờ vẫn chưa có Internet đâu.) Bạn bè của Apatow trước giờ vẫn hay phỏng vấn các ban nhạc cho đài radio ở trường trung học, WKWZ 88.5 FM. Nếu như cậu cũng làm điều tương tự với những diễn viên hài thì sao?

Apatow không biết rằng, ở thời điểm đó, diễn viên hài không được xem trọng cho lắm. Không ai muốn phỏng vấn họ cả. Vậy nên khi cậu gọi cho những người đại diện, lòng hy vọng rằng họ sẽ không cười và dập máy, họ cũng có cùng suy nghĩ như Apatow: Sao lại không? (Có lẽ cũng vì Apatow không hề đề cập họ sẽ xuất hiện trên kênh radio trường trung học và rằng mình mới 15 tuổi.) Hầu hết mọi diễn viên hài Apatow ngỏ lời đều đồng ý.

Rất nhiều người đã ngạc nhiên khi “phóng viên” Apatow xuất hiện trước cửa nhà họ, với khuôn mặt lấm tấm mụn cùng một chiếc máy thu Syosset High School AV lớn trên tay. Nhưng đó chính là cách một cậu nhóc cô độc và cuồng hài phỏng vấn được những tên tuổi lớn nhất ngành, từ Jay Leno đến Garry Shanding cho đến nhà đồng sáng tạo The Simpsons James Brooks. Cậu đến thăm bà mình ở Los Angeles để có thể phỏng vấn Jerry Seinfeld. Cậu đến Poughkeepsie để trò chuyện với “Weird Al” Yankovic.

Từ họ, Apatow học hỏi được cách viết trò hài, cách dàn dựng vở kịch, cách sử dụng trải nghiệm cá nhân trong vở diễn, cách điều chỉnh nội dung với từng nhóm khán giả khác nhau. Nhưng trên hết, cậu đã học được cách thoát khỏi sự cô độc. Có rất nhiều người ngoài kia cũng giống như cậu.

Thế là cậu bắt đầu viết. Khi tổng hợp lại những phần tài liệu khiến mình thấy hài lòng, cậu đề nghị bán nội dung cho Jay Leno. Tuy Leno không mua, nhưng ông cũng cho nhận xét cùng lời động viên — hệt như cách George Carlin từng làm với Leno rất nhiều năm về trước.

Và sau 6 năm kể từ ngày Apatow đến phỏng vấn, Garry Shanding thuê cậu viết trò hài cho giải Oscar và sau đó mang cậu đến chương trình The Larry Sanders Show với vai trò nhân viên viết kịch bản. Apatow đã viết cho Roseanne Barr và Tom Arnold. Jay Leno cứ kéo Apatow tham gia chương trình The Tonight Show khi, thành thật mà nói, chẳng vì một lý do cụ thể gì. Cho đến một ngày, Apatow thực sự có lý do để được mời đến…

Judd Apatow hiện tại đã là một đạo diễn được đánh giá cao qua các bộ phim The 40-Year-Old Virgin và Knocked Up. Ông vốn không thể được như ngày hôm nay nếu không có những người thầy kia. Chúng ta đều cần những người thầy để thành công. (Nhưng, may mắn thay, chúng ta không cần phải nhét mớ thường xuân vào mũi như Apatow.)

—